<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd='http://schemas.google.com/g/2005' xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077</id><updated>2012-02-16T13:23:30.210+05:30</updated><category term='Zogal'/><category term='Sakhua'/><category term='customery'/><category term='UZO'/><category term='UMJO'/><category term='ZYP'/><category term='culture'/><category term='Zougaal'/><category term='Zougal'/><category term='tawndan'/><category term='customs'/><category term='ZSP'/><category term='Orissa Christians'/><category term='Zou'/><category term='Christian'/><category term='Religion'/><category term='ZNC'/><category term='traditional'/><category term='Tapidaw'/><category term='ZDV'/><title type='text'>ZOUGAM VISION 2025</title><subtitle type='html'>The smallest stone at the corner is also necessary for the completion of Jerusalem's constrution. Hoping that sharing of my humble views would have a soft corner in the Zo society.</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default?max-results=100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><author><name>Zoukhankhual</name><uri>http://www.blogger.com/profile/06556538018782032748</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='http://img2.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>25</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>100</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-9177975638787070211</id><published>2009-09-12T13:13:00.000+05:30</published><updated>2009-09-12T13:13:34.182+05:30</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Orissa Christians'/><title type='text'>Orissa a Pasian phuba lahna</title><content type='html'>- By T. K. Lama, Aizawl&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou ten Orissa state imel theina uh leh amin iza napen uh Khristiante asuh genthei zia uh ahi pen hi. Orissa ah kum 1999, January 22 zam kimlai a Graham Staines pata thum Dara singh lamkaihna in atuanna Gary sung ah ana hallum uhleh ningkum August ha a Orissa, Kandhamal a Hinduten Khristian te sugenthei a, hauisie tah a tha ua,Kristiante lau leh mangbang chitun a a um uh koipou in ithei chiat nalaiding uhi. Tambanga sakhuana sil a kithana khu tulai khovel ah a huaisie pawl ahipha ding hi. Tuami hunlai in Hindu kulmut ten Khristiante in leh hall eh Susie in mitampi huaisie tah in a that uhi. Tualai Orissa Tribal Khristian te panpitu ding neilou a lau leh mangbang chitun a a umna ua. Solkal leh a khristianpi te koima hamuantu ding neilou a a um na uh Pasian in Manghil lou in tu in Pasian in asilbawl theina lamdangtah kilangsah in Orissa Khristian te a Hamuan hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Koiman Orissa, Kandhamal district a SAI amu ding zong gingta lou leh hamuang tah a a umlai un, Pasian silbawl theina danglam tah hing tung/kilang in August 6,2009 zan ah Baliguda khopi(Town) sung ah zan da 7;30pm ah SAI hawn valut in ningkum August ha a Khristian te sugenthei leh mitampi tha a a umlai a abulpan penpa Khawl(Stone Crusher Machine) ava Susie gawp bei ua, tuaban ah a in leh firm te nasan ava tawtguai sah uhi. Ningkum a Khristian nupi gai leh ata ha 7 te huaisie tah a atha na vengsung ah lut in Hindu te in 15 tah ava susia uhi. August 7,2009 zan da 7-8 kikal in Panaspani khua ah sai hawn ten in 7 tah va Susie kia in ahuan haichite nasan asusiet sah nalai uhi. August 8,2009 zan ah Gam saihawn ten agamtat dan uh hengin group ni (6 &amp;amp; 4 members} a kikhen in sai 6 ten kum 2007 a Kristian te ha napen khua Barakhama zuan in a pei ua, apei kawm un Jhimarigoan khua ah Hindu in 7, Muskil ah in 2 leh Baragada ah in 4 a chiilgawp phei uhi. August 9,2009 ah sai hawnte hing kilang kia in Hindu in 9 tah a Susie kia uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;PASIAN PHUBA LANA AHIDAN KILAHNA TE&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang a gam Sai hawn ten Hindu te in asuhsiet chiangin Khristian te in khawi kha lou in Hindu te in chau a Susie zel jie in Hindu ten Khristian Sai chi in aminvaw uhi. Ningkum August ha a Khristian te lauleh mangbang chitun a ataiza hun uh zan da 7-8 kikal hi tam saigual hawn te kipat hun ahi, tu a Hundu te gam Sai lau leh mangbang chitun a ataiza hun uh akibangt hi. Hindu mipi te lau leh mangbatna veng leh humbit ding a kuan Police te sai hawn ten ana bei in a Gari uh a susietbei sah detah hi. Tambanga sai hawn te agamtat masang un sai nou te khosung ah lut in atai kawi lele ua, a in susiet dingte uh insung ah lutin nethei ding um te la in gamnuai lam ah atai lut pi ua, tuamizaw chiangin saihawnte Hindu te tung ah ahing gamta zel uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Forest Department Officer ten gantate alungkimlou chiangin lungsiat leh da mel apuo thei ua, hinanleh tambang a sai lungtha mel pua hi khatveibe amu ngailou uh thu ahaget mama uhi. August 5,2009 ah Kandhamal district a Midiakia khua ah kamkei(Tiger) khat lut in mikhat akeuh a, tuami kamkei tha sawm a khomipi ten ahawn del uleh kamkei khu pheliplep a amu in lau leh chitun a umsiang uhi. Tuakhu Orissa Kandhamal a Pasian silbawl theina ahing kilapat dan ahihi. Tambang a Saihawnte gamtatna hi Khristian ten launa neilou in a hamuanpi zaw uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;SIHDAN DANGLAM MAMATE&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ningkuma Khristiante sugentheina a lamkai Hindu kulmutte solkal in manin tan in {Jail} ah khum utsih nanleh sihna mulkin huai tahtah atua uhi. RSS lamkai khat zan zuntha ding a pawt ahing kileh kia lou zia in khawzangin ahawl ua, a in hang ua tuikul ah asisa in amu ua, Khristian te tunga agamtat dan huaisiet jie in tambang sil ahingtung ding kagingtatsa mong ahi chu in azi in agen hi. Midangte danhoilai thakhatthu a ngawl, kikhai lum leh damdawi a kikaplum getding tampi a um hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khristiante suhgenthei na a lamkaite mi 20 vel gingtat ngailou sedan, kikhailum,damdai ne a si ahilou thakhat a ngawl thut leh singkung bang a nasep leh ham sawmlou toudet zong a um uhi. Silchiemte ching khat ahi leh tambang a sina mulkin huai tahtah site jiten tambang a sil atun ding agingtat sa uhleh a lauthawng sa uh ahidan hagen mama uhi.&lt;br /&gt;August 17, 2009 in Sai 25 tan a pungtou in hindu te abei ua, Khua 20 ah gamta in in 200 val a Susie ta hi.Tu in nit hum vela sip a, Bangtan a gamta ding ahi uai, akhawlsua/hunsah ding uh ahi ta diai chi Pasien loungal in agenthei ki umlou hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Thu kiza kia dan in Orissa a Pasian phuba lana pei tou zel in Dt.25 Oct.2009 tan in sai hawn 25 in Province 3 ah hindu te in suhsiatna peipi/sunzawm zel in, in 1000 val a susie ta uhi. Tami saihawn te deldawh sawn in khuo mipi 1500 vel in gam nuai sai umte delkhiat sawm a khuang leh dapi toh thawm ngaitah toh ava zawt uh leh sainou ten lam in atawh uh ana sawikhum maimai uhi. Sil danglam tah khat ahileh tuachia sai hawn deldawh ding a kuan te sai in ana del in suang in ane sep ua, tua chie sai hawn in suang a mipite ana se chiang un mipite lau in chitun vawt uhi. Sildanglam dang khat ahi leh ama sanga siltung ngailou hindu pasal 2 si-al hawn in a gamva na uah ana hawn kei jie in Hospital ah admit in um uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Orissa a hindu te kithoih/puja aneidan uh ahi leh silkhat{Damlouna leh buaina} khat a um chiangin a temple ua kithawina anei chiang un alah uah mikhat hagautang a kipei vapual a um zel a, tuapa kung a sil umdan adawh chiang un tuapan silum dan leh ajia tea hen zel hi. Tuabanga tutung a sai tungtang adoh chioang un Khristian te tung a huaisie tah a agamtat zia uh leh saite hi asawltu khat um in, asawltu in ahatkia masang bangchibangin panla leh uh chin zong saite na nawtkhie zou sih ding uhi achi a sil lamdang khat ahi leh District sunga a pija na ua a hagau tangte uh thug en aki bang bei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Orissa a saigawn te hi Pasian in amite hentheina hamuantu leh phuba la dinga azah leh Pasian lemguat san thupi na khat ahileh Solkal dan ah saite hi gamsa ngawl leh ngaituana neilou ahizia in mi atha leh zong atung a case a siam thei sie, mihing saiatha leh mihing hi ngaituana nei ahi zia in siam atang thei sie kum 10 suangkul tan theina ahihi. Tuazia in mipite solkal in zong sai gawn te hi bangma alaw thei sih uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khristiante Bia in 50 susiat leh haltun na a lamkai leh Khristian te hindu a kilesah nading a bawng e leh ghee pawlh a Khristiante dawnsah pa Metal Digal hi Khristiante tunga agamtat jie a jail atan na ah amungailou leh a thei ngailou Pasian va kila in “Mitawm leh nuainungte na suh gentheina khu Kei a Pasian uh hing sugenthei nahi” chia kilana amu apat Piangtha in jail apawt apat in Kristian te abel a, tuin ainkuan um Khristiante nungzui in Pasian nasem in Psator khat nuai ah a um ta hi. Tua leh Kandhamal district a hindu ten Khristiante kung ah kitua tah a umkhawm ding leh a Pasian uh a utdan dan ua bethei ding in kilemna palai a sawl uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tu in Kristian bia in ni kihawn be in Rev. LR Colney in a ava hawng a, Rev.LR Colney Bia in hawng ding a ava pei na ah thutah in ana lam dawn in a um a alawm dawn tute atamzaw hi Hindu hi in Band party te Zong hindu ngen hi ahi nalai hi. Bia in alam tung ua pat Hindu VHP leh RSS te agamtat kit ding uh lauguna aum nanleh mipite launa neilou kipana mittui tawh kidim uhi.{ Source: Christian Outlook Monthly Magazine, Vanglaini Dauly News paper, LPS Nun Khrista Programme}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tutung Orissa a Khristian tunga suhgentheina leh sina mulkin huaitata tungte zia a Hindu te tunga Pasian phuba lana lamdangtah leh thupi tah apat ei Khristiante I Pasian bia uhi ginglel gual ahilou dan leh Pasian hing leh silbangkim bawl thei ahidan akilang chiang mama a, tuazia in ei Zou ten atha in Pasian hing leh bang bawl thei nia ihidan uh thei tha in, amin a Pasian nasem a lei minphatna leh dinmun sang thupi nadel ten kisia in Pasian han in A thupina puangza in, Pasian ah kitulut in mipiten Pasuan gingin Ama ah kingah lei I hasatna uhleh imangbatna te uh aman ahingla mangsah ding a kipana tawh ahing gual zawl zaw ding hi.&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-9177975638787070211?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='related' href='http://zolengthe.net/2009/09/11/orissa-a-pasian-phuba-lahna/' title='Orissa a Pasian phuba lahna'/><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/9177975638787070211/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=9177975638787070211' title='2 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/9177975638787070211'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/9177975638787070211'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2009/09/orissa-pasian-phuba-lahna.html' title='Orissa a Pasian phuba lahna'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-6768968156240690094</id><published>2009-03-18T10:22:00.001+05:30</published><updated>2009-03-18T10:24:42.823+05:30</updated><title type='text'>Sii leh Guom khat ah daam leh muol khat ah Zou gaal lien e, Zougam tangval kuonvai</title><content type='html'>- T. K. Lama, Aizawl&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;ZOUGAAL:&lt;/strong&gt; Zougaal kichi hi Zoumi Pasalphate leh Khovel galhang British sipaite kidouna ahi a, Zougaal lai in ipu ipa ten British sipaite Zou thau toh ana kap in Singtang mite ahina bangun agam umdan athei siamna un nasatah a panpi in Khovel galhaang e chilou in mitampi ana that uhi. Zougaal lai a ana kiha kap na deu te uh Zezaw luitui sisan in ana luang hial in sipsi sawmthum val lah sidinga gingtat ahi, Gawtengkhawt a suangkhai thang akam un British sipaite hunkhawp ana that kia uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal lai a Zomi pasalpha ten sipai training leh thau hoi zong nei lou mi tawm nou khat in khovel solkal liantahtah in zong azawlou gaal hang British sipaite ana kap uhi ipu ipa te uh gam leh nam ngainatna thupi dan kilahna ahihi. Ipu ipa Zomi pasalpha ten British sipaite agam thupina, agalgep siamna uh leh atamdan uh ngaiotua lou a ana dou uhi khovel luadinga Pasian silsiam ten zalenna leh adam khosua na ding a dihna[Right to live leh Right to freedom anei uh akithei chianzia uh ahi chilou thei ahisihi. Gamta neunou khat zong abu/akuo sung isaw leh achin leh aha tawh ana pang a, ipu ipa ten zong agama ham leh a zalenna uh humbit nadinga achin aha uhtawh pang ahizaw uhi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;ZALENNA GAAL AHI:&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ipu ipa Zomi pasalpha ten Zaogaal ana kapzia uhi bangma dangzia hi lou in a zalenna uh leh adihna[Right] uh humbit a sawmzia uh ahi. Khovel kidoupi khatna [First World War] lai in British sipaiten India gam hing awp in Manipur sung ah a lengtouna uh hingngah in kum tampi zalentah a um a pusabia a kithoi Zomite sakhuana suhsiatsah sawmin ma ala ua, Singtang gam kivaipuadante hei danglam in Hausa thuneina te lasah in lampu te apia uhi. Tuachin singtang mite French gam a sipai pawtpua [Labour Corps] ding a matin mitampi ana sawl mang man ua, Zou mi pasalphate asawl hun ahingtung un Zomi pasalpha ten manga zong matpha louna tuipigal gam azawt ua, anuasia ding uh a iji it ata it leh anu leh pa tesie te zuitu ding nei a aji ata itte uh gilkial dang ta a naunou ka a aka ding uh angaitua chiang un ngaingamlou in Tuipi gaal a si leh man kitheilou a it leh ngaite taisan sangin itleh ngaite anglum asih tel zaw in “ Sileh guam khat ah Dam leh mual khat ah” chi in azalenna uh humbit nading a sitan a pangding in hanlung achiam ta uhi. I pu ipaten sisan leh henna tampi seng a British sipaite ana dou zia un British sipaiten Zougam sunga tengnam tuamtuam te sipai pawt puadinga amat uh atawpsan in Zomi pasalphate sisan zal Zougam leh akimvel a itenpi tetawh Zalentah in akitengkhawm thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou te hi tanga tuan a ipu ipa apat asingtang dawna koima solkal suhbuai lou a tengte ana kihi a, Singtang khua ah Hausa thuneina leh vaihawmna nuai a um in khua sungah sahang gal hang ahing lut chiang in patau da sat in khuozangin ana hawn del uhi. Khuomi khat sapi vawmpi in akei leh atha chiangin a zalenna uh him leh bitlou a ngaiin akap lup masang khawllou in khuo sagi tam anuazui uhi. Tuachia mimal masialna leh koima kilepsan lou in sahang galhang mai a kitaisan lou in “Si leh guam khat ah Dam leh mualkhat ah” chi thupi anei in lungkitua tah leh zalen tah in ana teng khawm uhi. Zomi Pasalphate haza nuai ah numai naupang hamuang tah in a um uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;TUALAI ZOU TATE DINMUN:&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tulai in Zou tate idinmun uh koipou in ithei ua, mitampi ten I singtang gam ah hamuanna leh bitna kimu lou in isangtang nasepga kumkhat khamding zong imu zoulou lai un, thautawite kung a it leh na sa kawmkawm in mittui tawh ipia uh angai ta hi. Zou taten India khualeh tui ihina banga India danpi[Constitution] in zalenna angpia Right to Vote inei uh kum bangzat sung e khat Vote khie theilou in singtang khua bangzat ekhat aki um zing hi. Khopi sunga umten zong hamuan leh bitna akinei tuian sie, Zou tangval a khangtha lunggulna zang khiel a silkhat ava bawl kha chiangin Ngaidamna leh atungtang ngaituana umlou in a innsung leh khawlai vana mun a kikai in a siluang ikawtbiang uah nu leh pa ten idom zel ua, Ut hun hun a ikhuosung leh vengsung ah hing ki bulu in koima hiuhau ngam aki um sihi. Hun chikhat chianga husa gineitah leh mulkin huai tah iza zing zia un hunhoi pangai ah zong koima nehawl a gamla kipot ngam senglou in nung leh ma veng zing in gamta banga hamuanna neilou in lauguna akinei zing hi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;LAMKAITE HEI A UM A, BANG NGAITUA UH E:&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang launa leh mulkinna akitua chiang leh ahung hunhoi pangai chiangin zong zawng lamkaite apat hamuan na leh bitna lam thu aki za ngai sia, tuabang siltungte apat a kiven leh mala nading a mipite mapuina leh thuhilna kamteng mongmong lamkaite apat aki ngai sihi. Lamkai neilou bangmai in mala leh bawl dan ding theilou in eima umna chiat ah I phun lungkim zel uhi. Mihing nam khat kihi a pawlpi leh lamkaite ei Zou tate mimal leh nam bang a itenna gam a hamuanna neilou a I um uhi lamkai leh mipi ten iki ngaitua tha ding uh ahi. Tangthu ah zusa ten zong ngeu daki awash sawm uh kichi a ei Zou taten I hasatna uh leh imangbatbna uh apat a kivendan leh mala dan ding iget thei lou uhi nam banga imualpho zingna uh leh mitten angza louna pen uh zong ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;GAAL LIAN E:&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bang gaal e lian, heisung a kuanding ihi vuai chi ingaitua maithei ua, mitampi ten Thautawi a gaal tahtah kap ding bangin ingaisut mai thei uhi. Tunia Zougaam a gal lian leh igaal kap ding uhi Britiah sipaite ahi sia, Unau Paite leh Thadou Kuki te zong ahi sia, Zalenna gaal leh Zougam humbitna gaal ahi ikap ding uh leh igaal lianpen uh. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou taten tunia itheiding ua poimaw Pasian in mihing leh ganhingte hi khovel luadinga asiam ahi a, Mihing leh gan hingte hi Pasian in ane akihawl nading in lungsim ngaituana apia a, akivenna ding in chin leh ha akinei chiat hi. Ganta khat tha leh mat isawm chiang in akawtawp ah achin leh ha tawh ana pang hi. Tuakhu Pasian in apia ahina bang a azalenna humbit nading a apia bang a ama khawm a azah ahi zia tuachia ana pang chiangin launa tan akinei zel hi. Ei Zou tate zong mihing nam khat ihina bang un hinkhua zalenna Pasian hingpia inei ua, tuaban ah India khuo leh tui ihina bang un Right to vote inei ua, I right uh eiman iki humbit uh angai hi. Tua ahileh I right uh ibangchi humbit ding vuai, mitten anam bang a thau kinei chiat a eiten bangma thau lah kineilou a ichi mai thei uhi. Zou tate hi mi va suhbuai leh mite tunga khut ha te aki hisia, mimal kilungkimlou leh tangval kihau pangai pen umzel nanleh nambanga Solkal tung a kiphinna leh silget neite ihisih ua, ikim vel a itenpi te tunga vaki lusuang sah zong ihisih ua, itung ua hing ki lusuangtah leh I zalenna uh hing subuai te lah a kiven nadingion dihna inei uhi. Tuazia in koipou alian aneu in idihna uh leh izalenna uh leh itanvou humbit nading a ihangsanna uhleh ichin leh ha neibang bangte izah ngam uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;ZALENNA GAAL:&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zalenna gaal kap ding ichichiang un thaitang thauvui tawh izalenna hing suh buaite ana kap leh ana sat ding ichina ahisia, Inam dinmun niamdan thei a inam khangtou nadinga ipanla na uhi eite gaal kapdan ding ahihi. Thautang thauvui hinanlei zong mi vakap ding in I nam economic dingmun in akipha nai sie, Vangsiat thu in khovel gam buaite banga galtaina ding khat um taleh neleh ta ding neilou a gilkial a sih ding aki tam mama ding hi. Tuazia in ei Zou tate hi thautang thauvui tawiding iching nai sih uhi. Tuania igaal kapdan ding uh ahileh Amasa a nam lamkai ten inampi economic khangtou nadinga isingtang gam apiang haichi leh gankhawi lam a mipite peidan ding ang ngaitua ua, tuana athupuana uh mipite kung a angpuangza ding uh ahi hi. Lamkaite thusua leh thupuante mipiten phun leh soisel nading suilou a taima leh thanuam tah a ikipat pai uhleh tuban kumnga kum sawm lah a lawchinna hoitah imu ding ua, Tuahun chiangin in ei Zou taten zong I zalenna , dihna leh itanvou te uh ihumbit zou ding ua, numei naupang hamuangten hamuanna nei in limtah in guallai ahei ta ding uhi. Lamkaite leh mipiten inam dam nadinga imalana uh leh inasep dingte uhi igaalkap dingte ahizaw hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;KUANVAI ZOUGAM TANGVAL:&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougam tangval ichi chiangin nunga tangval leh khangtha lampang ikaw sah deu ua, Zougam tang kichite hi pasal khat kumlam atena umlou a gamleh nam adding a abawl theithei bawl te ichina ahi hi. Eite ngaidan in inam zalenna humbit nadingin tangval ten thau hingtawi in mipite hing veng leh ichi maithei hi. Hinanleh leizaw zia ahilou leh neithei zia a thau maw tawi thei ahisie, eite hi thautang thauvui tawh kipanthei ihginai sih ua, buaina khat tua in galtai ngai tah leh tai nadingthei lou leh gaaltai namun ane leh ta neilou a si tampi aki um mai thei hi. Tuazia in thautanmg thauvui tawi lampang ngaitua leh gentam masa lou in mimal chin ten eima nehawlna ah ne muna maimai dinga semlou in ine hawl nate entha in nehawl a nisatangham thu a kipan ta vanglah ihileh sum leh pai atam theipen a inei thei nading in nasep leh silbawl lam a alawzaw leh sum tam mu thei nalam ah thei tawp sua lei, sum leh pai ing nei ua, innsung hindan leh ne lehta a ing kining ching chiang in apoimaw dan a zil in innkuan khat in thauhoi AK-47 ni leh thum ing nei thei chiang un I nam zalenna sisan leh henna tanlou in ang kipe kia mai ding hi. Tuazia in ei Zou taten inam economic khantou nading leh inam sung a zawnna leh gentheina gaalpi dou a idou masat ding uhi ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ipu ipa ten Zougaal anakap lai un British sipaite kapding akuanin amumu uh a mawkap mai sih ua, a thau nei hoidan leh mihingtam lam a kikhiatdante thei in asiamna apilna te uh thawkhawm in mitawmnou khatte hinanleh uh kumthum sung ana pangzou uhi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zopugaal lai a Zoumi pasalpha ten agaal te uh umna leh ahingpei nading tan ana thei in, British sipaite hingpei nading lampi Gawtengkawt mun ah suangkhaithang ana kam in Zezaw luipiau a British sipaite ann nedinga akhawl khawm lai un mual tunglam apat va bukapsuh in zezaw luitui sisan a luangthei khawp atam ana kaplum uhi. Tambanga ipu ipa zilna,siamna leh pilna neilou singtang lou nasem a nehawl ten agam leh nam a ngainat zia ua khovel gaalhangte siamtah a ana dou thei uh leh ei khangtha tusiam pilna leh siam nazil ten bangdinga inam zalenna humbit zoulou ding e, Gamta zong akuotawpa achin leh aha tawh ana pang thei ahi leh ei Zou taten zong I zalenna humbit nadinga iki iha uh itathiam ngam ug angai hi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tulai ei Zou tate zong inam khangtou lou leh izawn ingau zia ua I zalenna, itanvou leh idihna uh humbit dinga ithei isiamna te uh kithaw khawm a siltah leh piltah a mit hah zinga tunia ikipat uhleh zingchiangin lawchinna leh gaalzawna thupi imungei ding uhi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;ZALENNA HUMBIT DAN DING:&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou taten India khuo leh tui ihina uh banga zalenna Right to Vote inei uh singtang khua tampi ah ikhie thei nonsih ua, I vote ikhiet theiulou chiang un mikhat leh nam khat ihina bang a manphatna[Value]inei sih ua, mite hingzana zong aniam deudeu hi. Election ding chiangin thautawi te hinglut in ivote manpha uh adeina uh akhie bei zel uhi. Tuachin Zou taten amin a vote kinei in ivote khe tu midang ahi zel hi. Tambanga ivote ikhiat theilou uhi democracy dankal leh zalenna I palzamna leh ki musitna vot ahizia in Zou taten pan ila ua I zalenna uh leh idihna uh ihumbit tha ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou taten I Zalenna uh leh itanvou humbit a India constitution in India khua leh dihtah ihina banga I vote manpha uh zalentah leh hamuang tah a ideina mun a ikhiat thei nading un mimal chinten idihna uhleh itanvou leh zalenna inei uh ithei chian phawt uh angai a, I humbit thei nading ua ikithutuah ua ihangsan uh zong angai hi. Etsahnan: Election ding chianga isingtang polling boot khat huamsunga mipiten naupang kum sawmleh thum apat upa kum sawmnga tan [ahisel leh thahat dungzui a et in] nupi nunga teng tawh polling boot umna mun a anaq hawn um a, camp angai leh ki camp bawl mai ding ahi. Tuana polling boot capture ding a hinglutte bangchi bang a thau hoi tawh hing kuannanleh singke leh suangtum mat theithei tawh aneu alian numei pasal umlou in ana pangin ana khabing thei ahi hi. Tuabang a inam zalenna humbit dinga ikipat a laulou a iding uh leh koiman ahing kap tahtah ngam sih ding hi. I zalenna hingla sah sawm a hing kuante hi sisan agilkial leh thualtha khosahna neilou te ahisih ua, ikhuo kim a itenpi te uh leh ilawm igualte sum neukhat mu nading sui a eaten thau atawizia ua i hing lau uh achi athei zia ua hing kihangsan a hing gaalgi ahi uhi. Tuabanga inam leh igam uh zalenna humbit nadinga sih ngam a ina pan pou uhleh koiman thaulawng aha khie ngam sih ding uhi. Azia pen civil thau tawilou in tungah khutha leh khovel dan ahisihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuabang a gam leh nam zalenna a humbit dinga ikuan a ikipat khiat ua, sina man tua khat aki umleh nam lamkaiten aching uh emaw aching zousih uh emaw a innkuo te adding a lungkimna khawm leh mipi lungkiatlou nading khawp atam sum tawh akal ua, khuodang leh mun dang dangten zong pasalpha gam leh nam zalenna dinga henna tan bang a thupi tah a ikigal ding uh ahi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambanga izalenna uh humbit nadinga hangsan na isua thei ua ipan khawm thei nading un amasa in kithutuana leh kilungtuana inei masat uh angai hi. Tuaban ah lamkaiten tami thu singtang khuochin a ama uh vapei a mipite kunga ava tangkou ua thupia asua ding uh ahi. Tualeh ei Zou taten ilau pen uh zanlam a kikhai khiat leh kipuimanga tha a I umding uh alau pen uh ahi a, Tuabang kimat leh inn apat kipum kaih khiet na apat a isua tat ua, tuabang a umnonlou nadinga ibawl thei sun uh ahileh Koikhat innsunga meltheilou ten ang kaikhiat sawm uh leh amasa pen a innsung mite kikou a, khosung mi ten hawndel a singke leh matthei thei tawh del a, khosung mipiten hawn dela ahitheitan a hutkhiat sawm ding ahi a, tuachia ihutkhiat theilou a thautawh ana pan uh leh atung natantan uh zui khawzangin asun azan imutsua leh kilepna ding suilou a atun natan tan uh zui maiding ahi Tuabanga khat leh khat kihun tua a ikitaisan lou leh kinua sie louding in ipu ipa ten “ Sih leh guamkhat ah dam leh mual khat ah” anachi mong uh ahihi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuabanga khuotangin khuosung mikhat humbit nadinga kilepsan leh kinung heisan loua ikidel tua un mimal chinte tunga siltungthei tampi avenge pha in, khuo mipite adding in hamuan na leh numei naupang adding a lungmuan na ahi a, nam pasalpha inana uh kilah na zong ahihi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuabang huna kilepte pen khuosung leh nam banga atunga action la mai ding ahihi. Tuabanga khuochin a ki ittua a iki huttua chiang un ahingkuan dingten zong a huphul mama ding ua, si leh dam kikal ahiding hi. Tuachi mipi te adding in maban ah hasatna pumpelna hoitah zong ahihi. Tualeh khuosung vengsung lamkaiten akhuo mipi leh nam pumpi anung a ding zing aki hidan athei a alau lou ding ahi. Eite ilau chiangin mite hangsanna ipia uh ahi chi ithjei chiat ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuabanga khuo mipiten hamuanna leh zalenna inei thei nading un singtang khuota leh khuo lian a insuam papi teng in UZO min leh Village Authority committee min a kithutua leh kilungtua tah apang a akei hatsing ,keizong seng ing chilou a ihina bangbang a asie leh anop a kideltua chian ding a UZO leh hausa te lamkaih na nuai a kichiamna thu samchiat leh suai kai ding ahihi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambanga ipanla na maimai un thautawite leh itung ua kilusuangsah te ah launa leh pilvan na chi atu ngal ding hi. Tambang a imala na un mimal leh nam bang in bitna leh muanna ahingpe thei giap in zalenna humbit a, dihna leh tan vou humbitna lampi tudinmun a inei sun uh ahihi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambanga a panla hi Mahatma Gandhi Non-Violence policy tawh akikhiat na a um sihi. Mahatma Gandhi hi khovel in angaisang napen hi Non- Violence policy azah zia ahi a, hinanleh zalenna angai poimaw dan tambangin ana gen hi. “ Dawilohna leh hangsanna telding hileng hangsanna katel ding hi, mi dawiloh/meipua ten adihna leh zalenna ahumbit zou sihi.” A thugenna dang khat ah hichin achi hi. “ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mikhat in ana chitlouna zia chilou in siltaan(Lose) anei sihi ( Aman lose nothing accept on his own weakness). Ei Zou ten thagum zah na leh kidouna ideisih ua, ideipen uh lemna muanna ahi a,hinanleh lemna leh muanna imu nading leh I zalenna I humbit nading in hangsan na tawh thagum zah angaina a izah ngam uh angai hi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuazia in Zou te ikikhai khawmna uh United Zou Organization [UZO} lamkai lvaisaite tunia pat in khut hipa um maimai thei leh bangma gam leh nam adding a bawlkhit leh sepkhiat neilou a um maimai thei ahi nonsih ua, nam zalenna humbit a, nam mipite hamuanna tut te leh khantouna lampi a mipite mapuitu tea hi thei nading ua lungsim leh ngaituana azah ua, gam leh nam adding a kal asuan uh ahun tahtah ta hi. Tua hilou a amin a UZO lamkai kichi a gam leh nam khantou nading a malana leh kalsuan na neilou a, ahaza nuai ua leng mipite lau leh patau zing a aki um a, numai naupang lau mangbang leh mangsie nei a aumzing uhleh mipibeidawng in lamkaite tung ah beidawn sengman in kisum zoulou leh kide zoulou ahiloutana gingtat phalou tan a gamtatna atungsih ding chi leh, tuabang sil atung sihding chi zong aget theisihi. Tuabang sil atung masang leh atung nadingin lamkaiten lamkai ahina bang ua abawl ding uh aki theikhiat kin uh sil hoi tah ahihi. Azia pen lamkai mipite lau leh patau laitaha aum laia abawlding leh mala danding theilou a um achinlouna leh anasep lout e mipi mai a getmai siam lamkai hi mipiten akidei sie, hamuanpi leh kineppi tham a mala leh mipi mapui a nam dinmun sangzaw akhangtou thei leh nam adding a vision neihai lehg mala siam lamkai Zou taten aki poimaw in akidei a, tuabang lamkaite adding in mipite theitawp sua in apang un tuabang lamkaite adding in hinna leh sisan zong aki it sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambanga nam pumpi in lung kitua tah a ma ila thei nading uh leh mimal chin ten himna leh bitna inei thei nading un be leh phuing a ikila tuam leh iki ettuamna lungsim uh ikoikhiat ding uh ahi. Kabepa na be pa kabe ka phun nou be leh phung ki a kamteng izah te uh tawpsan a, Zou min ipuo uh tawh lungkim in lungsim piching tah leh ngaituana zauh tah pua a I umzing uh angai hi.&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-6768968156240690094?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/6768968156240690094/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=6768968156240690094' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/6768968156240690094'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/6768968156240690094'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2009/03/sii-leh-guom-khat-ah-daam-leh-muol-khat.html' title='Sii leh Guom khat ah daam leh muol khat ah Zou gaal lien e, Zougam tangval kuonvai'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-6318946154634026153</id><published>2008-12-15T11:59:00.000+05:30</published><updated>2008-12-15T12:01:32.320+05:30</updated><title type='text'>Mizoram Election leh Mizo People Forum(MPF) Malahna</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Mizoram hi NE India a state neupen leh mihing tawmna pen hi in, Mizoram sung a mihing tengzat hi 10lakh val giap in tukum 2008,2 december a MLA election ah Voter mi lakh gup lah vel chauh a um in, Vote kikhiezat hi 80%-90% kikal ahihi. Tutung Election ah Party lian thum Viz, Indian National Congress(INC), Mizo National Front(MNF) leh Zoram National Party(ZNP) leh Mizo Peaple Conference(MPC) Pangkhawm in United Democratic Alience(UDA) te kidemna hiin angai thei a, Local Party neu tuamtuam leh Independent candidate ban ah National Party Bharat Janata Party(BJP) leh Lok Jan Shakti Party(LJP) in Candidate siam nanleh gettham leh kilang tham a vote muhoi koima a um sihi. Election Polling boot chin ah Electorial Voting Machine(EVM) kizang in Ballot Paper Tripura a refugee camp a umte adding in aki zang hi. Vote khiat nading in Voter ID cart akizang hi. Tutung Mizoram election siangthou tah leh hamuangtah a mipiten vote akikhiat theizia hi Mizoram leh Mizo mipite adding a hoi leh phatuam ding Central Young Mizo Association(C YMA) te leh Mizo Peaple Forum(MPC) te malana ahihi. Election um ding kum ahizia in leh election masa a HPC Area a MLA chingzoulou ding akigingta pawlten MLA candidate gumang (Kidnap) Drama a bawl zia ua buaina anei dan te uh leh ZRA te MNF party adding a Campaign um a thuthang a um zia in CYMA in tuabang umlou nading a panla in Manipur leh Nagaland a helpawlte va kimupi in Mizoram election a state dang helte kigawlthei ding a agingtatte uh kigawl louding in ava kihaulimpi uhi. Mizoram hi Cristian state hinanleh MNF solkal sung in Corruption ahagit mama a, Corruption abeithei nading in Hattuam lian Synod in panla in Mizo Peaple Forum(MPF) ang phut khie ua, Mizoram a corruption tam/nasat zia hi MLA candidate ten election lai a asumsente uh mukit(Recover) nading a Corruption ahi uh chi ngaidan nei in MPF ten election rule bawl in mipite kung ah ngetna leh thusia asiam uhi. MPF in election rule dinga mipite kung a apuangkhiat te ahile:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. MLA candidate ten mipite kung a vote lei nading a sum hawmlou ding.&lt;br /&gt;2. Mipiten Candidate sum hawm leh vote leite hi gam leh nam melma ahiban ah gam leh nam ngaina hilou uh ahi chi thei a koiman vote pia lou ding.&lt;br /&gt;3. Election hunsung leh azaw hun tan a Party min a ann kuang lui leh ann nekhawmna nei koiman neilou ding.&lt;br /&gt;4. Candidate te campaign a innchin alut a vote hawl lou ding, MPF vaisaina a candidate teng adding a common plateform abawl uh tawh lungkim ding.&lt;br /&gt;5. Koima party in khopi leh singtang sunga hamgitna (Mike/Any loud speaker) election compaign hunsung ah zah lou ding.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambanga MPF malana leh thusuate hi mipite leh party candidate chinten gam leh nam adding a hoi leh phatuam ahizia in apalzam ngam sih uhi. Tuachia MPF in gam leh nam a dinga pan ahingla chiang in vengchin leh khochinten ama uh khua leh veng min in local forum a peisah in MPF thusua teng ban a ama uh veng leh khua dinmun tawh kitua in ma ana latou chiat in Mizoram ah MPF dankal leh palzam umlou in election fel leh hamuangtahin a zouthei uhi. MPF te malana leh kalsuanna in state pulam ah Mizote leh Mizoram minphatna pia in, state sung ah feltah leh hamuangtah in election anei thei uhi. Tutung Mizoram MLA election MPF malana leh kal suanna lawchinna thugu ahileh ;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. MPF min in abul apat pen in Mizo mipite akhaikhawm in gakhawmsa ngal a, tuaban ah Christian ahina un kithumantua na leh silhoi deina mipiten anei dan uh kilangsah in gam leh nam sil ahizia in koima thusie leh thukhiel bawl aumlou sih uhi.&lt;br /&gt;2. MPF lamkaite hi Mizoram hattuam lianpen Synod lamkaite ahizia in Khosung vengsung a MPF/Local forum mi leh sa te hi hattuam upa lamte te ahitangpi ua, Hattuam/ Sakhuami hinanleh uh gam leh nam sil ah kikang koilou in amapui leh asemtam in apangzel uhi. Tutung Mizoram election a MPF malana lawchin nabulpi zong khua leh vengsung upa lamte kihapei zia ahi tangpi hi.&lt;br /&gt;3. Mizo mipiten nam ngainat leh puanatna aneilien mama ua, ama uh nam lou ngaitheilou tea hi ua, nam min a sil kibawl khat poupou a um chiang in nam deidan kal a gamta te hi nam melma ahi chikhum in ahawn bawp zel uhi. Tuabang a nam min a adingngam na un thusie bawldingte alausah zia in MPF malana sawisel tu hi ding koiman a deisih uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mizoram election a hamuangtah leh buaina leh hasatna umlou a Mipiten Vote akhiat theina tungtang ah MPF leh YMA in dan leh thupia kenkawh lam ah emaw mipi control sawm emaw a kalsuamna leh kipei naseng lanei uh pinpoint agetding a umsia, MPF leh CYMA thusua abawl pen uh Khua leh vengsung a MPF leh YMA chin in hoitah a ana bawzui zia uh ahizaw hi.&lt;br /&gt;Kum 2008, Dec 2ah Mizoram election a kumdang a sil um ngailou leh kibawl ngailou chini a um a, tuate ahi leh Mizo Peaple Forum te malana leh Indian National Congress(INC) in constituency 40 lah MLA seat 32 in MNF seat 4, UDA seat 4 chau alathei dan uh ahihi. Mizoram ruling partyMizo National Front(MNF) Minister teng kia in Chief Minister Pu.Zotamthanga zong Constuiancy ni ah dingin ani in akie/Ching zoulou sih hi. Tutung Mizoram election a Pu. Lal Thanhawla lamkai nanuai a congress in seat 32 tah ala thei zia hidinga gingtat huaitampi um nanleh akilang sangdeute ahile&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Pu. Lal tahanhawla: Mizoram Congress President Pu.Lal thanhawla in a tern masa a mipi lamkai ahina bang a mipi na aseplou dan leh kum10 val Chief Minister ahizia a alungsim a chapouna leh kithupisah na anei a mipi ama mu utte ana ngai poimawlou dante kimukhie a Pasian leh mipite kung a ngaidam angetzia a Pasian in akisiena angaidamna hi in mipiten akingai hi. Lungsim akisiete tungah Pasian kipa hi.&lt;br /&gt;2. New Land Used Policy(NLUP): NLUP hi Congress party in aterm masa a migentheite khaikan nading a policy ana bawlsa uh ahi a, Hinanleh term masa alawchin louna atamzia in NLUP amasang sang a hoizaw a hing suanglum/thuamtha kit in Migentheite dopkang/ khaikang nading in NLUP programme ah singtang leh khopi sunga migentheite kung a Rs. 1 Lakh(Lakh khat) chiat a hawmding a atangkou/campaign un khopi sung leh singtanglam vote tampi ahuilut hi.&lt;br /&gt;3. Mifel leh Pasian theimi Candidate: Pu. Lal thanhawla in term masa a abawlkhielte kisie a Pasian leh mipi mai a ngaidam aget ban ah MLA Candidate dingte Pasian theimi mifel leh migin um te atel(Select) zia uh ahi.&lt;br /&gt;4. Manifesto: Mizoram ah election ding chiang in political party chinin Solkalna atan chiang ua gam leh mipite mipite adding asilbawl/nasep dingte uhleh a maladan ding te uh Manifesto siam in mipite vote amu thei nading un kizua nan azang ua, Party manifesto mipiten adei pen uh vote in a telching uhi. Tutung election a congress manifest tamzaw hi mipite deidan ahizia in MLA 32 tah anei thei uhi.&lt;br /&gt;5. Corruption: Mizoram a MNF kum 10 a solkal sung in corruption nasa mama a, Central solkal in India gam pumpi ah corruption abeithei nading leh mipiten solkal nasepdan leh sumzah dan adeibang a amu thei nading a dan asiam Right to Information act.2005(RTI) dan zah thei ahi apat MNF solkal nuai ah sum zah dihlouna tampi media ten leh NGO tuamtuam ten amu khiat te uh mipite theiding a apuangza zia in Mipiten corruption adeilou dan uh akilahsah zia uh ahihi.&lt;br /&gt;6. Deeds not Words: MNF party in solkalna atang masang ua mipite kung a siltampi ana chiam ua, tuate lah akilang pen khat ahileh Chakma District Council phelphel khiat(Desolve) leh sildang tampi ana chiamte uh MNF solkal in apichinsua khatbe a um sia, Pu. Zoramthanga’n solkalna atan uhleh Masawnna atawmin akitawm ding chia ana get leh khantou nading agette mipiten ngala tah leh mitmul sauzen a aki etlai in masawnna leh khantou atah muding aumlou a umsih hi. Tuazia in Mizo mipiten kama thuget siam a, atah a nasemlou solkal leh lamkai te sangin Lungsim kisia atah a gam leh nam adding a nasem ding kichite adeizaw zia ahi.&lt;br /&gt;7. Royal Family; MNF solkal sungin solkal na/khaam(Job) him him hi solkal dan pangai a la umlou in Minister leh Party workerte innkuan leh lainate kideisahna in adim a, Asiam leh aching tampi aum lai a aching zoulou melthei nei hoizia a khaammu mitampi aum zia in Mipiten MNF Solkal aninggawp mama uhi.&lt;br /&gt;8. Role of Media: Mizoram ah tu kum 10 sung in Media lam ah akhangtou mama ua, gam leh nam siamtha leh khantou nading a media te poimawna theikom in Mizoram media ten tutung MLA kitelna a Congress solkalna ding in lampi liantah in ahong uh achi thei hi. Mizoram a Electronic leh Print media ten Mizoram khantouna ding a poimawna leh mawpuana sangtah anei uh kithei in media ten theitawp sua in Solkal malana leh kalsuanna ahoi leh hoilou bangkim mipiten media apat akithei zungzung hi. solkal in ana sep hoilou te phualgu leh kam a getfel sawm nanleh mipiten thudih media tea pat ana kitheiman zel hi. Tutung election a Mizoram a electronic media lianpen leh Local TV Chennel entu ngapen Laidailova Pachuau and Sons(LPS) Vision malana hi athupi mama a, LPS TV in Political leaderte debate nei nading in Common Plate form buatsai in live in asua a, tuana MNF President leh Chief minister Pu. Zoramthanga akilahlou(Absence) zia in Congress in asan pha mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam atung a point te hi tutung Mizoram MLA election a Congress in seat 80% ala zia leh MNF party kiat niam nazia hiding a kigingta akilang deu te ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Editorial Comment: Ei Zou ten I vaihawmna innpi a ineiuh United Zou Organization(UZO) President election ding chiangin UZO President Candidate ten bangzia a UZO President candidate sawm uh ahi uai? Bangtan in Gam leh nam angai poimaw uai? UZO President chingta leh uh Bangchi bang in gam leh nam adingin mala asawm uai? UZO executive lam apat dawh na um henla gam leh nam adding a amala leh kalsuan sawm dan te uh, mipite khangtou nading a policy aneite uh mipite theidingin hing puangkhie thei leh uh mipiten ahoina leh ahoilouna akithei ding hi. Tambang a UZO President election chianga candidate ten mipite te theiding a thupuan leh malanading aneilou zia un tu dinmun a ding nalai ihi uhi. I Zou sung a UZO leh MLA election unkia chiang in candidate ten Policy leh Manifesto aneite uh mipi in athei nading in lamkai leh vaisai ten mal hing uh leh adei huai in gam leh nam in zong akhangtoupi ngeiding agingtat huai mama hi). &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-6318946154634026153?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/6318946154634026153/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=6318946154634026153' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/6318946154634026153'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/6318946154634026153'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/12/mizoram-election-leh-mizo-people.html' title='Mizoram Election leh Mizo People Forum(MPF) Malahna'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-7434803401975695841</id><published>2008-11-30T23:58:00.003+05:30</published><updated>2008-12-01T00:00:34.762+05:30</updated><title type='text'>ZU (WINE)</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zu ahileh khovel upat bang a upa, milian mineu in adu mama khat mama tuilah  tui pen leh adawnte hindan kidang lamsah thei ahi. Mihing te hindan a danglamna lientah pethei zu ahizieh in, zudawn tampiten a sietpi thei uh ahi hi. Zu hi khovel mihing um na ah a umzel a, Gam leh mual, chi leh nam khentuom neilou umsun  Zu ahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zu hi mitampite dawn utleh tuisah pen khat ahizieh in, apoimawna (demand) asang in mitampi ten sum muna leh hausatnan a nei uhi.  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zoute zong ipu ipa a pat a zu leh sa ne nam ina hi ua,zu hi I nam culture a bet leh gualnop leh poi bawl chiang in zu kite in lamtang ana kai zel uhi. Innlengte zu kisuo in, nasep gin seng chiang un zu neukhatkhat a nadawn zel uhi. Hinanleh ipu ipaten zune/zudawn zia in nasep leh asingtang lou nasep uh ana thul ngai sih uhi. Ipu ipate zune lai in khangtha nunga tangval ten zu ana dawn ngai sih uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zu hi adu leh adulou nam khovel ah a um tuam sia, nam pil leh khangkang ten zong zu adawn ua, khawvel a nam mawlpen ten zong ama uh dawn ding siem/bawl dan akithei chiet uhi. Gam leh Nam missim atam leh zudawn atam a, missim tawmte zudawn atawm hi. Nam changkang deuten adu changkang ua, nam changkanglou deu ten adu niem uhi. Tuazia Zou te zu du leh zu hai nam bang a kingaina nei Zou leh zu kikhen theilou banga kigen khu adih sih hi. I Nam mishing a zudawn zat leh midangte simding hilei Zou te zudawn napi tah in aki tawmzaw tham hi. Zou te Zudu leh zuhai banga ikilah na uh khat ahileh zudawn dawn dan leh zu dawn/khamdan siamlou itam zia uh ahizaw hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZU DAWN HOILOUNA:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zu hi a dawnmi te ading in asang a tuizaw umlou bang ahia, hinanleh Zudawn hi a hoina sang in a hoilouna nasahtah in a tam zaw hi. Nu leh pa leh Hattuam in zu hoilounate a theizia a ana kham uh ahizieh in, zu dawnlou himhim hi Eima mimal, Khuo/veng sung, Society leh Nama dingin ahoipen hi. Zudawn hoilou nate ahileh &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Zu dawn hi mizawngte ading in zawn belapna ahi hi:&lt;br /&gt;        &lt;br /&gt;Zu in mikhen tuom a neisia, mihau mizawng kung ah kiphal leh kisuanglaloutahin a zintung zela, amapen aai nei ahi zieh in mi zawng zu dute a aai tawh manin a sum leh pai nei sunsun teng ane beisah zel hi. Tuazia in mizawng zu dute ading in zu hizawn kibelap na ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Zu in Nupa kihauna leh nupa kal ah kikhenna a tungsah thei hi;&lt;br /&gt;        &lt;br /&gt;Zu in koima nupakal ki itna leh limna athei khasia, innsung a papen in zu ang dawn seng chiang in innsung hin ang hasa a, innkuan sum (budget) a buoi zel hi. Tuachiin nupa kaal ah kinielna um in nupa ki khenna ahing tun zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Zu hi dinmun sang apat dinmun niampen tan a hing kainiemtu ahi:&lt;br /&gt;        &lt;br /&gt;Pasal khua/veng sung a kiza/za um pangai khat in zu khawllou a ang dawndawn chiang in a innsung ang hahsa a, Atawp ah aji atate mikung a khutdaw leh ne ding ngen lou theilou in a umsahthei hi. Mikung a silnget leh khutdaw sang a dinmun niemzaw a um nawn sih hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. Zu in mihingte a thasesah hi:&lt;br /&gt;        &lt;br /&gt;Zu dawn hi anophun sungin nop naleh anop hun atawm mama a, zan lam a zu dawn chiang in zingkal thaw ahasa akisa tangpi hi Zingkal thaw chiengin tha azawi in nasep leh silbawl ding a huphul huai mama hi. Tha ang zawi chiang in nasep loudan ding aki ngaitua a ,nasem lou khu mithasie aki hizel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. Zu in nam khantou nading a dal hi:&lt;br /&gt;        &lt;br /&gt;Zu dawn mi ading in kining chin a um thei sia, a summu sun sunte zu man a azah zaw zel zieh un a innsung a khangtou thei hi. Tualeh minei leh hausaten zong zu a hadawn chieng un khantou nalam a ngai sah sih uhi. Tuachia innsung khangtou lou akitam a nam khantou na ding ngaisah aki umlou chiangin nam a khangtou theisihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;6. Zu hi shi hunlou a shina hing tuntu ahi.   &lt;br /&gt;        &lt;br /&gt;Zu dawnten a ut hunhun a atawpsan theilou zia un zungawlvei asua ua, tuachin atahsa un ang zawlou chieng in awl awl in natna tuomtuomte nei in silzau huoi tah shi hunlou a shina hingtun zel hi. Zu dawnten zungawl avei chieng un zu dawnlou in a umthei sih ua, a zukham uh a theng chieng in adawn ut zel ua, tuachia khawllou a ang dawn dawn chiang un atahsa un zounanleh a tuap (Lungs) in zoulou in tuachin a hunlou in a shi zel uhi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;7. Zu hattuom melma ahi:&lt;br /&gt;        &lt;br /&gt;Hattuom ichihi I Christian society enkawltu leh humbit tute ahi ua, Hattuam siltup hi mimal leh society siangthouna ahi a, Zu in mimal, khua/veng, Hattuom, society leh nam tan a mihingte asuh buaidante thei in ana khap hi. Tualeh Zu hi setan vanzah hoi mama khat ahiban ah  Pasian thu tawh ziat leh vei bang akihal ahizia in hattuam melma lienpen khat anahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;9. Zu khangtha te hinkhua Susie tu ahi:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zu hi khangdawngte adding in damsung asiatna, lungkhamna leh mangbatna ban a shina kuakhu apuilut tu ahi. Khangthya tampi ten akum pichin masang a zu adawn chiang un atahsa uh lum in ashisan uh ahingsang a, amasang a abawl ngam lou leh zumhuai asah te uh ngamna hing nei in zu adu tou zel ua, tua chia zu a dawn adawn chiang un nasep leh silbawl lam a kithatdana lian tah hing nei in, hinkhua leh maban ding ngai poimaw na anei tawm deudeu uhi. Tuachin hinkhua siamtha hun leh laisimna te ngai nep in ang pichin chiang un nasep leh nehawlna mumal neilou in hinkhua genthei tah in amang uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZU LEH NAM ECONOMIC:&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Zu hi ei Christian te ading in sual/gitlouna bulpi leh Pasian leh hattuam te deilou mama ahi a, hinanleh khangtouna leh economic masawnna mit a et in zu in hoina leh phat tuamna tampi mihingte apia hi. Zu hi khawvel mihingte sil dupen khat ahizia  zu dawn te adding in siltui tah leh apoimaw mama uh ahizia in zu zua leh zu huan ten adding in sum muna hoi tah ahihi.                                                                                &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zu hoilou dan hi khawvel gam thupileh gam khangtou ten ana thei zia un,khap anasawm zelzel ua hinanleh khawvel sawrkal hatpen United States of America(USA) nasan zawng zukhap ana lawsam hi.Zu hi khap sangin phalna apia chiang un,agam economic nasatah in a khangtou zawzel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;India gam sung state tampi in zukhapna in order ana suazel ua hinanleh koima state a lawching thei tuan sihi.Kumkhat Madhya Pradesh sawrkal in a state sung ah zu khapna ordser asua a,hinanleh a state  economic nasatah in akeniam a, Mi singval in factory a anasep uh atan/lost ua,Gari(truck)sangval tainading neilou in ading maimai a Dukandar/zudawr tampi in a sundawnna uh kha zia in state sawrkal in order asut kia tahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khovel a mi tampi te adding a zu zia a hinkhua siatna leh gentheina a tua lai un mitampi ten Zu hi hausatna leh kining china anei in mitampi ten ahausat pi uhi. Tuazia in Zu hi adawn siamlou leh kisum the3ilou te adding in siatna hinanleh akisumthei a lungsim neite adding in khankhiatna ahi thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zousung ah zong zu zua leh zuhuan a nehawl tampi aki um a, zu zua leh zuhuan a nehawl te hi atangpi in mizawng leh genthei nasep leh bawl thei dang neilou zia a nemu nading abawl te ahi uhi. Tuachia Zu zua leh zu huan a nehawl ten theiding apoimaw mama khat ahileh zu zua leh zu huan a minsie ta vanglah kahi leh chi a habawla bawla hausat leh dingkhiatpi sawm a bawl mai ding ahi. Etsahnan: Zu huan leh zu zua a nehawl khat in tuachia habawl aangbawl a sum humkhawp neitang e achi chiang in tawpsan in nehawl nadang ngaitua taleh hunsawtlou kal in ang khangtou paiding hi. Tuachia ang hausat a ang khangkhiat chiang in koiman tuapa zu ahaukhia chi in ava kigen nonsia agen aum leh zong abawl nonlou zia in koiman amusit thei nontuan sihi. Tuabang a lungsim neitah a zu huan te adding in Zu hi hausatna leh khangtouna ahi mai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Zu huan leh Zuzua ahoihi china lam ahisia zuzua leh zuhuan a nehawlte adding a silhoi ahikha lametna ahizaw hi.)&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-7434803401975695841?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/7434803401975695841/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=7434803401975695841' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/7434803401975695841'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/7434803401975695841'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/zu-wine.html' title='ZU (WINE)'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-4693978811959696705</id><published>2008-11-30T23:58:00.001+05:30</published><updated>2008-11-30T23:58:56.656+05:30</updated><title type='text'>KHANGTHA HUNHOI LAI(GOLDEN YOUTH)</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khangtha lai hi damsung a hunhoi lai pen leh hun poimaw lai ahi a, khangtha  lai in lungsim vantang a sang in, Tup lehbawl nalam a koima dal zawlou khop in akipei thei a, bangkim kizil thei in sil undan leh peidan aki man/thei zung zung hi. Khangtha lai lunglutna leh thanop nalam ah sina in zong a dal zawlou khawp a khautah leh tupna liantah akinei a, khangtha tampiten khangtha lunggulna khauhdan thua zoulou in sina atualaw zel uhi. Tuazia in khangtha ten a khangtha lai hunman dan uah a pilvang mama uh angai hi. Tambang hun ah khangtha ten bawlding phasah pen ngaitua kiana (Second thought) neilou in apei nalamlam ah tangtah in apeizel ua, hinkhua lampi dih zuikhaten lawchinna liantah mu in milian leh mithupi tahtah asua thei ua, azuikhiel khaten pumpel theilou damsung gentheina leh sina tan atua zel uhi. Tuabang a khangtha lai a lampi dih zui khate milian leh mi thupi asua theizia un khangtha lai hun hi  SANA KHANG (GOLDEN YOUTH) ana ki chi ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou khangthate lah a khangtha hunhoi zangsiam a hinkhuo pilvangtah a zang tampi aki umlai in, Khangthalai hunhoi zahdan siamlou leh pilvang zoulou a bangmalou a a sana khang beisah maimai akitamzaw zia in mimal , gam leh nam bang in aki khangtou thei sihi. Khangtha hunhoi lai zang siamlou tehi khenkhatte nulehpa thuhil ding nei mumallou a mani ngaituana ahoipen bang apom leh koima thuhoi thupha hilding neilou ziate, akhente kichang kangsah sawma thuhoi thupha pal zamte, A khen khangtha hunhoi lai anopthei bang pena zah sawm a mani nopsah nalam chauh ngaitua ziate a hinkhua lampi zuikhial te ahi tangpi hi. Khangtha hunhoi zangkhielte hi angpichin a, innsung mawpuona a liang ua angki ngah chiang un gentheina leh zawmna in hinkhua a zang uhi.chilou naban a neichi ua, tuate zia in nam akhangtou ding bang in akhangtou theisihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;KHANGTHA  HUNHOILAI  ZAHSIAM DAN:&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Gam leh nam khangtou leh masawn a mimal lawchin nadingin khangtha hunhoilai zahsiam angai mama a, Khangtha hunhoilai zahsiamna in hinkho nopna leh ji leh ta nei chianga kining chingna ahihi. Namkhat sunga khangtha hunhoilai zang siam angtam a, mi kining ching angtam chiang in gam leh nam khantou leh changkang akipan hi. Namkhang tou theilou kichite hi nam sung a khangtha hunhoilai zang siamlou atamzia ahi tangpi hi.&lt;br /&gt; Eite Zou tezong nam changkang leh khangtou ihithei nading un khangthaten a khangtha hunhoi lai uh zahdan asiam uh angai a, Khangtha hunhoi zang siamte hi nuleh pa puagih dawn zangkhaitu ahiban ah, khosung veng sung ami poimaw leh kizangte ahing hi ua, gam leh nam adding amisuam huai, mipi hamuantu leh mapui te ahing hi thei uhi. Tuiazia in Zou sunga khangtha ten akhangtha lai hunhoi te uh azah siam thei nading un nu leh pa, khosung/ vengsung mite leh gam leh nam lamkaiten khangtha te hinkhua leh madan ding ngaipoimaw pen anei a khangtha mapui theiding leh ettawn thei ding lekhabu leh kithuna lam atam thei bang pen ngaitua ding ahihi. Tualeh khangtha ten zong a khanglai hunhoi uh ahoitheipen leh akana thei pen a zah asawm ua, kisiamtha ngaite akisiam tha a, tupna nei mumallou ten tupna kisiamtawm a misua pi hamham sawm ding ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Siamzil hun: Khangtha hunhoi lai hi bangkim a masawnna, silzilna hunhoi lai ahizia in khanglai ten ahunhoilai uh azahsiam uh apoimaw mama hi. Khangthalai a lekhasimna lam a tupna anei hoi hi lawchin na bulpi ahidan thei a Zou khangtha lekhasim ten a lekhasim nalam a theitopsua officer lian khat hisawm teitei nading a tupna kisiam tawm ding ahi. Lekhasimlou ten zong hinkhuo lamsau zuidingte ihi uhdan kithei in, beidawng leh kithatda  mailou a khutsiam silkhat poupou (Ama uh thanopna lampang/ alemtang dan azilin) zil pichin sawm teitei ding ahi. Tuachia khangtha hunhoi lai a tupna anei ten apichin chiang un gual engna leh hinkhua hasatna neilou in aum thei uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2.Hindan kizil ngai: Khangtha hunhoi laihi bangkim zilna hun ahi a, Zou khangtha ten tami hunhoi hi khosung vengsung a hindan leh changkan dan te kizilna hun ahi chithei in kizilnan zangtheilei a dei huai mama hi. Mihing hinkhuo ah kizilding tampi a um a tuate ahile sanga upate za siamdante, khangualte lah umdan hamdante, hamkam zah pilvang dante, kamteng siang/feltah a zah dante kizil angai hi. Bia inn kai leh kikhopte hi hinkhuo lampi dih zuina hoitah ahizia in ngaipoimaw ding ahihi. Nungah tangvalten eima ma chauh khuallou a inam khangtou nadinga bang e ka bawlthei ding chi ngaitua ding ahi. Etsahnan:Nungah leh tangval ten I sang a naupang zaw leh dawngzaw te tung a nun nem dante, naupang tung a zaidam dante, sang a upate zaa dan siamte Kum upa lamte duat siamdante kizil angai mama hi. Tualeh I nam khangtoulou na kilah nakhat ahileh Upa te kamkha/Hamsie zah ahia, khangtha lamten I khap/ kham ua, tulai hun a tuabang kamkha zah te sil zum huai ahidan te hil ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3.Tawmngaina: Khangtha hun hi I hatlai hun ahizieh in Tambang hun hoi a tawmngaina a tam theibang pen a zah sawm ding ahi a, Tawmngaina hi mite kung a aman mukit leh lam etna neilou a panpina leh kipana I pieh thei pen ahi hi. Tawmngaina hun zahnate ahileh shi leh manna, Nopni leh dani, Khosung veng sung a hahsatna leh buoina tuoh chieng in leh khosung/veng sung natang leh panpi ngaite panpi nate hi I tawmngaina kilahsah thei hunlai ahi hi. Tambang hun a Tawmngaina sua hi melthei neitamna leh mite ngaisan lawna eima adding agualzawlna lampi hawnna ahichi thei a khangtha hunhoilai a tawmngaina atamthei bangpen akilah sah sawm diing ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4.Etlawmna leh mitla (Good looking/attractive): Khangtha nunga tangval lai a kideipen ahileh melhoi leh etlawmna ahia, Melhoina hi Pasian siam azia in angaisan huai in adei huai mama hi. Khangtha lai a nelhoi hi gualzawlna khat ahi achi thei a, melhoite hi ate akhang leh naupangtan in aki en ut in etnop akisa tangpi hi. Hinanleh melhoi hi michinteng kung apia ahilou zia in amelhoilou deute ading in zong kingaisiatna ding leh beidon nading ahisi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khangthalai a etlawmna hi melhoi leh hoilou lampang sang in pian siam leh piannal a tahsa hoizia ahizaw hi. Atangpi in melhoi piannallou sang in melhoi senglou a piannalte aki en ut in munop akisa zaw a, koipou in zana akipe zaw hi. Khangtha lai a piannal leh thahoi te adding in kipana/limna abukimsah zawhi. Mi piannal kichite hi thahoi leh kifit a ompheng(Chest)lian leh thagap leh sa kikhai(slim) deu, khawng geng leh sapan lamdeu, tawkhal tahhoi   te ahi tangpi hi. Piannal ichipen Pasian pia thou hinanleh eima a ki siamthei ahia, piannal leh thahoi a etlawm hinading in ki sumthei na, kikep singthouna a exercise la apoimaw mama hi. Tep leh nuam, khamthei tuam tuam zu leh damdawite leh nungat tangvalna(Sex) lam a kisum(Control) thei angai hi.  Piannal a kifit nading in kum 18 chin masang sual/gitlou/silhoilou lam himhim bawllou ahoi pen hi.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-4693978811959696705?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/4693978811959696705/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=4693978811959696705' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/4693978811959696705'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/4693978811959696705'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/khangtha-hunhoi-laigolden-youth.html' title='KHANGTHA HUNHOI LAI(GOLDEN YOUTH)'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-254317810001318408</id><published>2008-11-30T23:56:00.001+05:30</published><updated>2008-11-30T23:57:45.459+05:30</updated><title type='text'>ZOUGAM &amp; EDUCATION (LAISIMNA)</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Education hi khovel mihingte adinga khangtou leh masawnna hoipen ahi a, Mizawng te ading a khantouna leh gualphana hoipen leh mihausa te ding a kicheina ahihi. Mimawlte adding a pilna leh theitamna, Mipilte ding a pil ki belapna ahihi. Lekhasiam leh siamlou kikhiat dan ahi leh mittaw leh mitva bang ahi chiin lekhasiam poimaw dan ana kigen hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sap thupil in “Education is all round development” (Laisim hi bangkim a masawnna ahi) ana chi hi. Lekhasiam ten khovel kiheidan thei in lehkha simlou te sang in changkan na leh masawnna anei zaw uhi. Tuaban ah lekhasim hi khovel mihingte kitai demna pen ahi in pilna kipatna zong ahihi. lekhasiam hoina leh kanatdan kam in kigensiam sih nanleh lekhasiamte khoheidan leh hindan a pat lekhasiam hoina te mu in, kinepna leh lam etna liantah nei in I Zou nu leh pa ten nei sunsun in tate school ikaisah uhi. Ka tapa/tanu laisiam in office khat ang hi a halaw ang la chiang in keizong kahasatna teng mang hil navang chi in NU leh pa tampi ten atate laisim pichin hun ngalatah in agaldawt zing ua, nu leh pa kinepna bang a laisim a lawchinna mu mitampi te adding a laisim khang kilehna nopsatna ahilai Sang naupang tamzaw ten nuleh pa kineppi na bang tung zoulou in a um uhi. I Nampi a ikitaidemna ten uh laisim nalam ah atangpi in za ah nga(5%) in zong aki law ching zou sih ua, tua khu nam bang a I khantou theilouna pen uh ahihi. Tate laisim nading in ahau azawng in sum tampi kum chin in aki seng a, atangpi in Zou te neival leh neval neilou a neisunsun tate laisim nading a zangte ihizia un inampi economy akhantou thei sihi. Tate laisimna ding a sum inkuan khat in kum sawm sung a aseng teng Business bawlna in kizang ta leh inam uh napi tah in aki khangtou zawding hi.  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang a Zou tate lekhasimna  lam a I lawsap na zia uh tampi a um a, tuate ahileh:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Nu leh pa ten tate etkawl siamlou zieh: I Zou nuleh pa tampi ten tate sum neisun sun leh neilou sasain school a kaisah ua, tate school kai ding a hoitah a inn a pat akuonkhiet pou uleh lungdam kisa in school ah a bang chi um ei, bangchin lekha asim ei, a class uah bang dinmun ah a ding pha ei, chi ngaisahlou in a um uhi. Tambang a tate school kai ngaisah lou te hi huan a haichi itu a i haichitu angpou a pat ngaisah lou tawh kibang ahi. Nu leh pa in tate laisim leh simlou angai sa lou chiang un  School naupang khenkhat ten lekhasim hi atung ua nulehpa te mawpuana leh a bawl teitei ding bang a ngaidan nei in a lekhasim ngaisah sih uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Nulehpa leh tate kikal : Nu leh pa leh tate kikal a kingainatna leh kizawpna (good relation) hoi umhi naupangte khangkhiat nading a poimaw pen ahi a, Inam sung ah nu leh pa leh tate kikal a kizopna hoi neilou innkuan tampi aki um hi. Tua bang kizopna hoi a umlou na innsungah nuleh pa leh taten lekhasim poimawna leh phattuomna kikup leh loulimna a anei sih ua, taten laisim poima na leh ahoina tahtah theisiam phalou in pichin huin ngana khat bang in angai thei uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. kingahna chinglou: Sang naupang khenkhat lekhasim pailoudeuh ten lekhasim pailouzia a lekhasim tawpsan a sildang sum law nading kingahna chinglou leh nehawlna tahtah chinglou, ji leh ta tawm/enkawlna chinglou lungsim kingahna leh kinep pi a inei in lekha sim atawpsan zel uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. Lamkaite: Sang naupang tampiten insung a nulehpate thuhilna leh hantawhna thu zangailou leh mani nu leh pa thugen thusim lou aki um zeuzeu a, tuabang naupang kilung phengsah ten anu leh pa te thuhilna sang in kholai a amingaisang leh mi khen khatte houlim na in along sim uh nasatah in ahei dang lam thei hi. Tuabang mi te thuhoi thupha za dinga lamkaiten mipi kikhawpna leh houlimna a laisim  hoina lam aget ngailou chiang in leh mipi vantang kihoulimna niam zia in mitampi in siatna lampi azui zel uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Lekhasiam hi bangkim a khantouna leh changkanna ahibang in alampi zong zui ahasa mama a, naupangten laisim nalam a panpi tu ding a poimaw laitah ua panpi tu amulou chiang un laisim a thasietlaw thei uhi. Tuazia in Tate lekhasimna a alawchin nading un nuleh pa ten mawpuana liantah anei uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou ten Education a tusanga lawchinna hoizaw leh ma isawnzaw nading un anuai abang a Sangnaupangte, nu leh paleh Lamkaiten pan ila uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Tate lungtang a tupna  chi tu ding: I Zou nu lehpa ten tate lekhasim nading a bang zia a sum tampi seng a school kaisah ihi uai, bang tupna e inei uh chi tate thuhil gige ding ahi. I siltup leh ngimte, school fee a sum I sentam dan te, kham nei a officerte ang hi chiang ua anopsat dan ding te, Lekhasiemlou te nasepgim dante houlim pi gige a, taten laisim nalam a tupna tahtah anei theinading uh ngaitua zing a alungtang ua tudet sawm tinten ding ahi. Tate hun awl leh houlim chiang a laisim a thanop theina dinglam ua houlim pi in tate mi piching in a siam thei hi&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Khosung,Veng sung houlimna zieh: Mihing te social animal ihi a khosung vengsung houlim naten mimal hindan nasatah in ahei danglam thei hi. Khosung vengsung houlimna te hi nau pangten ana ngaikhe zing ua. Innsung a nu lehpa thuhilna za ngai senglou naupang tamten amingaisang leh zaa deute uh thugen banga um  asawm tangpi uhi. Tuaziain khawsung vengsung nunga tangval te houlim leh ki chiam nui tanpha in naupang te tung ah effect liantah anei thei hi chi thei in, Tambang houlimna ah mipil misiam leh mi lawchingte umdante leh lawchinna thugu houlim tamthei lei eima leh khanglai sangnaupangte ading in tupna liantah angpe thei ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Pawl lamkaite: Lekhasim lam a nam bang a lawchinna ding in khosung leh vengsung lamkaiten poimaw na liantah anei ua, lamkai kichi khat thugen hi mitampi ten aki ngaikhie zing in mitampi te bil ah agingzing thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuazia in Lamkai khat pou pou pawlpi sung chau a kithutah sah lou a, khahei leh gamtat dan bangkim a lamkai ching ahidan akisah zing sawm ding ahi. Lamkaiten nam khantou nading a sangnaupangte poimaw dante, lekhasim hoidante, hapan dan dingte leh I namin lekhasiem a poimawdante houlimna leh ki khopna (function) lah a gentam angaqi mama hi. Tambang a lamkaiten sangnaupangteleh mipi ading a thuhoi thupha aget tam chiang un, Naupang mani nuleh pa apat thuhilna hoi zangailou leh khenkhat nu lehpa thuhilna sang a khawlai a a thuza te un a bil uh a vutzaw thei a akhenten lamkaite tea pan athuza ten tupna sangtah anei sah thei hi. lamkaite hi mi tangpi tung a vaihawmte ahina bang un koipou in akiza in akingaisang tangpi a, Naupang kholai a kimawl maimai khat in zong athugen uh ana chiamte thei uh ahi chi thei a Sangnaupangte ading a thuhoi thupha aget tam uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Education hi mite adding in khangtouna bulpi ahia, ne leh ta nei leh lam a hasatna neilou te adding in education khantouna pen ahi hi. Hinanleh eite nei leh lam bangma neilou zing an nita ann neding toh buai nalaite ihizia un secondary devolopement ana hihi. Education hi mite adding a khantou leh masawn a hausatna ahilai in mitampi te education a lawching zoulou te adding in kine tum thei nakhat ahizia in nu leh pa ten tate laisimna lam a theitawp suah angai a, tate laisim sung tou pi paiding khawp anu leh pa te angpang chiang in laisim sang naupang te hi nasah ta in laisim lam a a masawnpi un akanatpi mama uhi.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-254317810001318408?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/254317810001318408/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=254317810001318408' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/254317810001318408'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/254317810001318408'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/zougam-education-laisimna.html' title='ZOUGAM &amp; EDUCATION (LAISIMNA)'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-5144110127101288508</id><published>2008-11-30T23:51:00.001+05:30</published><updated>2008-11-30T23:55:43.864+05:30</updated><title type='text'>MIMAL KHANTOU THEINA TUAMTUAM TE</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ipu ipa ten khang kile nading in kumkua(9Year) angai chi in thupil ana nei ua, thuami khiana/umzia ahileh mi khat in kikhual tah leh tah matah a na ing sep chiang in atawm pen in kum 9/10 lah alut tangpi ana china uh ahi hi. Hinanleh khangtha te lah ah kum 9 getlou damsung a nasem a hausatna melmu khalou a sih ding tampi aki um ding agintat huai hi. Azia ahileh igam a nasep hoi leh lawzaw umte sepdan isiamlou zia uh leh ingaituana uh azah siamlou zia uh ahi tangpi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuazia in eite zong gam leh nam bang a nikhatni chiang a ing khantou a gual iphana ding un tulai khangtha tea pat nasep leh nehawlna lam a panla angai hi. Khangtha ten anunga tangval lai ua pat a nasepdan ang thei ua, taima t6ah a ama uh khawm a na angsep chiang un ji leh ta anei masang un sum bangzat ekhat ana kikhawl man ua, tuachin ji leh ta angnei chiang un nasep leh nehawlna det nei in sum leh pai a hasatna tampi a pumpel thei uhi. Tuabang a nungat tangval lai a nasep kizumpi leh nu leh pa te neisa ne a ki changkang sah te atamzaw in ji leh ta ang nei chiang un netawm ding hawl in na asem ua, hinanleh anetumding a umta zia in dinkhiatna ding khawm sepkhiat a hasata hi..&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;KHOPI SUNG TANGVALTE:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khopi sung tangval nasep leh bawlpen neilou aki changkang sah tah a nulehpa sepsa ne a nulehpa kung a pocket money ngen a lekha sim pailou mitampi aki um a, tangval thasia nasem peiloute hi Zougam economic khantou theilou nakhat ahi uhi. Tambang tangval te hi nulepaten tate etkawl siemlou dan kilah na khat zong ahi. Nu leh pa ten tate school akai peilou uhleh inn a umsah maimai lou in ji leh ta anei chiang ua aji atate a chawm thei nading un nasep silbawl khat neisah teitei sawmding ahi. Etsahnan: Tangval khat school kai peilou a school atawp san leh zi leh ta anei chieng ua azi a tate chawm theina ding nasep sil bawl khat khutsiem lam akizil uh angai hi. Tangval khenkhat nasep sawmlou a nu leh pa tung a akingah in a um maimai ua, ji leh ta angnei ua innsung mawpuana a liang ua ang kingah chiang un a ut ada un amasang a bangma a angailou leh amusitte uh a sep uh a ngai hun a hing tung zel hi. Tuabang hun ahing tung chiang in kisia nan uhleh a nasep ding uh ataisan thei nonsih ua, damsung a dingkhe zoulou leh hausatna mukha lou in a um zel uhi. Tambang mi inam sung a akitam chiang in nam a khangtou theisihi. Tuazia in Zou tangval/nunga lekhasimlou ten  maw um maimai sawmlou in, khut nasep emaw silzil khat nei teitei sawm ding ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougam tangval nasep neiloua um maimai ten tu a um maimai uhi dachieng a genthei nading ahi chi theia khopisunga khutsiem na khat nei teitei sawm ding ahi. Igam a khutsiem zilthei te hi. (a) Tailoring (b) Carpentry (c) Motor machanic (d) Electronic leh (e) Driver (f) Cement mistry etc. Tam atunga khutsiam ziltheite hi kumni kumthum a siamthei leh law(Salary) mu theina leh eima a kidoudel theinate ahi hi. Etsahnan: Tailoring zil khat in kumni kumthum a zil chieng in ama in tailoring/dawr khat akihawng thei a, Asiam leh amasawn dan a zil in midang nasem ding a goibe(employed) thei hi. Tailoring bawl a hausa eimi muding um sih nanleh midang (meiteite) ettawn ding tampi a um ua, tuate kung a kizil dan ding ngaitua ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(1). Carpenter (Mistry): Carpenter hi bangchi lai pou a nehhawlna ching leh hausatna ching ahi a, Carpenter hi azil a zil siem thei leh mitaima deute a ding a sawt zil ngailou a kumni kum thum a siempai thei ahi a, khangtha te adingin zil ahoi mama hi. Tulai Carpenter te hi thagum a nasep aum seng nonsia, amasang a thagum a abawl te uh electric khawl toh akibawl ta a, tha gim naseng ding aum non sihi.  Khovel changkang zel ah mite hausa deu deu in insung sil (furniture) lam anal/hoi thei bangpen akidei ta a, Carpenter siem te a ding in nasep ding mulou chi a um nawn sih hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(2). Electronic: Electronic hi khutsiemna leh lungsim a ngaitua na sentam na ahi a, electronic siem hi tulai khawvel a nehhawlna hoitah ahi hi. Radio.Tape recorders, TV, Video etc.te hi tulai in inchin ah aki nei chiatta a, asiat chiang in michin siamthei maimai ahilou zia in a siemte kizuanin sum tampi pi a mu zel uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(3). Motor machanic: Motor machanic hi mitampi te adia in lekhasim peilouten a zil tangpi ua, a zil lai in hasa in pei huaisih nanleh ang siam ua ama ua motor work shopte ang bawl thei chiang un sum tampi amu zel  uhi. Tuachia motor work-shopte ang hong chiangun imilesa tampi anuai ua kilawding hing um in, mitampi ta adingin nemuna leh jilehta chawmna ahing hithei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(4). Drivers: Tulai ei Zou khangthate motor driver aki tampan ta a, Driver hi ji leh tate chawnna hoitah ahi hi. Eilah a motor driver apat a gari nei a ki um panta a, tu a driver te nasem ten zawng lungsim nei a kikawl siama mani a gari ngei ngtei sawm ding ahi. Tualeh midang driver/gari heh ut ten tu a driver hisa te zui a ama ua pat akizil siem sawm ding ahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Driver leh siamna zil ut ten thei ding ahileh mikhat (Nasep neisa khat) zui a imi zuipa thumang dan kizil masat a, asuoh bang a va um angai masa a, a bawlding teng bawl a gari nuai a lut angai leh kei valut vang/kei hingbawl vang  chi a, ni leh puon sawp ngai a um leh kei hing sawp vang chi a  kipezou tah a panding ahia, a hithei tan a ipute/Driverte bawl taang bawla ama/imi zuipa awlsah hamham ding ahi. Tuachia kipha niamtah a bul ivapat chiang in koiman ang ningin ang huothei sia ang lungsiat zaw uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tualeh Driver leh nasepdet neisa ten kami kasa bang chin ka panpi thei diei chi a, imi isate musit lou a isiambang leh ibawl bang siamsah sawm a mikhat sua hamham ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(5). Tailoiring(Puankhui): Tailoiring hi kumkhat kumni sung a siamtah a zilsuah thei ahi a, Tailoring(Puankhui) zilte hi a zilsiam chiang un azil namun uah Puankhui in akilaw thei ngal ua, asiam dan a zil in nikhat ah Rs. 300/400 man lah akhui man uhi. Tailoiring zilsiamten a ut uhleh ama a Tailoiring store aki hawn thei a, a utleh a zil na mun a kilaw den thei ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tailaoiring hi igam a nehawlna ching leh hausatna ching ahia, Eimi Pasal puankhui a nehawl leh dawr nei getding a umnai sia, numei khat leh ni puamkhui zil leh mi kung akilaw aki um pan ta hi. Igam a puankhui imu tampen te uhi meiteite ahi a, I nam sung a pasal tawka teng leh kamish silteng khui hi meitei te ahihi. Eimi puankhui a dawr nei ki um in eimi puan khui ding neiteng in kidawr chiatleh amapa adding in hausatna aching mama ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam atung a khutsiam na tuamtuam te atangin kumni kum thum sung a zil siam thei tea hi a, Kumsiam zil ten ataimat ua along lut uhleh azil sawt masang un apu te um halaw anasep dan tawh kitua in ape paizel uhi. Tua zia in Zougam tangval lekha zil lou a um mai mai ten atung akhutsiam nasep thei tuam tuam khat zil siam tei tei sawm ding ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou mipiten itheiding ua poimaw khat ahileh silbawl leh nasep ding khat inei emaw sil ilei emaw chiang in ahitan in eimi chi ham ham thei lei adei huai mama a, tuabang a ikichi hamham thei chiang un khat leh khat iki kanatpi tua chiat ding ua, khantou na ing nei pai ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;SIEMZILNA BULPAT DANDING:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pasal khat ihileh I nasepding leh ithanopma lam eima kihawl thei dinga ngai akihi a, Hinanleh mihing hindan kibanglou leh mizum thei leh miki suongla a mi maingallou/maingap neilou mi tampi aki um hi. Tuabang mi hi a inasep ut leh thanuam lam te kihawl ngamlou ihileh nu leh pate kunga isep utlam geta ama uh vagetsah ding ahi hi. Nu leh paten zong tate lekha sima officer  ang hiding uh ideipen hinanleh, tate lekhasim atuiseng lou ua apichin zoulou ding a itheileh sildang atuina lam uh doh a ( Taten Lekha asimlou leh khutsiam khata zil teitei ding ahi chi nu leh pate ngaidan/peidan leh  thutawp/thupuona ahi ding ahi) a thanopna pen pen uh a zilthei nading ngaituapi a, azilna mun a vagetpi a bul vapat piding ahi. Tuachia nu leh paten bul tate nasepna abul avapatpi chiengin hamuong tah in taten na a semthei un, a zil piching thei uhi. Tualeh nu leh pa ten bul vapatpi zaw chienga anasep ah bang a chi um ei, Apute toh aki tuohna uai? chi doh a tate ngaisah gige a, a zilpi ching na ding a hil/fui gige ding ahi. Tuabang tate nasepna bul va patpi a ngaitua zui zel hi NU/PA khat hina bang a mawpua na leh  Tate itna kilahsah na hoipen ahihi. Nu leh pa ten tate khut nasep asepsah uhi ahunlai in kiphin in utsih nanleh uh ji leh ta ang neichiang un ahoidan ang thei pan ding uhi( Nu leh pa khenkhat in tate it leh lungsiat kisa a bangma abawl sah sawmlou pen tate itdan dihlou leh genthei na khu a tate puilutna ahizaw hi).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Nu/Pa zumthei leh mimaingal lou ten zong melthei te khat chiel a ama uhtoh vaget mai ding ahi hi. Nu/Pa ten tate silhoi bawl ding a kalsuan leh mapui hi tate aitna uh kilahna ahiban a nu leh pa khat ahina bang ua amaw pua na uh ahi a, tate thanopna lam a hunhoi kipelsahlou ham ham ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tangval ten zong pasal khat kahileh kanasep ding keiman kaki ngaitua ding chi a paching/lungsim piching tah a ngaisut a ji leh ta nei chiang a nehawlna ding ahoi isa pen khat sep thei nading a thei tawp sua ding ahia, tualeh pasal khat hina bang a inasep leh I silbawlna lam a kinou sah/ kingesah loua anop ahasa thua paupau ding ahi. Tuabang hasatna apat lawchinna hi a hum(sweet) mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Nunga tangval mi nuai a nasem ten ithei ding ua poimaw te ahile:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Midang kung a nasemding leh siemzildinga um kahi chi kitheia I nasepna a itung a(sanga senior) te simmaw leh musitna kamteng te zaada seng lou ding ahi.( Ei Manipur ah nasemte hi kimusitna leh asimloizaw leh junior zaw te tung a kamteng zah akha(Bitter) thei mama a, tuabang kamteng te hi thuazaw dante kizil tel ding ahihi)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Nulehpa kung a um hilou ihidan kithei a hasatnate thuoh paupau ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Pu(Master)te zaa(Respect/izat) pia siam a maipha hawl dan siem sawma, pute houpi mun sawm ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. Nikhatni chieng in keizong keima a kading khiat hun a umding china  lungsim a koi gige ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. Thudih a tah pan zing a pute houpi ding lau seng loua, I siemlou na a  pute doh ki suonglalou ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;6. Inasep leh I silzil ngai poimaw pen a I nasep subuoithei silte lah apat kihep khiet sawm ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;7. Sum leh pai a gin um na hi bangkim a law china ahi chi thei a mihing sawlna leh sum tung tang a gin um gige ding.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam atung a bang a nasep zilna a taimatah a pang teiteite ading in lawchinna a um ngeiding hi. Nasep khat pou pou hi nasem kichi thei na ding leh mimu lai chau a sepsawmlou a, ne hawlna tahtah anei a zi leh ta chawm a gual englou akoi thei nading khawp a siam sawm ding ahihi. Tualeh I sil zil lamlam a eima a kitoudel leh dingkhiat thei nading khawp a zilsiam teitei sawm ding ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;SIPAI (ARM FORCE):&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sipai hi masang laia pat a ipu ipaten khangkilena hoipen a anagen uh ahi a, Ipu ipa hun lai in India sipai alut ana hasat mama  in  Burma sepai ana del tangpi ua, hunchikhat apat in India sipai anakidel in tunitan in India sipai hi singtang leh khopi tangval te del pen ahi nalai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou sung ah sipai mitampi ki um in sipai officer lian tahtah numei leh pasal  aki um ta hi. Ei Zou sung a sipai pangte hi neleh ta a kiningching leh hin nop pawl ahi ua, tu dinmun in zong sipai pension te hi khosung/veng sung a mikhosa thei leh hausa pawl aki hinalai hi. Tutung a central 5th leh 6th pay commission a um nua in sipai  law nasahtah in apungbe nalai hi. Sipai te hi India Government theipi pha leh India humbit tute ahizia un angaisan huai in adei huai mama a, Singtang tangval tampi adamsung a Phaipi(Imphal khopi) pel lou ding a I ngaite sipai alut chiang un India State teng tuan in agam mu lam ah central solkal nasem te muphalou na tampi ava mu uh hi. Sipai pangten hamphatna tuamtuam mu in civil tangval te addingin a en huai mama uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sipai ten ne leh ta, sil leh ten leh bangkim a thawn a adawn/mu uhi a hoina mama khat ahi a, Azin leh valeh na uh Bus leh Rail tuanman tan in a free nalai hi. A sipai pan sung ua alaw uh a khawl siam uhleh a pension chiang un hausa tah in inn ahing tung thei ua, Hoitah a sipai apension uhleh India sipai agin tah a sem ahizia un sawrkal nasep tuamtuam ah deisah na tang in alut kia thei uhi. Sipai duty na a vangsiat thu a shina atua uh leh alu/ luang man uh a innkua te adding a hausatna ching solkal in pen alai. A pension halaw hachin a ala ban uah Ration Card anei ua tuami tawh sipai canteen(Sipai dawr) ah sil man tawm tahtah a lei thei in sipai Zu tan in a dawng pha nalai uhi.   &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tulai in Sipai a lut/pan hi sil awlsam ahi nawn sia, sipai a lut nading in sum tampi sun leh asap te houpi thei minei angai hi. Sumneilou a milian melthei neilou te ading in sipai pan hi sil hitheilou toh akibang ta hi. Ei Zou tangval sumlehpai neiloute ading in sepai pan hi kinep huoilou abang ta hi. Hinanleh sumneilou sipai pang ut te ading in lampi hoitah khat aum a, tua khu tahsa hoi (Physical fitness) nei ding ahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou khangtha sepai pang utten exercise leh physical fitness(tahsa hoi nading a thala) lam hi ngai poimaw ding ahi. Exercise ingla chiang in ithate hing kibe in I piante nal in mimit akila thei a, eima hin zong nop in masawnna tampi aki nei thei hi. Physical fitness nading a zu leh khamthei lam bawllou/kisum angai a, tuabang kisumlou te hi sipai aching thei sih uhi. Tuazia in tangval sipai pang ut a sum neilou ten Sipai sapte mitla a angdei nading ua Physical attractive nei sawm a fitness habawl a bawl ding ahihi. Ei Manipur a sipai lading a angpei chiang un sum ala ua, Mizoram leh Shillong vel a sum aki la ngai sia fitness aki en pen hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tualeh Laisimna(Education qualification) ah atangpi in sipai hi pawl giat(Class X) apat atung lam kila ahizia in Laisim nalam hi ngai poimaw ham ham ding ahi. Ahithei leh Lekhasiam pawl 10 apat atunglam sim/zil ten  innsung hin hasa deuten sipailam hi maw musit mailou a pan/lut sawm zaw ding ahihi. Tangval khenkhat a lekha siamna Qualification kimaw letsah pi a officer tun nading tan  lai sim pailou ten akum upat masang a physical fitness lam a panla a sipai lam a kihei maiding ahi uhi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougam nuleh pa ten tate din mun en in laisim lam a peihoi ding a igingtat loute hi sipai pan athanop nading un sipai hoi nate getpi tam in sipai pan sah sawm teitei lei adei huai a, tuabang a tate sipai a lut thei nading ua sum sun angai chi thei a sum hakhawl a khawl sawm ding ahihi. Adia in Singtang lam te adding in Gam khawi hi sum muna hoi ten ahi thei in tate ma khualna tawh Aa leh Voh khawi a sum hawl mai ding ahihi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;LEKHASIEM NASEP NEILOU:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Lekhasiem nasep neilou(Educated unemployment) hi khawvel solkal tuamtuamte buoipi penkhat ahia, ei Zou sungah zong lekhasiemna neilou akitam pan ta hi. I Zou Lekhasiam nasep neilou tehi amin a lekhasim leh nasep leh kham munading khawm a simpailou leh tupna tahtah neilou a, hina (qualification)  deizia a lekhasimte ahitangpi uhi. A pawlpi/ class mate te theina tan theipha kisa thoungal, a deiuh sawrkal naseplah muzou tuonlou nasep danghawl dinga ching kisalouleh sepkhiet bangma neilou, Khutnasep kizumpi a, um thasie talahlaw, midangte banga changkang tah a hin utngal, innsung hindana mipha a deidei neithei hilou nalai. Sum dawnna lam bawldinga lah sumpi ding neilou ban ah a silbawl ut uh sang le tupna sangsah te ahi uhi.&lt;br /&gt;Tambang lekhasiem nasep neiloute adingin business leh enter prises lam a kihei a hoipen hi. Business leh enterprises hi lekhasiem te bawldinga kilawm pen ahi a, Lekhasiem leh zilsangte ahizieh un sil peidan leh umdan leh bawldan bangkim a theisiem uhi. Business leh enterprises te hi migam a dingin sum dawnna neu hinanleh, eigam adingin kitoudelna leh hausatna ching ahiziehin lekhasiem nasep neilouten, bangma bawlloua changkangtah a umsang ua abawl theilam khat a bulpat mai hi ahoi pen hi. I gama lekhasiam nasep neiloute bawltheite ahileh&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Business leh enterprises: Dawrkaileh sum dawnna tuamtuam te hi midangte bawllou bangma a um nawnsia, mibawl bang bawl a lawchin sawmding ahihi. Business leh dawrkaitehi correspondence apat bawl thei tampi um hi. Etsahnan: Hardware store, Motor parts stores, shoes store leh adangdangte hi agent/distributor througha material kila ahi zia in, lekhasiemlou te sangin lekhasiemte adingin bawl anopzaw hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Hotel Manager: Hotel I chite hi nehawlna hoitah ahi a khawpi sung a nehawlna ngaisang leh deihuai penkhat ahihi. I gam ah zawng hotel bawlthei lou nadinga umsia hotel ichichiangin Singpi hotel (Tea stall), An hotel (food hotel) leh Giehna hotel (Lodging) a umhi. Utleh piching tah leh lientah a bawl a utleh aneu deu a bawl thei ahi hi. Tambangte hi lekhasiem nasep neiloute bawl theilamtah ah ziehin lekhasiem solkal nasep muzouloute ading a bawl ding a kilawm leh hoi mama ahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hotel chi tuomtuomte hi sumpi tam senglou a bulpat thei ahia, eima a buai ikisah sengleh mi lawneia zah maiding ahi hi. Business leh silkhat poupou bawldingin ngaituana zaha  eima kipei phot angai hi. Tambang business neu leh gin huailou nasan bawl nachang theilou leh peilou a I um uhi setan in zong talawm lawm ang chi mai thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Magazine and News papers: Magazine leh news paperte hi lekhasiam nasep neilou te bawlthei pen leh ne hawlna hoitah ahi a, Magerine leh news paper te hi ei Zou ham a um nailou leh koimah bawl nailou ahizia in nehawlna leh kitoudelna khawm ching ahi hi. Hun peisa ah I Zopukam akibawl Magagine leh News paper te hi tunitan a peitou sua khatbhe aum sia hun sawtlou kibawlin aban bawlzawm theilou in ading tawp zel a, tambang a adintawp zel zia hi ei Zou sunga customer/ subscriber umlou zia hilou in abawl te kichuplou zia leh Financial management siamlou zia ahizaw hi. Etsahnan: News paper/Magagine ibawl leh a news item leh material te hi atulai leh a latest thei bangpen a bawl sawm ding ahi a, Adia in Magagine bawl ding ten Article collection siam a mite thei ut leh sim utding lam te atamthei bang pen asua ding ahihi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. Daily News Papers: Daily news papers hi gam leh nam khangtou nading a thu kizahtuona leh ki thuhil nading a(Print media) poimaw pen ahi a, ei Zou ten daily news papers I neilou zieh un I khangtou nading nasatahin adal hi. News paper bawl hi summuna hoitah ahiban ah News paper bawldingin lekhasiam angaih ziain I zou lekhasiam nasep neiloute bawl ding a hoitah leh kilomtah ahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;News Papers Bawldan ding: Silbawl dingte alawdan leh hoidan thei nanleizawng abulpatdan leh apeidan Itheilou leh alawching theisihi. News papers bawl utten amasa pena printers (Machine/ Computer Printer) te kihoupi a, alemchiang a news collectorste houpi kitding ahi hi. Tuachiaa material ding munading alemtan chianga bulpat ding ahi. Daily News paper leh Magazine bawldan akibanga khat I bawl khiat theileh ani a bawlkawp hi silhasa ahinon sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;( Nasep leh sil bawl kigen khat pou pou awlsam tah a bawl lawching thei a umsia, adia in ei Manipur ah bang kim a nehawlna hasa ahizia in I bawlpen chintuigu kang zena bawl angai hi. I nasepna a hasatna tampi koipou in kitua a hia, tua I hasatna I solve nading atheitawp sua a ingpang khu, I lawchin zaw chianga anopna leh kipana hing petu ahi hi. Tua hilou a mite getteng lau a bangma bawl lou a I umzing uhi khangtou theilou na ahi hi).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. Lekhasiem nasep neilou te gam leh nam a ding a poimaw na:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I gam a lekhasiam nasep neiloute hi gam leh nam ading a mipoimaw tah ahithei uhi. Nasep leh bawl neilou a um maimai uhi gam leh nam khangtouna dalte ahidan uh kitheia tha leh zung itlou a na angsep tah tah chieng un lekhasiemlou a silbawlte sangin nasatahin akhangtou un ma asawnthei uhi. Tuachia na angsep tahtah chiengun ama uh ki toudel chauh hilouin anuoi ua nasep a kilaw (wages) mi bangzat ekhat angkoi ua, tuachin midang nasep neiloute adingin nasep muna anghi ban uah gam leh nam economic nasatah in a dawmkang thei uhi. Tuaziain igam leh nam khangtou nadingin zougamin, lekhasiem na sep neiloute nasem dingleh abawl theilam uh bawlpai dingin a ngala mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Lekhasiem nasep neilou business bawl ut a sumpi (Capital) nei louten khut nasepa sumpi hawl maiding ahi. Etsahnan: Business bawl nadingin sumpi bangzat ekhatnei angai a, sumpi neilou ziaa maw um maimai hi sil hitheilou ahiziehin sumpi munading ahoi atunga Aa leh Voh khawite kumni kumthum sunga sum tampi lalut theina ahiziehin Plan hoitaha bawla kumni kum thum vel AA/VOH khawi a kipei vet vuta hunkhop imuchianga utleh tawpsan a itui na lam a kipatkia maiding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zouten summet bawl dandinga hoitahtah genlei zong sumpi ding ineilou ziehun bangma louin a beizel, Tualeh silbawl ding Iget chienga lienta leh pichingsa te bawlbanga bulpat isawm ziehun Ineisa in a chitsih hi. Bangma neisa neiloute ihizia un neunoukhat a bulpat a awlawla pichin tou zeldan ikizil ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;TUPNA, KUKALNA LEH PLAN BAWLSIAM NGAI HI:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;TUPNA kichi hi silkhat ingaitua/ deihuai /uthuai isah khat ineithei nading a izawtna, idelna ahia, Tupna in gasua hoitah anei chi thei a eiman kung/tung a ahing tung nading a ngaituana leh thasen itlou a ivabawl paupauna khu KUKALNA akichi a, I siltup te lawchin nading a ahun leh te ingaitua a almpi ding leh abawl dan ding a I hisap te hi PLAN aki chikia hi. TUPNA, KUKALNA leh PLAN hi lawchinna ding apoimaw te ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zoute ikhangtou theilouna pen uh khat ahileh Isumpi neilou uh thu tuom hitaleh mitaima leh tupna nei a nasem itam zia uh ahia, nasep nei te zong neukhat ang kining ching deu uh leh kitha leh lungkim kisah na tawh masawn sawm aki tamlou ziate nasepna leh hinkhua a nehawl nalam a tupna leh plan bawl isiam lou zia te uh ahi tangpi hi. Taimatna, tupna nei a plan bawl siam hi lawchinna bulpi ahichi thudih umsa ahi a, lawchin nading in Short cut a um sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mikhat in dam sung a milawching hausat a ut leh Lekha asiam emaw siamlou emaw amatoh kitua a nasep khat anei angai a, tua anasep a halaw emaw income anei zia a ki lungkimpi a a um maimai leh bangchin ahausa in akhyangtou ngai sih ding hi. Anasep a nasawm nading lampi angai tua a asang a sangzaw tupna anei leh law chin hun aum zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tangval/khangtha(kum 15-40) kikal khat in siemna leh nasep neilou a um hi zumhuaina a ala a nasep khat nei sawm a tupna nei a akum tawh kitua a plan abawl a nasep khat anei tei tei sawm ding ahihi. Mikhat nasepleh bawl pen neilou a a umleh akum upatlam chiangin mite ading ninhuai ahizel hi. Tuazia in khangtha lai leh thahat lai a te(Old age) hun chiang a ding ngaitua a tupna nei aplan bawl a eima kitou del nading khat nei sawm teitei ding ahi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Etsahnan: Thangpu hi tangval kum 20 vel ahia, siemzilna bangma anei lou ziehin amaban ah lam etding aneilou ahidan kithei in ane hawl nading in  Carpenter zil a ut a, azilna ding vagetpi ding aneisia hinanleh tupna anei zia in azilsa te kigawppi in siamtah in ava kitat lut thei ta hi. Tuana alut apat in tambang inj plan abawl pai hi. “Carpenter kum 5/6 sung kazilding a, kalawte hoita in ka khol ding a  keima in Carpenter work shop khat ka hong ding hi chi in tupna leh lung neitah in asem a tuachin kum 5/6 vel sung in anasepna a vanzah/khutlai(tools) lei nading akinei ta hi. Tuachin Carpenter workshop ahong apat in anuai ah mibang zat ekhat in azil a kum sawt akivei masang manager a um in ama thagim na panglou in nehawlna hoitah anei thei hi. Thangpu lawchin napen a tupna leh plan bawl siam zia ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(2). Mangpu pen singtang a teng in a genthei mama a, Ni khat hichi  in ang kingaitua kheta hi. Singtanga tenga genthei tah leh hasatah a hin a, tate phalbi khawvawt dou nading nei zoulou leh ne lehta khamkhawp ne zoulou a hinzing sang in Ka singtanglou ma ka zauh ding a “Ka si leh nasem a si kahi mai dinga, kadam leh khatvei damman ah kiningching/hausa tahin ka hing ding hi” chi in Plan hoi tah bawlin  asingtang louhaw ah pan latha in kumdang sanga lian zaw in alou a vat a, kumdang a bulei a bawl pen Sumsuothei haichi (cash crop)alei in ang bawl ta hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuachiin pan angla a zingkal nitah genlou leh guozu daikai genlou in angpang hi. Gim kisah hun leh genthei kisah hun anei zel a hinanleh a haichite amu chiang in thanopna tha ang nei zel hi. A innlam ah Aa tampi khoi in, azi atate zong um awlsah manlou leh  guolleh pai te toh zong kigop leh kimawl manlou khop in a bawlding uh apia hi. A neding aki tasap chieng in a zi a Aa khawite  zua ding in a sawl zel hi. Tuachia anasep leh a buai ga kumkhatna ah akilang sengsih a, hinanleh kumkhat kham ding leh aval neukhat anei hi. A kumni na ah zong a kumkhatna bang in a buoi nalai a hinanleh nehleta ah azia umdeu ahizieh in, alou ma azauh (asang alianzaw a bawl)kia hi. A khawmiten du-am leh mani kisugenthei a chi zel ua, hinanleh lungke lou in a nui maimai zel hi. A louma lientah ahiban ah a machauh a zouzou nawnlou ahizieh in mitha(Wages) ala a, tuachin kumtawp ah sum bangzat ekhat ang neita hi. Tuachia bawltou zel in kum li kum nga lah a bawlna ah ama thatoh sem nawnlou in tha ala a, khosung mihahsa leh genthei tahtah te a lou ah kilawsah in a khosung ua mitampi te ading in kilawna hoitah, ane muna uh leh mi tampite kingahna ang hi thei ta hi.   &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mangpu’n alou bawl ban ah a Ah khawite a gingtat sang in ana pung in a Ah khawite apat in sum tampi a mube nalai hi. Mangpu in tuabangin lungsim leh tupna ana neisih leh singtang mizawng leh genthei khat ahizing nalai ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam atung a etsahnate bang a tupna leh plan bawl te ding in singtang gam apat hausatna theina tampi a um a, Kumchin nasem a tha gimdan leh thasen dan kibang chiat lah a lungsim ngaituana zangsiam leh taimapa a dingkhie/hausa (survive) a, A lungsim leh theina/tha/taimatna zang utlou pa kumkhua in zawng leh genthei in a um zing hi.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-5144110127101288508?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/5144110127101288508/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=5144110127101288508' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/5144110127101288508'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/5144110127101288508'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/mimal-khantou-theina-tuamtuam-te.html' title='MIMAL KHANTOU THEINA TUAMTUAM TE'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-3734488902014892947</id><published>2008-11-30T23:49:00.001+05:30</published><updated>2008-11-30T23:51:45.173+05:30</updated><title type='text'>ZOUGAM LEH BUSINESS (SUMDAWNNA)</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Business hi mihingkhat in ane mu na ding a silkhat a buaipi pen leh akingah na pen hi business ahi. Tua asil buaipipen khu summu nading a midang sil ama sepkhiatsa emaw midang sil siamkhat alaw(Profit) nei a azua khiet khu business aki chi hi. Eimiten business ichi chiangin dawr kai leh dawr bawl lam I kawsah deu ua, Dawrkai hi mi nautang nehhawlnapen ahizieh in adih natan a um hi. Dawrkai hi thagum zanglou a toumun a nehhawlna leh summu namun hoitah ana hi a, mite deiding sil zuohna leh mi ten asil poimaw te uh a leina mun ahizia in dawrkaia nehawl hi nehawlna hoipen ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;KHANTOU NADING A BUSINESS POIMAW NATE&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Business hi tulai khovel khangtou nading a poimawpen khat ahia, Business umlou in khangtouna a um thei sihi. Mihing hinkhua leh khovel khantou nading a business poimawna te anuai a bangin amu thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Business bawlten sum muna hoitah aneizia un ahindan uh a chang kang in a adeidei uh silhoi leh mantam te anei thei uhi. Business bawlten nichin a sum hing lut ahizia in sumza leh ne leh ta lam ah aki ning ching uhi. Business bawlte zia in nasep leh kilaw nading tuamtuam mihasa leh mizong ten anei thei pha ua tuachin mizong leh gentheiten nehawlna hoitah anei thei uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Business bawl a mipiten sum ang nei chiang un nam mel ang kiheng zel hi. Tuachin gam leh nam angkhantou in miten zaana (Respect) angpia ua, isilbawl leh nasep ah ma akisawm zel hi. Business bawl dingin lekhasiam hi duthusam hinanleh lekhasiamlou te ading a bawl hasatna umsenglou sih a, Lekhasiam lou leh mizawng khat adding a nei leh lam a gualphana, dingkhiatna leh hausatna lampi um sun ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou ten atangpi in solkal nasep khang kilena leh nopsatna bang a ngai in ha del a del in, solkal nasep neiphalou tampi ten kinepna neilou bang in, nadang sep sawmlou leh sil dang dang bawl sawmlou in damsung a hausat kinepna neilou in hinkhua anop thei bang pen azah sawm in mimaw um in I umzel uhi. Tambang a lekhasiamlou zia leh solkal nasep kineppi phalou zia a I maw um uhi ngaidan dihlou leh mimal leh nam bang a kithu hilna iza tamlou zia uh ahihi. Khovel ah laisiam a solkalnasep chau hi nehawlna leh nopsatna ahisia, Laisiam lou amihausa leh minopsa igam ah mu ding mi tampi a um hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Thupil khat in “Hausat na ut leh business bawl inla an ngawl lou na utleh sawrkal na sem in” ana chi hi. Tulai in Solkal nasep hi hoi in dei huai nanleh mitampite ading in kineppi pha ding ahilou ban ah solkal nasep nei nading in lamsau zui angai ban ah sum leh pai tampi seng angai zel hi. Laisimna lam a tuisenglou leh sum neilou ten  Business lam a habawl a bawl in lawchin sawmzaw lei sawlkal nasemte sang in nasatah in ma akisawm in aki hausa zaw thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Business bawl hi I sil zuoh a zilin kum ni kum thum a hausat khiat theina ahia, I gam a business I chite hi dawrkai a hi mai a, Business leh dawrkai ding in lekhasiam leh zilsang sese angaisia, eima taimatna leh guntu natawh ipan leh sangpi tun theina ahihi. Business hoina khat ahileh nichin a sum hinglut ahizia in poimaw tuamtuam awlsam tah in akilei thei a, tuachia nichin a sum hing lut pen ina khawl siam a, Zu leh sa tawh iten lou leh tomlou kal a hausatna ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;British ten khawvel a nitumlouna gam (Land of the sun never set) aluo thei napen uh ahileh a businessman te zieh ahi. British (Sapte) te hi mitaima te ahi ua, a gam ua khut a silsiem a pat khawl (Machine) a silsiemdan ang mukhiet (Discover) un, a agam un a poimaw zat sang a tam (surplus) sil ang siemkhie ua, tuate gamdanga zua in migam apat sum tampipi a lalut uhi. Tuachiin a migam apat a sum lalut te uapat a gam solkal ah tax tampi a sunglut thei ua, agam solkal in galvan siamna zang in khovel nitumlouna gam aluothei  uhi. British mipiten dawrkai leh business hoi dan anathei a mi nautangte dawrbawl a khovel munchin a ana umzia un Franch emperior Nepolian Bonaparte in British te hi ‘Dawrnga/dawrkai nam’ (Nation of shop keeper) ana chi hial hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Nam bang Business leh dawrkai ahoidan ettawn ding a imupha uh unau Luseite/Mizoram ahi a, Mizoram khantou na leh ettawn dinga hoi mama khat ahileh Agam ua Kol leh Vai dawrkai aum sah lou uh ahi a, Kol leh Vai dawrkai a chiang in a umna gam ua sum te akhut uah alut bei zel a agam mite aki khangtou thei sihi. Mizoram ahy kol leh vai dawr kai aq umsia, agam ua dawr lianteng hi mizoten anga ua, tuachin mizoram sum kolgam lam alut loua agam sung ma ah akivei(Circle) chiang in mi9 nautang te adding in nehawlna leh nasep na in ma a sawn mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou te itenna khopi sung uh Lamka khopi sung a dawrkai/ dawrnga khut zungtang hia/hip a simtham zong aki umlou hi nambang a ikhantou theilou na uh khat ahihi. Nambang a I khanlou nading un I gam ua Business mun za a sawmthum( 25-30%) vel ilua/inei uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZOU TE LEH BUSINESS:&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Ei Zou sung ah business a bawla lawching leh hausa getding aki um naisia, Lamka khopi sung ah dawr um teng lah ah ei Zou Dawr simding hilei khutzung hip asimthei nalai khop in aki tawm hi. Dawr bawl ding a kipan khat leh ni aki um zel a,hinanleh sawt bawl zoulou in aki dintawp zel hi. Tambang a igam sung ua sumdawngt/dawrkai itawm zia un mimal leh nam bangin ikhangtou thei sih uhi. Business tuamtuam leh dawrkai itam theilou zia uh hiding a gingtat huaite ahile:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Busines bawl ut tampi ten kipatna ding sumpi(Capital) ineilou uh ahi tangpi hi.&lt;br /&gt;Business a ettawn thei ding khawp a lawching ana ki umlou zia a bulpan ngamlou akitam hi.   .&lt;br /&gt;Hamkam siamlou leh midang maingaplou zia a dawr bawl ngamlou akitam zia .&lt;br /&gt;Business bawl a dawr a touzing pailou zia.&lt;br /&gt;Mite mai de zoulou a batmang ding lau zia.&lt;br /&gt;Business hi hausatna naipen ahidan itheilou zia uh.&lt;br /&gt;I gam sung ua zin leh leng(Strengers) banga kingaina lungsim inei zia.&lt;br /&gt;Business hi kibuh gamna bang a ingai zia uh. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam atung a business ibawl nading a hasa isah te uhi sil hasa tahtah a um sia anuai abang in a chingfel/suhfel(solve)thei ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Business hi mite lawchinna mu apat kipat sese ding ahisia eima innsung dinmun leh nahawlna hoi pen ahi chia zia a bawlding ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Business bawl ding in hamkam siamtam a I costomer te hamzah bangbang zang thei lei ahoi mama a, hinanleh tuabang a customerte hambang a hambei thei koima a um sia,Eima ham a kamdam lah a isilzua te ahinabang a iget thei pouleh ahun mai hi. Adia in Lamka khopi ah eima ham chiat kizahna a eima ham zah zumpi ding ahisihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Customer kichite hi adei uh hing en a adei uh leh lei a,adeilou uhleh leilou a peikitte ahizia un ana maiza seng nading bangma aum sia, angdawh bang uh I na sang theia, aman zat ihil theileh ahun mai hi. Customer te kung a smiling face pia thei hi dawrngate ding a khutlai khat ahia, hinanleh smiling neilou zia a dawrkai theilou leh huphul nading a um tuan sihi. Smiling face miteng in neilou ahizia in customerte ina lungtha khumlou a houpi ngai a ihoupi a hun mai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4.  Dawr nga hi dawr a umzing ding ahi a, customerte hgi hinglut a adei uh amu chiang ua peikit te ahizia in leh anglut hunding kopiman theilou ahizia in dawr a ana touzing a silbang buaipi lou hamham ding ahihi. Inehawlna pen leh ikingahna pen ahizia in I Dawrkaia hamham ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. Mimaingal lou leh mizumtheite adding a mimai de hi sil hasa khat ahi a, hinanleh Business ine hawlna leh I kingah napen ahizia in kihangsansah angai a, Mibatsa a idawr atawp sang in ba pia lou a I peitouzel ahoi zaw chi thei a ba apialou ding ichite bangchibang in ngen in gen siam nanleh NO chi mai ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;6. I Business hi I ankuang leh I hinna pen ahiban ah hausatna lampi inei sun ahizia in lungsim ngaitua natengteng pia a theitawp apan ding ahia, I etkawl siam a ipichinpi leh mihampha, mivangnei ihimai ding a, ingaisah lou a iki thatda chiang in awlawl in eiman aki netum a tuachiang in kibuh gam na asua zel hi. Khovel a mi tampi business hi khankhiatna leh hausatna a anei ua ahoidan namanlou khawp a ahet lai ua ei ten kibuh gamna bang a ingai uhi a bawldan isiamlou zia uh ahiai, ibawlpailou zia uh ahia, ahilou leh midangten abawl a ahausatpi ding I thangsiat zia  uh ahi maithei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bangteng hileh lekhasim lam a lawching zoulou ten business lam a lawchin sawm in lekhasiamte sang aneizawsawmna lung sim tawh panglei hausatna hoipen ahimai ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;7. Mizawng leh genthei te adding a dinkhiatna leh hausatna lampi umsun  ahileh business ahi a, hinanleh business bulpatna ding a poimaw pen SUMPI/CAPITAL ahia, Business a kipatna ding a sumpi hi minautang buaina zong ahihi. Business bawl ut a Sumpi neilou ten sumpi nei nading in nasep a sumpi hawl angai a, nasep a sumpi hawl hi lamsau leh kinep huailou na tan a um zia in mitampi ten hinkhua a hausat leh nopna nei /mu pha lou in a mualliam zel uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Igam a sumpi hawlna ding a hoipen leh lamnai pen ahi leh Aa leh Vohkhawi a kipat ahihi. Singtang Aa leh Voh kum thum kumli lah khawi a tuachia sumpi ding inei chiang a business a kipat ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Business hi mimal, nam leh gam khangtou nading ahoi ten ahi a, Business ah line tuamtuam um ahi zia in eimiten line khat chau enlou in mipitamzaw te dei leh poimaw lam en siam in business bawl in tu in kipan lei itu ita ten business bawldan ang siamtou zel ding ua tuachin khantouna liantah ahing um pai ding hi.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-3734488902014892947?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/3734488902014892947/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=3734488902014892947' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/3734488902014892947'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/3734488902014892947'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/zougam-leh-business-sumdawnna.html' title='ZOUGAM LEH BUSINESS (SUMDAWNNA)'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-6557834429934781341</id><published>2008-11-30T23:46:00.002+05:30</published><updated>2008-11-30T23:49:09.953+05:30</updated><title type='text'>ZOUGAM ECONOMIC KHANTOU NADING PANLA DINGTE</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Gam leh nam khat khantou nading in mipite pankhawm apoimaw masa pen a, Mipite lah a pankhawmna, kithumanna leh ki kaihuaina a umlou chiang in gam leh nam aki khangtou thei sihi. Gam/nam khat sung a mipil misiam um ten khantou nadinga mimal leh nam banga mala nading a hoi a atheite uh thu leh la taw hang tangkou pi ua, tuami banga lamaki leh vaisai kichi ten mipite ang mapui chiang un gam leh nam ang khangkhie zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Ei Zou tate gam leh nam bang a I khangtou nading ua imala dan ding te uh ahile:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. HATTUAM:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I Zou sung a hattuam te hi hagau lam a mipi lamkai leh mapuite ahi ua, Pastor ten mipite kung ah Pasian hutdamna thu leh Alungsiatna thugen in mipi Hagau gilkial dangta te a Pasian thutawh a chawm uhi. Tuachin mipi ten Pasian kung a kithoina bangin thawlawm leh sawm a khat kipia a, tuate hattuam in khawl in Pastor te law apie zel hi. Mipiten thawlawm leh sawm akhat apia hoi leh hattuam nasem ten hoitah in halaw ala thei ua, mipiten thawlawm leh sawm akhat akipia hoilou chiang in hattuam nasem ten halaw mu theilou in a um zel uhi.&lt;br /&gt;Tuachin mipiten thawlawm leh sawm akhat pia hi hawttuam kitoudel na ahidanthei in Hattuam mitten thawlawm leh sawm akhat petam ding in mipite kung ah atangkou zel hi. Hinanleh mipite sawm akhat leh thawlawm athaw tam nading in mipiten sum lalutna anei hoi uh angai hi. Hattuam lamkaiten mipiten a tamtheibang pen in sawm akhat leh thawlawm kithaw leh adei dan uh ahia, mipi ten zong aki thaw ut a hinanleh sum thaw tam nading mipiten nasep lam a masawna akineilou zia in akithaw tam theisihi.Tuazia in Hattuam lamkaiten igam leh mipite dinmun leh nehawlna te thei siam a, mipite dinmun siamtha nalam a mala danding ngaipoimaw khat a anei uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hattuam hi gam leh nam dinmun siamtha leh khantou na ding a poimaw pen te lah akhat ahi ua, inam sung a pawl hatpen leh nasemthei pen, mipi ngai poimaw pen leh mipite adding a kalsuan pen hi hattuam ahi a, Hattuam hi hagau lam buaipi leh  hagau dinmun siamtha leh hagau mangthangte hundam ding akal suante ahi ua, hinanleh Mihingte hi tahsa asiam leh khovel tah ihizia un tahsa dinmun hi ningkhin thei ahisia, mitampi ten tahsah gilvana ne leh ta a ahasat seng chiang un Pasian zong angaisah lou thei hi. Tualeh Pasian thei a Pasian akingahte hi Pasian in agualzawlna simsenglou in avua hi chi ithei chiat ua, hinanleh nasemlou hi Pasian in zong adeisia, Bible in Naseplou in nezong neda hen achi a, tuazia in Hagau hutdamna thu chasuh tangkoupi lou in khovel hinkhua a Pasian theite kiningchin leh nopsah dan thute leh hattuam mitten tuabang tuanglam gualzawlna amu thei nading lampi ngaitua amala hi Pasian nasepna hoitah ahiding zong agingtat huai hi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Mipiten hawttuam a thawlawm leh sawm akhat pia tam thei nading ua Hattuam in devolopemnt programme hoitah khat apeipi angai hi. Tuami programme adding a budget apat sum  lakh 2/1 vel koikhie ta leh hattuam ki manage na abuaipha ding agingtat huai sihi. Hattuam khat in kum khat ah Pastor bialkhat sunga Aa leh Voh khawi theiding mi/innkuan genthei leh hasa deute bangzat ekhat en(Select) in, tuamite Aa leh Voh khawi a a kitou del nading un innkuan khat ah Rs.1000/- apat 2000/-kikal hawm khie taleh sum Rs. Lakh khat inzong singtang leh khopi sunga Khua/veng tampi a huapzou ding hi. Hattuam malana ahizia in koiman adihlou/azah nading banglou in azang ngam sihding hi. Tambanga hattuam in mipite devolope- ment programme/policy a peipi pen mi zawng leh gentheite ading in hattuam hi Pasian lungsiatna leh gualzawlna kilahna ahiding a, hattuam ah gualzawlna leh masawnna liantah a tung ngei ding hi. Tuachin kum 1 kum 2 zaw chiang mizawng leh genthei hasa tahtah ten taima leh thanuam tah in a Aa leh Voh khawi te ua pat in sawm akhat leh thawlawm atamthei bangpen in ahing thaw thei tading uhi. Aa leh Voh pen kumkhat leh ni chauh khawi ding ahisih ua, Kumtampi khawitou zel dingte ahizia un hattuam sum kumchin in a pungtou zel ding hi. Tuachia mipi hattuam apat a gual zawlna muten apetu Pasian leh hattuam amanghil sih ding uhi. Etsahnan:  innkuan khat in Hattuam apat Aa khawi nading in Rs. 1000/- adong a, Rs.500 in Aapi 3 leh Aatal khat lei in  Rs.500 dang pen Aa ann lei nading leh kiven nading in akoihoi ding hi. Hakhat hani zaw ching in Aapi 3 teng ang tui pai ding hi. Aapi khat in tui(egg) tang 15 chiat tha uhleh Aanou 45 lah anei thei ding ua, Aanou 45 teng zua ahun chiang in Aapi thum teng in 2/3 vei vel atui kia man ding hi. Aa gual 45  teng pum khat ah Rs 150 in zua ta leh Rs.6750/-lah akhawng/lalut thei ding a,Rs.6750/- apat in sawm akhat ah Rs.675 ape thei ding hi. Tuabang a kum khat a nivei bang apia thei leh kum nga sung in Rs.6750/- innsuan khat apat sawm akhat alut thei china ahihi. Innkuan 20 lah in Hattuam sum apat lawching tah a Aa akhawi a sawm akhat apia chiat uhleh Kumnga sungin hattuam ah sawm akhat Rs.135000(Lakh khat sing thum sangnga alut thei ding hi. Hattuam siltup pen a sum leh sawm akhat mu sawm zia hilou in Hattuam mipite masawn leh khantouna ahizaw ding hi. Hattuam sunga innkuan khat in kumnga sung a Aa khawi apat Rs.60750/- amu/lalut thei leh innkuam 20 in Rs.1215000/-(Lakh sawm lehni singkhat sang nga) amu/lalut thei ding a, hattuam malana zal in hattuam mi leh sa te economy Rs.1215000/- in apung ding china ahihi. Tuachia kum chin Pastor bial tuamtuam a hattuam in mipite khantou nading a kum sawm vel ma angla chiang in Hattuam hausa leh silbawl thewi tah ing nei ta ding uhi.&lt;br /&gt;  &lt;br /&gt;I Zou hattuam te ang hausat chiang un singtang a school umlou na ah school te ang phuttou zel ding a hattuam school awza/teachers ding in lekhasiam nasep neilou ten hattuam ahing bel ding ua, singtang naupang bangma lou ahinkhua zangding mitampi ten hattuam nalana zal in laisim in officer leh mithupi tahtah ahing sua thei ding a, hattuam malana zal a dingkhie leh misua ten hattuam adding in theitop ang sua tou kia ding uhi. Mipi leh hattuam in khantou na hoitah ahing nei chiang in Zou tate nam khangtou ihi mai ding uhi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Tuazia in hattuam lamkaiten mipite economic a khantouna leh masawnna hi hattuam masawnna ahichi thei in mipite khantou nading Project/ policy hoitah in hing duangkhie uhleh Pasian gualzawlna nasatah in ahing tung paiding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Hattuam in mipite khantou nading chi in tampi vei siminier leh thugen na anei in ma anala ta ua, hinanleh tunitan a hattuam siminier nei apat kipankhie leh lawching getding a um naisie, siminier nei leh kam a get in mipite taimat na leh thanopna akaithou zou nonsihi. Azia pen igam a sum leh pai hasatna asang seng in silbawl ding a hoi kigente bulpat nading sumpi neilopu ban ah “Aliamna ma katham/kamu masang gingta sih vang” chibang in koiman sum nei sunsun senga bawl(Risk la) ngam ki umlou ban ah anabawl sa leh lawchinpi atah ettawn ding get leh muding a umlou zia ahi hi. Hattuam maladan ding a hoipen ahileh siminier chivel sangin mipiten thawlawm leh sawm akhat apia tamthei nading in TALENT  project/policy hoitah hing pei thei leh adei huai a, tuami alawchin dan leh ahoidan mipi ten ang muchiang un mipite nasep ang thanuam ding ua, tuachin hattuam zal in gam leh nam ahing khangtou pai ding hi).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. SINGTANG HAUSA TE LEH ECONOMIC:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate hi tang a tuan apat a hausa nuai a thumang tah a um leh hausa vaihawmna aning akoi azui te ana kihi a, khua sung a saman sakap a um chiang in hausa satan ding in saliang akipe hi. khosung a buaina leh thukimu theilou a um chiang in Hausa Court ah kidding in Hausa in thukhen na ananei zel a, Hausa thukhen siam leh vaihawm siamte kho mipiten akingai sang mama hi. Hausa thukhenna leh thupua na hi Supreme court in zong zana liantah ana pia hi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Tambanga Hausa thuneina leh vaihawmna nuoia um I Zou singtang khote I et chiang in tami khua khangtou in masawn mama e chi ding a um sia, atangpi in inn tam leh bitna khua a um sie, inn 20/30 lah hi in, singtang louhaw hi inehawl napen(main occupation) uh ahi. Singtang louhaw kan sum lalutna (income) dang kineilou ahijie in I innten louten uh aniam in  singtang economic a niam mama hi. Tambang a I singtang khua economic khangtou lou leh masawn theilou zia hi Hausate vaihawm siemlou zie ahiei,  Hausa leh khomipite kizopna leh ki thutuana hoi um lou zieh leh Hausate’n akhuo leh tuite masawnna leh khantouna lama apuihuoi siemlou ziehuh zong ahi thei hi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Singtang Hausate hi khosung thuneina liantah nei ahizia un singtang khua khantou nading a apoimaw bang unj gam leh nam khantou nading in mawpuana liantah zong anei uhi. Hausa khat in a khosung a vaihawm asiam a mipite ama puisiam leh akhua mipite ding mun sang in akining chiang ua, aq khua uh mi in baw in inn apung deu deu a, hausa vaihawm siamlou leh khua leh tui te kaihuai dan siamlou te amipi ten alal mang san zel uhi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;A tangpi in midang singtang khote village council a kipua hi hausa ten solkal theipi a Hausa akikan uh hausa thuneina anei seng sih ua, eite  tuni tan in Hausa in khosung ah t5huneina pumlum(full power) anei nalai hi. Tambang a Hausa in thuneina thuneina liantah anei pen Hausa pu apil a thuneidan asiam le khomipite adding in khantouna liantah ahing tung thei a, Hausa thunei dan siamlou te khua hi a pembei zel uhi. Tuazia in I Zou singtang hausa ten a mipite tung a athuneidan leh amadan uh aet tha ua, mipite lungkimna toh hunsah mailou a singtang khua kining ching leh masawn hi sawm a theitawp asua uh angai hi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Etsahnan: Hausa khat in akhua leh tuite kung ah singtang  Aa leh Voh khawi law/hoi dan houlimpi in Voh leh Aa thei thei in khawipai ding thupia henla louhou ten zong haisum(Cash crop) lam habawl dingin thupia/ngen henla, A kho pumpi in Aa leh Voh khawi lama pan la pai uleh kumni kumthum zaw chiang in innsuan chin ten gang kining ching paiding hi.Sing tang Hausa tampi ten hun peisa ah tambang a panla dan ana theisih nanleh uh tu apat kipan panla leh uh tuban kumni kum thum zaw chiang in ang gasua pai ding hi. Tuazia in Singtang Hausa ten a Hausatna khua uh khuanop leh kining ching a siam sawm zaw ding ahi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Tualeh Singtang khua Hausa tampi ten akhua ua solkal school muding umlou a, awza/sangsia tampi ten halaw hathum dan a ala te uhi, Hausa thuneina tawh school atah umsah dan angaitua uh kul leh poimaw mama ahi. Tambang school umding a solkal in angaina a school umlou zia in naupang tampi ten laizilna muphalou in hinkhua agammang law uhi. Tuabang a tulai in central solkal in singtang lam masawnna ding in pan ala nasa mama a, Sarva Siksha Abhiyan(SSA) leh scheme tuamtuam India pumpi a solkal school a sang naupangte sun ann neding kihawmte hoitah a sui in amuding ten amu thei dinga panla hi Hausate mawpuana khat ahihi. Singtang khua school umlouna ten zong school umthei nading nading ngaitua a hattuam lam a pankhawm a school neithei dan te ngaitua ding ahihi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Tambang a Hausa akhua leh tui te masawn nading apanla te hi akhua leh tui te ngaina chauh hilou in gam leh nam ngaina dihtah te ahizaw uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;NU LEH PA TE:&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Nu leh pa te hi innsung leh tate enkawltu leh ne leh ta bangkim a mawpuana a liang ua kingah kinga ahi a, nu leh pa tampi te hiosel lou leh nagum semtheilou a upat lam manaw a tate nasem leh kingahna ching umlou te adding in khovel hinkhua hi agimhuai mama ding chi theisa ahia, hinanleh koima panpi tu ding neilou leh panpi thei ding a aneizaw ki umlouna a sialpi guathua a athua uh angai zel hi. Tambang dinmun a ding leh dinglou te adding in zong singtang louhaw sang in singtang a gankhawi lam a kihei dan ngaitua a theitawpsua hi apil huai zaw hi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Etsahnan: Singtangpa kumkhat a aloupat kumkhat kham ding mu zou hamham khat in Alou masep kawm in Aa leh Voh alemtang zaw zaw atung a bang in khawi in, ama pan apoimaw dingte ngaitua in apoimaw bangbang aji atate kung ah tuami vabawl aw chi in sawl tah leh innkuan kitua ahimai ding ua, tuachin ang kining ching pai ding uhi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Tua leh Nu ten zong tate kung a innsung hasatna zia um nading apanla dan leh masawn dan te thuhil zing a tate lungsim zaw sawm teitei ding ahia, Tate hi nu leh pa thasang dal tu te ahizia un nu leh pa ten a thuzaw siam uh angai mama hi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;3. INNSUNG A KHANGTHA / KHANGLAI TE:&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Innsung a khangtha nunga tangval te innswung gentheina leh zawnna zalzou(Victims) te ahi ua, Nunga tangval hunnop leh limlai hun hinanleh genthei hasatzia a tuabang hun zangtheilou mi tampi aki um hi. Nunga tangval tampi adia in singtang lamte innsung hasat leh genthei zia a gual pawl phalou leh khompi leh gualnop ni chiang a zong mite lah a kihel ngamlou in aki um a, tuabang nunga tangval ten inn sung khantou nading a nulehpa malading a sawl a, nu lehpate malana bangkim a ki thuapi leh panpi zing ding ahi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Etsahnan: Tangval Mangpu hi singtang teng in a genthei mama ua, sil leh ten, nei leh lam bangma neilou in anngawl dehdeh in a um hi. Nikhat Mangpu in apakung ah “Pa tambang a igenthei hi zum huai kasa mama hi, tuin kei zong tangval/paching kahita zia in ma hingla inla bangkim ah navei lamah kapangding achi hi. Tuachin apa zong thanuam in singtang louhaw aki pan pai a Singtang Aa leh Voh khawi in, zingkal leh nita leh ahun awl ah Aa leh Voh buaipi in a um awl man sihi. Tuachia kumni kumthum sung vel apata ua hapan a apang zia un kining ching tah in a um thei ta uhi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;I Zougam nunga tangval te hi gam leh nam dinmun theisiam leh nu leh pa te sang a economic poimaw dan thei siam te akihi zia in nasepdan law leh hoizaw te nulehpa te hil a thukup a mapui dingte ihi uhi. Etsahnan: Aa khawi leh Voh khawite hi sil hou leh buaina tham chinglou bang in kilang nanleh singtang a ding a Aa leh Voh khawi sang a nasep lawzaw a umlou dan theisiam a nu leh pate toh houlim in bawl pai lei innkuan kining ching aki hipai ding hi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Nunga tangval mani innsung khantou nading a nu leh pa thuhil leh mapui thei a, innsung khangtopu thei nading a taima leh tha nuam a sep hi lungpiching khualna leh Pichinna hoipen ahihi. Nungat tangval lai apat a lungpiching kua ingtam ua innsung nasep nalam a nu leh pa te thaheng theikhop a na ing sep chiang un, Innsung in nasatah in ma angsawn ding hi. khangtha innsung nasep dan theite hi kinkho man siam leh nu leh pa leh khotang in akipapi in aki ngaisang mama hi. Tambang a nunga tangval ten nuleh pa innsung khantou leh changkan nading a thukup leh ahoulimpi ua, taima tah a na asep uh gam leh gam khantou nading in apoimaw mama hi.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-6557834429934781341?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/6557834429934781341/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=6557834429934781341' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/6557834429934781341'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/6557834429934781341'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/zougam-economic-khantou-nading-panla.html' title='ZOUGAM ECONOMIC KHANTOU NADING PANLA DINGTE'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-2846561969446978625</id><published>2008-11-30T23:43:00.000+05:30</published><updated>2008-11-30T23:46:50.159+05:30</updated><title type='text'>ZOUGAM leh GAN KHAWINA</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. L. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AA  KHAWI (POULTRY):&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Aa(Chiken) hi khawvel mihingte saneh laha kidupen leh a tui pen ahi a, khawvel mihingte gankhawi (Domestic animal) tampen zong ahiding agingtat huai hi. khawvel munchin ah singtang kho neu pen apat khopi thupite tan in Aa aki mu in Aasa akine hi. Tambang a mihingte sadupen Aasa ahizieh in apoimawna (demand) asang mama a, Aa   khawi tampi ten a khangkhiatpi uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa khawi hi nehawlna hoitah leh mitampiten a hausatpi uh ahi a. Khawpisung leh singtang ah Aa khawi hi summuna hoitah ahi chi thei in sawlkal inzong mipi te makhualna pen in ana nei in Aa khawite sum leh pai a panpi nan loan apezing hi. Atangpi in khopisung a Aa khawiten broiler (Farm) Aa akikhawi tangpi a, Broiler Aa tehi hathum sunga piching ahizieh in summuna hoitah leh lawhtah ana hi hi. Ei Zou sungah broiler Aa khoi aki umlou seng sia, Broiler Aa khawi ding in sum nei masat leh taimat angai mama hi. Ei Zou te sumnei lou kitamzaw leh asum neideu ten buaipi pailou uh ahi zia in Broiler Aa khawi ahi tam sihi. Singtang A ate ahi leh buaipi tham chin kikhawilou in eima nekhawm deing Singtang inn sua chin ah aki khawi chiat a, I Zou? Singtang Aate hi bangchibang a khawi ne leh tam u n aching e chi anuai a banh in zil chian vai.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AA LEH ZOU TATE KIZOPNA:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa khawihi ei Zouten ipu ipa ua pata I gankhawi tampen uh ana hia, Aa in I nam tawndan(Culture) ah mun poimaw tah a lua hi. Kristian akihi masang apat in Aasa hi isadu pen uhleh igan ngaisat pen uh ahizia in singtang innsuan chin in Aa akikhawi chiat leulou hi. Damloute Aakang a anakithoi in, hiang leh san kikawm chiang in Aa ana kigou zel in, Tu leh ta kikawmte Aa kitha in, pute tuten ang kawm chiang un Aanou ana kipuosah zel hi. Ipu ipa ten Aa hi itna kilah sahna leh mathe/maipha suina in ana kizang a, Singtanga Aa hau leh Aa khawi theite hi  hampha leh vangnei na in ana kingai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;SINGTANG AAH KHAWIDAN:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Singtanga I Aa khawite uhi Zou(local) Aa hi in eima nehding leh hahsatni damlou hi-taanni chianga zuoh dingin ana kikhawi tangpi hi. Singtang khuo innchin a Aa khawilou ki umlou in, azawng pen in zong pini pithum anaki khawi in Aa khawi loute mithase leh mivangsie khat bang in  anaki ngai hi. Aa khawi hi sangtang leh khopi sung a gankhawi noppen, awlsam leh gim huailou pen ahi a, zingkal chiengin aagil/abu apat sua/ha khie in anpaah/antang neukhat the/pie akipia a, sun nitum in an thai in nitah chiengin  agiil lam ahing zuan ua, a lutkim chiang un a kot ava kikhah mai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AAH KHAWI SINGTANG HAUSATNA AHI:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou tate ipu ipa khang apat singtang louhou a nehawl in gimtah a nasem in ne ihawl ua, nitangsa leh guapi huipi thua in kum tungtawn in loulam zuan a kuan in kumkhat nekhawp lah imu hamham zel uhi. Tuabang gim leh thatawl a inasep pen uhi khovel mihingte nehawldan gimhuaipen leh mawl/changkanglou pen ana a, ei ten tunitan a hengkhiat sawmlou a lou ihaw nalai uhi iluingsim uh kiheng loudasn leh tulai khovel imupha loud an uh kilahna khat ahihi. Tuazia in singtang a um hileizong nehawlna hoizaw changkangzaw leh lawzaw gim huailou zaw ingaitua uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I singtang gam a nehawlna hoimama tha leh zung sengna umlou, guapi huipi leh nitangsa dou ngailou a innzaang a sum tampi muna leh kum 4/5 a hausat khiat theina ipu ipa khang apa I sumkul a Gou manpha kiphum gu khat a um a, Tuami khu bangma dang hilou in isingtang  Aa khawi te uh ana hihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa hi khawvel mihingte saneh lah a tuipen leh kidu pen michin nethei pen leh mu awlsam pen ahi hi. Khopi sung ah mite sane pen ahizia in aman atam in demand zong a sang mama a, Aa khawi leh Aa zua te ahausa un aki ningching thei mama uhi. Igam ah singtanga I Aa khawite uhi Kg. khat ah Rs.90-100/- lah in akilei tangpi a, Aa pumkhat 1.1/2kg.-2.1/2 kg kikal velin agih(weigh) thei hi. Aa pumkhat 2.kg. laha I zua theileh Rs. 180-200/- lah aki khong/mu thei a, pum 10 zua thei talei Rs.1800/-2000/-(Sangkhat zagiat leh sangni)lah aki mu theipai hi. Singtang Aa pum 100/-lah khawi in pumkhat kg.2 a gihin zua talei Rs, 18000/-20000/- amu/lahlut thei ding hi. Kumkhat ah Aapum 300 lah zua khie thei talei Rs.54000/-60000/-lah amu theiding hi. Kumkhat sunga sum Rs.54000/-60000/- mukhiat theina nasep ding I singtang gam ah avang mama ding hi. Singtangpa khat in Kumkhat a Aapum 300 a zua khiat thei leh ahakhat law(salary) Rs.4500/- achingpha hi. Hakhat a Rs.4500/-law thei hi solkal nasem khat halaw tawh akibang china ahi a, Singtang Aa khawi in chitahtah in thapi/sitha tawh pang lei hakhat a Rs. 10000/- val amu thei nalai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang a I sumkul a GOU manpha kiphumgu chi ina theilou zia un singtang louhou in doupi nisa leh huipi guapi thua in genthei tah in ina um ua, tu in GOU manpha kiph gu umna thei in alaih khiat hasatlou dan ithei ta uhi. Tuami Gou manpha kiphum laih khie hat hat ahausa masa ahi zia in Zou tate Gou kiphum gu laikhie ding a ikipat pai uhi apil huaipen hi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AAH KHAWI ZOUGAM ECONOMIC KHANTOUNA:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Aa khawi hi mimal khantou leh hausatna hoipen ahiban ah I Gam leh Nam khantou nading a hoipen leh noppen ahihi. Aa pumkhat (1.1/2 - 2kg)hi Rs.180/--200/-velin zuoh in kumkhat ah Aapum 300 lah zuohtalei Rs. 54000/-Rs.60000/-(Singnga sangli leh singgup) kikal a amu/lalut theiding hi. I Zou khua khat ah inn 20 in Aa khawi in, innkhat in kumkhat sungin Aa man ah sum Rs.54000/-60000/- lalut taleh, kumkhat sunga tuami khua inn 20 te Aa khawi zia in akhua economy(Sum lalut/income) Rs.648000/-- 720000/- in a khangtou ding hi. Zoukhuo sawmni ah inn 20 in Aa khawi chiat taleh Kumkhat ah Rs.12960000/- - 14400000/- (Crore sawmlehni lakh kua leh sing gup apat Crore sawm lehli leh lakh sawmli) in Zougam economy akhangtou ding hi. Singtangpa khatin Aa khawi chauh abuoipi a kumkhat sunga Rs.54000/-60000/-man Aa zuakhie theileh tuapa halaw (Monthly salary) Rs.4500-5000/- atung/chingpha thei hi. Singtang nasep a mikhat in hakhat a Rs.4500-5000/-kikal alawthei nading dang a umsihi. Singtang getlou khopi sung ah zong khut nasep apat hakhat a Rs.4500-5000 kikal law khiat nading avang mama hi. (Atung aAa khawi apat summu dan ding tehi atangpi a bawlthei ding a sut ahia, Aa khawitute taimat leh kipiazaw dan a zil in asang a tamzaw leh tawmzaw thei ahihi&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AAH KHAWI A KIPAT DAN DING:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa hi I singtam gam a pianglah amantam pen leh nehawlna hoipen ahi ahia, isangtang nahawlna lou nasep gimhuai leh thatawl huaitah pen nasep nop leh thagimna leh thatawlna umlou a sum leh pai tampi neitheina a heng khiat nadingin singtang Aa khawi ahihi. Singtang Aa khawia hausat dan ding ahileh:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Amasa pen a Aapi eima lemtang dan a zil alei mai ding ahi. Etsahnan: Aapi nileh thum a  bulpat phawt ding ahia,  Aapi khat leh ni lei nading neilou leh muzou talawmlou aki umding agingtat huaisia, aki umkha taleh zong beidawng louleh kinawlou a tambanga bulpat mai ding ahi. Amasapen a Aa noukhat khawi piching photding ahia, (Singtang ah anou khat mu/nei nadingpen silhahsa ahisia, suma leiding ahileh zong sawmni lah man ahigiap dinghi) I Aa nou khawi pen ang pichinga tui athah chienga aatamthei bangpena anou keusah ding ahi. I singtang Aa tehi atangpiin tang10-20vel atuithei hi. Anouteng hoitaha piching leh Aa gual 10-15 lah akinei thei ding hi. Tuate lah a Aa gual 10 vel tui thahsah kia in Aapi khatin tui tang 10 chiat keuh taleh Aanou 110 nei aki ding hi. Aanou 100 teng ang piching chiangin Aapi pumkhat Rs.150/- 180/-man in  Aa pum 70 vel zua thei talei sum Rs. 10500/-Rs.12600/-(aletleh neudana zilin) amu/lahlut theiding hi. Rs. 10000/- (singkhat) lah sum ing nei chiang in I Aa khawi nading a poimaw te akilei thei ta ding hi. Adang 30/40 vel tuisah kia talei Aanou 300/ 400lah aneikia thei nalai hi. I singtang Aa tehi kumkhat ah 2/3 vei vel atui man a, Aapi khat apat kumkhat sungin Aa 200/300 lahvel aneithei hi. Tuachia Aa nou 300/400 lah ahing let a I zua khiat chiang in kining ching tah in ikhawsa/hing thei ta ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I Singtang A ate hi Hagup(6 month) apat Kum khat sungin atui(Lay egg) man a, Khatvei a tui atha zou leh hathum zaw chiang in atuikia pai hi. Kumni sung in Api khat apat Aa 300/500 kikal in apung (Khatbe zualou leh nelou a ikhawi leh) man hi. Tua ahileh Aa khawi a nehawl sawm tahtah ten Aapi tuitha paithei ding 10(sawm) in bul pan leh kumni sung in 2000-5000 tan in apung thei ding hi. Aanou khat ann ipia hoipou leh kumkhat sung in Kg.1 ½ - 2 ½ (Kg. khat leh akim apat  kg. nileh akim) tan in agih thei a, kg 1 Rs. 100 hi taleh Rs. 250/- in azua thei ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AA KHAWI DAN DING:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Singtang  innchin ah Aa kikhawi chiat  leh pini pithum neisa ngen leh tampi khawisa te zong kium ahiman in, tuabanga Aa khawisa te adingin bangma buai huaina, lungkhampi leh hasatna ding a um sihi. Aa khawisa leh ana neisa ten asang a tamzaw neibe nading a khawipung ding ahi mai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa hi I gankhawi lah pungbai pen ahizia in 300/400 neina dingin hunsawt angai sia, Aa 300/400 khawihi buaipi tham ching leh bawl tahtaha bawl a ngai tading hi. Tuachia Aa ing hauh chiang un I huan sung leh inn gei lah a lemtan na mun a Aa khawi nading ft20-100 kimvel(sq.ft).(Aa ineitam dan a zil a lien) daikaih (Silen hitheileh duthusam ahihi) maiding ahihi. Aate lenkhum theilou dingkhawpa sang a daikaih a,ahilouleh atung zong silen kai khum/khu a tuami sunga I Aa khawite ha/sua maiding ahi hi. Aa 300/400 lah khawi dingin Aa an neding antang leh vaimin pia thei thei pieh a, I Aa khawite athaua agih ding ideileh broiler Aa thauna an leh athau theinading a ithei te pia maiding ahi hi. ( Aa khawidan T.V. akamu na ah Silen(goat proof/steel net) ft. 6/7 vel asang ft. 40 sq. vel alian in a im ua, atung zong silen neudeu in akai ua, tuami sung ah Aanou te ka nading innneu alam kia in, atui thate tui awp nading asang deu ah bawl in Aa 200/300 vel akhawi uhi). &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa khawi sa leh ana khawi ngailou a alawdan thei a Aakhawi akipat ut te theiding a poimaw penkhat ahileh  sum nei in Aa khawi nading silen lei in Aa khawi masang in adai idei bang a lian a bawl/kai masa in tuanah Aapi 20/30 lah tawh kipan pai theilei duthusam ahia, tuabang a ikipat thei leh kum khat sung in sum tampi aki mu/lalut man ding hi. Hinanleh leh eite sum neisa/Capital neilou akipan dingten I phatan leh inei khawm khawm (Atawm/atam) tawh kipat phot a, awl awl a masawn touzel a ineizaw chiang a alian leh pichingzaw a bawltou zelding a lungsim sian/lemguat a, kinawlou leh ngala lou a bulpat phawt ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Etsahnan: A tung a bang kigente bang a Aa khawi hoi nasah a Aapi 3 leh 4 vel abulpata, hoitah a ang tui ua anou angkeuh chiangin Aanou 40/50 lah vel ing nei ding hi. Tuateng ang pichin chiang a atuitha ding 10(Eima deizatzat)vel khen a, adang 20-30 lah vel zua khe lei sum 4000/5000/-la akinei thei ding hi. Sum 4000/5000/- toh adai kaih nading silen lei a deibang a dai kai ding ahi. Tuachia Ha 2/3 (2/3 months) chiang in zua ding ahing um kit ding a, tuate zua kia in isum mu te tawh ipoimaw te lei kia talei aban poimaw ding aum seng nonsihi. Tuachin kum khat/ni sung in Aa khawi nading a poimaw teng anei thei paiding a,  adangte zua kit chiang in sumpi ngailou in alep(Profit) ngen ang hi tading hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang a sil neunou khat abulpat a awl awl a masawn a hing law ching tou a kining tah a um hi hinkhua nopna limna leh kipana ahia, mitten zong angaisang un akipa pi mama uhi. Mani ki toudel a milaw chingte kipana hi mihausa leh Sum hau sa te lawchin na sang in akipana leh alimna uh degree napi tah in asang zaw hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Singtang Aa te hi khumlou a huanning daikawm a haina leh gan hing te ane zia ua thau leh khangthei ahi a, khum ding ahisih hi chi koipou in ngai dan akinei chiat hi.Hinanleh ei te Aa khawi dan hi Summu sawmna tahtah tawh kikhawi hilou in, buaipi ngaiseng lou, amang/pul in atha leh si-al guta in amat chiang a zong hehna(lost) um senglou. Itna leh lungsim natna umlou nading a tam khawi ngamlou a tawm nounou kikhawi ahizia in ann zong aki hoipia sia,zingkal a anntang/ annpa neukhat ipia kan kipe nonlou in banteng ganhing leh louhing te ne a agil va nading akihawl u ahizia a tuabang ngaidan inei det uh ahihi. Singtang Aate hi summuna leh nehawlna ding a tampi ing khawi chiang in Guta leh si-al te gumang lou nading akhum a ann/ ane ding hoitah ipiathei pou leh akhang theilou leh athau theilou nading a um tuan sih uhi. Tuazia in Singtang a khum hoilou chite hi Aa khawipailou leh soisel nading hawlte suanlam khat maimai ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Singtang Aa khawi ut te thei ding apoimaw ahileh Aa ing hau chiang a  huangsung khat akhum hoina te ahileh:&lt;br /&gt;Singtang Aate huangsung khat a khum a ann ihoipia chiang in akhangin athau thei zaw uhi.&lt;br /&gt;Singtang Aate a huangsung a khum hi guta leh si-al, pull eh natna tuamtuam kaisawn thei lah apat ahim (save) zaw uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Singtang Aate hi munchin gamchin thai a ann hawl tea hi ua, a hiselna uh toh kitualou khat ava nekha chiang un damlou leh natna kikaisawn in asi phengphung thei uhi. A huangsung a kikhumte pen tuabang natna lah apat abit/him zaw uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tulai Aa natna Bird-flu kichi te hi Gam Aa leh Vasate apat ahing um ahi a. Huangsung khat a ki khumte hi tambang natna te lah apat ahim/ abit ua, Aa kikhumte sa ne hi ahimpen ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa ahuang sung a hoitah a kikhum te hi azua hun chiang in zong amat leh abuaipi anop tuam mama hi.&lt;br /&gt;Singtang Aa khawi a kipan ut ten kipat tungin khum thei sih nanlei akhumna ding ngai poimaw masat pen a nei ding a alemtang masa pen a akhumna ding bawl akhum ding ahihi.  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AA-PUUL:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Puul hi gankhawiten I laupen uhleh I thanopna uh dal pen ahi a, Mitampi ten  Aapuul/Ganpuul tun ding lau zia in gan khawi ngamlou in aki um a, mitampi ten ganpuul zia in gankhawi hi nehawlna chinglou leh lau huai(Risky) bang angai in gankhawi sang a nadang sep a hasa tah a hin a ut zaw uhi. Puul ilau zia ua gan ikhawi gamlou uh zong adih natan a um a, Singtang a nehawl tawm leh Sum leh pai neilou akitam zia in gan tampi khawi a puul in angtha sah bei ding hi chan/tanna liantah(Great lost) ahizia in Puul hi alau huai mawng khat ahihi. Aapuul hi gan doctor te doh a damdawi toh hoitah a I etkawl leh puul a shi ding te aven thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atangpi in Aapuul tahtah atung ngai seng sia, eiten puul in atha ichite uhi puul tahtah hilou in damlouna/natna kikaisawn zia ahizaw hi. Aate hi natna veithei leh kikai sawn baite hi in, Ann neng leh silkidah huai tahtah na ahi ua, etsahnan, mihing sungkhaw/eekhaw tee e leh gan damlou ee te hi Aa ten a hua/ ahiselna uhtoh kitualou ahi a, tuabangte ava nekha chiang un adamlou in, khat damlouna khu tampi in kaisawn in asi zel ua uhi. Tuazia in tuabang ntana leh oul danna akailou nading ua damdawi tawh etkawl zing angai hi. Aa khawi hi central solkalin singtang economy devolopement policy khat a ana nei zia in district leh Block chin ah gan doctor a um chiat a, Singtang khua khat  a Aa khawi in 10 lah ki um chi Vetenary Doctor ten ang thei chiang un eite sang in ang tha nuam zaw ding ua, solkal apat panpi na tuamtuam umthei te ang ngaitua pi pai ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;GUTA LEH SI-AL:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa khawite adingin guta leh Si-al hi ahuot huoiin anin huoi mama a, guta leh si-al lauzia in mitampi ten Aa khawi itawp san/ithasiet law ahilou leh khawi tam ngamlou tampi aki um hi. Aa khawi dan ding leh ahoi/alawna igetchiang a igetzaw masang a sanna/dawnna a imu uh Guta, Si-al/Sanga gumang ding leh pul tun ding launa thu ahi tangpi hi. Tambang guta,si-al/sangate hi iven leh buaipi ding pen ahizia laupen leh lungkham pi tham aching sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Guta I chite hi vengsung khawsung mi damdawi khanthei bawl leh zudawn te ahi tangpi ua, tuabang a guta I theite khawsung vengsung authority/committe a report mai ding ahi. Khopum a Aa khawi a pan ingla tahtah chiang in Associationte nei in guta leh migilou lah akiven nading dan ang kibawl touzel ding hi. Si-al hi dai hoitaha ikaileh a venthei hi. Guta leh si-al in I gan khawi khat leh ni ang gu mangsah ding lauzia a gankhawi dintawp ahilou leh Gan khawi a kipan ngamlou te hi milungsim sie, asep khietsa khat lehni midang ten gilva na anei ding thangsie te ahizaw uhi. Mi lungsim hoi ten atheitawp sua avenge ua amang aum nalai chiang in khannan, mamnan ananei heh aw, chi a gualzawlna kamteng aha khie vua, tuachin gualzawlna amu zaw uhi.  Aa khawi a ikipat khiat vanglah leh Guta leh Si-al gumang joulou khawpa tam akhawi sawmding ahi a, tuabang a Aa khawi theite hi  gualzawlna khat ahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AA NATNA(BIRDS FLU):&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Birt flu kichi hi Aa leh Vasate natna chikhat ahi a, Khovel a natna kikaisawn thei Aa leh Vas ate sa ne apat mihingte tung a natna kikaisawn thei ahihi. A tangpi in Bird flu hi khovel a Vasa Europe leh Asia gam a khawlum leh khovawt zui a ahawnhawn a kituan leh pem te natna ahi a, Atangpi in tuabang Vas ate hi tuipi leh luilian gei a ganhingte ne a hing, gam changlah a koima kaplouna leh solkal in a humbit gam lah a um te ahi a, Tuabang natna (Birds flu) akimu chiang in akimuna apat Km 5 sung a Aaleh Vasa lam him him aki that bei zel hi. Tuabang a munkhat a Bird Flu kimu zia a Aa kithatte hi solksl in Compansa tion apezel hi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei singtang gam lah tuabang Vasate muzong kimu ngailou ahizia in lau leh Aa khawi lou nading ahisia, Vangsiat thu a I gam a tuabang natna Bird Flu akimu a I gan khawi teng tha angai leh zong solkal in panpina ahing pe ding hi. Tuazia in singtang Aa khawi hi sil lau huailou pen leh nasep gimna umlou pen ahiban ah sing apat a khopi sung sum lalut thei napen khat ahizia in Zou taten saingtang Aa khawi lam ilungsim uh heithei in kipan pai thei lei eima innsung hasatna tuamtuam tea pat iki ningching thei uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;TANGVAL THAUTAWI TE/ SINGNUAIMI TE:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I gam a Aa khawi leh gan khawi ding get chiang a, ihau uhleh suanlam hoi mama khat ahileh tulai tangval thau tawi te/ sing nuai mi tea hi a, sing nuai mi ten ang get leh a thawn a angla sah ding uh lau na zia a kikhawi lou bang in akigen tangpi hi. Sing nuai mi thautawi ten I Aa khawite khat  leh ni ang mat sah ding uh lau zia a ikhawi ngamlou uhi silpei dan ithei tawm zia uh ahihi. Tulai in thautawi leh tawilou in koima sil athawn in a gum lasah ngai sia, lahlaw sil thu akhat leh ni angnget uhleh hehna leh isiatlaw nading ahilouleh itlou a ipia mai hi ahoi pen a, tuachia khatvei nivei ipia chiang in ama uh zong kipa in ang nget kitding akisuangla in ang maw nget ngam nonsih ding uhi.  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tualeh atangpi in thautawite hi kumtawp ah emaw kumkhat in tax bang in khatvei hi chu pia angai himhim a, tulai igam siatna in a kentel/igam pei dankhat ahita hi. Thautawi chivang a mimal silneisa tung a danlou tah in agamta thei sih ua, tuabang a gamta aum leh khosung authority leh alamkaite uh kung tut maiding ahihi. Tuazia singtang a Aa khawi ding ten thautawite hi hinglau lou in thautawi, guta, si-al leh puul in amat bei zolou khop atam khawi sawm zaw lei koipou in ang kipapi zaw ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Silbawl nasep leh nehawlna bangkim a hasatna leh buaina neuneu khat leh ni umlou theilou ahi a, tua hasatna leh buaina te maitua leh chingfel/sufel/beisah(Problem solve) nading in imi hina uh leh I hangsan nate uh isua uh angai hi. Tambanga eima bawl theite bawl dinga theitawp isuana uhi lawchinna hingpe tu leh lawchin nopna leh kipana ineina uh (Necter) ahihi. Tulai khovel hi ahat leh abawl theipa hinkhiatna (Survival of the fittest) na ahi a, mitten a um um sepa ne mu nading ahipou leh bawl a si leh man laulou khawp a nehawlna gam ahita zia in eima hinkhiat nading ngaitua a I theina tengtawh I pan uh ahun ta hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AA KHAWISUNG A BANG NEDING E:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa khawisung a bang e kane ding chihi dohna atam mama a, Singtang a Aa khawi a kipat zia a nasep dang leh ine hawlna taisan/tawpsan paiding china ahi sia, Aa khawi in inasep pangai sep nading adal sihi. Singtang nesep pen agim huailai in gimhuai nanleh singtang a hunawl tampi kinei ahizia in abulpatna a hunawl zah kanatna bang a khawi khawt ding ahihi. Aa khawi dingten Aabu bawl leh daikaih te hi zingkal hundang a bawl thei ahihi. Aa neisa/khawisa ten Aabu/Aagil neukhat belap/ kelet ding ahimai hi. kum khat sung lah ing khawi chiangin ang hawnching panding a, apiching/zuathei te ing zua khiat chiang in sum ahing lut paiding hi. Aa man a isum mute hi eima ne ban ah Aa an leh poimaw tuamtuam te leina a zah phawt ding ahi.. Tuachia Aa tampi ing khawi a nehawlna leh kitoudel chinga ithei a nasep dang semlou in zong ne mu tavang e chi chianga lou nasep tawpsan pan ding ahi. Tuazia in Singtang Aa khawi zia a ne leh ta hasat nading a um sia, a poimaw pen chu singtang Aa khawi te kanatpi sawmna lungsim nei a kum ni kum khum plan bawl ding ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AA ZUANA(MARKET) DING:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Silkhat poupou bawlding chiengin azuohna(Market) ding thei masat angai hi. I gam ua Aa khawi ten I Aa zuadan uh ahileh singtang Aa hi khopi sunga zuohdinga gari apat I kum chiengun Aa zuoh(meitei pangal) ten hingna lasahin a ut zatzat in angna leisah ua, ama un man tampipi a zua in sum tampipi alaw(Profit) uhi. Hoitah a ingaitua chiengin Aa khawi leh buoipi teng eiten I buoipinua un alawna (Profit)mu chu midang ahi zelhi. Aa khawi abul ipat chiang un bakhat sung/tawmkhat sung meitei pangal te kung a vazua zel phawt angai ding a, Mipiten ahoidan thei a Aa ing khawi tahtah chiangin tuabang maimai a bawlthei ahi nawnsih ding a, apia nading rate leh azuohna ding rate theisa a kg. a te chitchet ding ahi. Tualeh mitampi in Aa ing khawi chiengun aman, azuohna leh alahna (whole sales) dan huilangdan angki heng zelding hi. Bazar a toupi a zuasawn zawng eimi ma inghi dinga, tuachin I singtang nasepgate alawna midang in mu/la louin eimiten  akimu zelding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I gam(Manipur) sung a Aa khawi/zuasen lou khawpa tam ing nading un kum 10/20 lam ahing kivei man ding hi. Manipur a Aa man niam isah uh leh Mizoram a thawt khiat dan ahing um zel ding hi. I gam a AA lei ding ahing tam mama chiang in Aa lei ding in gam tuamtuam apat mi ahing kuan ding ua, Tuachin ei te va buaipi ngailou in I innjaang ah ina buyaipi mai ta ding uhi. Mizoram ah I Singtang Aa te hi kg. khat ah tulai in Rs.180/- in aki lei a, azua ten Silchar leh Bagha(Assam) vel ah Kg. khat Rs.130/135 in avala tangpi ua, silchar lam apat ang pua chiang un Kg. 1=Rs.150 lah in apia uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuabang ah Zou mipiten Aa khawi lam a tuina/thanopna tahtah ing nei ua, Singtang khua chin Aa a ing khawi chiang un Aa mul bohna khawl (Dressing machine) te ahing umtou zel dinga Amul bohsa leh siamsa a koina ding cold storage leh refrigerator te ahing um tou ding a khovel gam tuamtuam athawt khiat a gamdang sum tampi igam a lalut nading lampi ahing umtou zel ding hi.  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bangteng hileh I singtang innsuan chin in i Aa khawiten I Aa khawi te uh apung thei nading ngai tua in atam thei bangpen in khawi pung sawm phawt lei abawldan ding ahing umtou in itheitou zel ding uhi. Apoimaw pen chu Aa khawi ding a abulpat a kinawlou leh khawl lou apei a masawn touzel ding a lungsim siam fel masat ding ahi. Aa tuazat tuachin ka khawi ding a tua hun/kum chiang ka inn kalam tha ding/tuami kalei ding hi, tuami ka poimaw kabawl ding hi chi a lungsim a tupna/plan bawl hi lawchina pulpu ahi a, mikhenkhat in sil ibawl masang a duthusam isaan seng chiang leh  sil saupi I ngaitua seng chian in “Khau sauseng akikai awh ut” kichi khu ahing tung zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AA KHAWI HOINATE:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Singtang gam a ine hawlna te lah ah Kg.1.a Rs.90/-100/- kikal a zua thei umsun Aa ahi a, Haichi dang dang singtang lou a kum tungtawn a nisa leh guazu nuai a I buaipi te uh Kg.1 ah Rs.5-15 kikal man leh kumkhat a khatvei kila(Reap) ahi giap hi. I singtang Aa te zong kum khat a piching thou ahizia in  Singtang lou bawl a ithasen zat leh igim thua zat, I lungsim leh ngaituana izah/sen zat Aa khawina in seng talei alet tampi in akilaw zaw ding hi. Etsahnan: Singtang louhoupa khat in kumkhat ah haichi Rs. 15(Atam thei bang pen a sut in) a zuathei Quntal 10(1000 kg) la thei taleh a khumkhat nasep ga Rs.15000/-(Singkhat sangnga) a ching giap hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Amapan Singtang Aa khawi in Kumkhat a Aa quntal 10 (1000kg) kg1. ah Rs.90 in zuakhia thei taleh akumkhat nasep ga Rs.90000/-(singkua) aching hi. Singtang a haichi lei bawl alouhou pa kumkhat nasepga leh Aa khawipa nasepga (15000-90000=75000) Rs. 75000/- in akikhie hi. Singtang louhoupa sangin Aa khawipa Kumkhat nasepga Rs. 75000 in atamzaw hi. Kumchin in Aa khawi in Aa quntal 10 lah zua khia thei talei kumnga sungin sum Rs. 4.5 lakh ala lut thei ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Singtang lou a haichilei bawl hi hunbi(season) nei ahi a, kumkhat a khatvei aga aki aat/la giap a, kumkhat nasepga zat mukit nading in akumkit angai hi. Aa khawipen ahunbi(Season) neilou a ikhawi apat hagup sungin apiching man a, hagup zaw apat ibuaipi pai tan tan aga/alawna akimutou theizing hi. Aa pen khat vei atui atha leh hakhat hani zaw chiang in atui kia thei a, kumkhat sung in 3/4 vei atui man hi. Etsahnan: Aapi 5(nga) atuitha/achi ding in khawi talei,kumkhat sung in  3vei chiat tangsawm in tuitaleh zong Aanou 150 akinei man hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Aa khawi hi nasep lah a thagimna umlou pen leh nop pen ahi a, Aa khawi pen a bu/khawina ding khat vei hoitah a I bawl leh kum tampi akisen thei a, Singtang louhoute banga doupi nisa leh huipi guapi thua leh kum chin louvat, Mangkhaw, aham nivei thumvei haw ding a um nonsihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. Singtang lou nasem ten guatui kiat hoilou kum leh kumsiat kum chiang in akumkhat nasep uh athawn/bangma lou in abeithei a, akumkit nasep hun anga uh angai zel hi. Kumsiat kum a ane ding uh a um leh zong akumkit nasep hunsung a ane ding uh phou tamsen la in akumkit chiang anasepga uh muding/tan ding neilou in um thei uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa khawi te lau pen Aapul tunding ahi a, Aapul pen gingtat leh lau bang in a tung ngai seng sia, vangsiat thu a Aapul atun leh zong Aa teng asi bei sih a, Adam sun tetoh hasalou tah in bul aki pan kia thei hi. Tualeh Aa pul pen I Aa khawite damdawi toh hoitah a I etkawl leh pul lah apat aven thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;6. Singtang lou nasep ten dam lou hitan a sum leh pai poimawna khat anei chiang un sum neisa aneilou uh leh a lou nasepman apat piading in leiba ala ua, natna lian/lauhuai(serious) deu nei the adingin lou nasepga apat ki etkawl dam nading sum mu ahasa mama hi. Tuabang vangsiat thu a natna nei khyate adding in kumkhua azawnna ahi thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa khawiten damlou hitan atua chiang un apoimaw dan in akin akin in a Aa khawite va zua in apoimaw bang uh sum anei thei uhi. Natna lauhuai deu vangsiatthu neikhate adding in Aa khawi tam lam a panla in sum muna anopzaw mama ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;7. Louhaw leh gankhawi hi singtang economic khantou nading a hoi pen ahizia in India government in nasah tah in singtangmi te changkan na ding in panpina leh scheme tuamtuam ana bawl a, hinanleh eigam a singtang louhaw dan hi solkal apat panpina mu thei natham a lian a umsia, singtang louhaw apat solkal panpi na muding aki huai sihi.  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa khawi eaten ina theikha ngailou vang un gamdang(State dang) a Aa khawi ten solkal apat panpina loan leh subsidy tuamtuam mu in singtang mi tampi ten ana dingkhiat /hausat pi uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;8. Singtang louhou nasema nehawlding in mi damthei, hisel leh thahat te ding in nemuna leh kining chinna ahi a, mi hisel seng lou leh thachau lam te adding in singtang lou nasep apat kining china agamla mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aa khawi a nehawl nading in mi hilsel, damthei, thahat leh taima te ding in ahoisem a, hinanleh mihisel lou leh zawngkhalte ading in nehawlna hoi leh hausatna lampi umsun ahihi. Tuabang a mi hisel leh damthei a    singtang nasep leh nasep nadang nehawlna tuamtuam thul lou a innjaang a sum tampi lalutna(Side Income) hoi mama ahizia in mitaima te adding in double inn come neina ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;9. Singtangpa lekha siamna leh zilna neilou khat adingin solkal nasem khat halaw zat sanga tamzaw singtang apat sum mutheina um sun ahileh Aa khawi ahi a, tuabang sumtampi singtang louhou ten amang un zong amat pha sih uhi.&lt;br /&gt;10. Singtang lou nasem a genthei leh hasa tahtah a tate school kaisah ten tate laisim thei hi ilungkimpi leh ipha tan uh ahi mai a, tate laisiam a nasep leh kham ama ua ang kikhuat khiat thei uhleh ivangphatna ahigiap hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hinanleh Aa khawi a hapang apang ten tate school akaisah zou ban uah akham lei nading tan in hasatna seng umlou in sum anei thei hi. Singtang nu leh pate theiding apoimaw khat ahileh tate hi Pasian gualzawl na goumanpha ahi a, tate gualzawlna dihtah ahina ding in officer khat ahi emaw halaw nei khat ahi angai a, tuabang goumanpha dihtah ahithei nading in nu leh pa ten akham lei nading sum ana hawl siam angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Etsahnan: Nu leh pa ten tate solkal kham neiding ahilouleh sipai lut ding a deiten tulai kham himhim siamna ban ah sum a lei angaidan thei angai a, tate kham lei nading sum mu theina umsun Aa khawi ahidan thei a Aa atamthei bangpen akhawi ding ahi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Singtang Aa khawi hi singtang economic khantou nading a hoimama leh mizawng leh genthei tahtahte ading a kidawp kangna hoipen leh umsun ahidan theiin  sawisel nading leh suanlam ding hawllou in ineibang bangtoh abul panin bawl pai thei lei alawna mu masa akihi mai ding hi. Tambang a khantou nading leh masawn theina sil kigente hi midang bawl dinga koiding ahisia, eima mimal/innsung khantou leh kining ching nading a kigen ahi chi thei singtang innkuan chinte kipat paithei lei adei huai mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;BROILER AA:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Broiler Aa hi summu nading(Commercial) ding mawngmawng leh khawvel miten Aasa kiningchingtah a amuthei nadinga misiem ten a siemkhiet uh ahi. Khawpi sunga hotel leh mundang a I Aasa nehte uhi broiler sa ngen ahia, boiler Aa hi local Aa te sangin a khangin a lien zaw a, hakhat achin apat asa neching in hathum sung in Kg 4 lah aching man hi. Asa zong min bai in atuidan zong danglam senglou ahizia in a demand asang in a commercial mama hi. Broiler Aa khawi hi summuna hoitah ahi a, khopi sung ah demand asang mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(a). BROILER AH KHAWIDAN:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Broiler Aa hi igensa bangin hathum sunga pichingman ahizieh in a khawidan zong adang deu hi. Broiler hi anou a lei a bawm sunga khum ding ahi a, huilang leh khawvawt ngamlou/zoulou ahizieh in a umna uh a lum thei nadinga electrict sa (heat) bangtan ekhat pieh angai hi. Kalkhat kal ni vel angching chienga a tuom a koia ann leh tui hapieh a pieh maiding ahi. Broiler Aa pen ann leh tui ane tam pouleh khang ahi ziehin ann leh tui tawh kining chingtah a khawi angai hi.Broiler Aa khawi hi nehawlna leh kitoudelna ching ahi a, a khawi ut ten tam anuai abang a kipat ding ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;A khatveina a Broiler Aa nou hunkhop khat (10-100) kikal eima lemtang dana zila la ding ahi a, tuateng kalkhat kalnivel sung electrict sa toh etkawl ding ahi. Tuazaw chiang a koikhiet/ suonkhiat a, anou dang  hunkhop lahkia zel a, apiching lamte zuoh khiet a Aa ann ding leina a zah tou zelding ahi hi. Tuachia hanga hagup lah vel ing bawl chiang in a lawna ang kilang khie ngal hi. Silkhat (sundawnna lam himhim) bawl ding ten I thei ding a poimaw khat ahi leh sumlut leh pot (Income leh expenditure) hoitaha gelkhiat gige (account maintenance) angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Broiler Aa khawi hi local Aa khawi sang in taimat angai in sum nei angai hi. Broiler Aa tehi ann ne a anesate ee a thakia a nezel a digest nadinga tui dawnzing tea hi a, tuachia ann leh tui tasam lou akoi zinga gilkial manlou a ikoi zia in a khang bai in apiching bai hi. tualeh a ee (dung) atambai in anamsie ut mama a, khawpi sunga Broiler Aa khawi tehi Aa ee gimnam ziain invengte tawh kimu siamlou theina ahi zia in a ee hep siang gige angai hi. Broiler Aate hi gannatna leh puulin a man ut mama a, tuaban ah sinlian natna anei ut mama uhi. Tuabang natna akailou nadingin gan damdawi pia tawh etkawl zing angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Broiler Aate hi hathum a Kg.3/4 lah chingthei pai in a zua thei pai hi. A khawi hun sawt lou dungzui in a ann man ah sum tampi a lut in buaipi zing angai ngai mama a, Broiler Aa 300/400 lah khawi nading in mun lian apoimaw in taimat a mama angai hi. Mithasie leh sum neilou te ding in lawchin leh hausatpi aha sa mama hi.   &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;VOH KHAWI (PIGGERY):&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Voh khawihi nehhawlna ching leh bawl tahtaha bawlte dinga hausatna ching ahi a, Adia in mizawng leh genthei lam te adding a kidop kangna leh nehawlna hoi tah ahihi. Voh khawite panpi nading in solkal in loan apia zel a, hinanleh Voh khawi lou a loan la akitam zia in Bank lamte zong a khaudeu ta uhi. Hinanleh atah a gan khawi a nehawl te adding in Loan hi bang chilai pou in ala thei gige hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zouten atangpi in Voh khat leh ni khawi aki um a, hinanleh nehawl na  leh hausatna tham ching akhawi aki um sihi. Singtang lam ten atangpi in singtang voh aki khawi a, singtang voh te hi aneu in azua alaw sih hi. Khopi sung a Voh khawi ten Sai Voh akikhawi a Sai Voh te hi alian in aman zong atam a, Akhawizong anop zaw hi. Eimi Voh khawi ten a ann ding sum seng a kilei lou in insah inhangte an neng aki lakhawm hi. Voh khawiten izuah chiangun Rs.8000/- 9000/- akikhong thei a, Voh nou kila/lei kit in bul akipan tha zel hi. I gam a Voh khawite hi atangpi in innsung a nupi ten abuaipen ua, Pasal/papi ten akigal et in akhen in Vohbu ding ava bawlpi giap uhi. Innsung a nu pen in a innsung mawpuana ban ah buai sa sa a Voh khawi in azua hun chiang in innsung poimawte leina ban ah ne leh tah ah  akana mama a,Adia in ne leh ta hawltawm leh nasep mumal neilou te adding in hasatna na nasa tah in adawn zangkhai zel hi. Ei te Voh khawi dan hi abuaipi teng nupi ten buaipi in azua chiangin Pa ten bangkim ah thuneina teng atang zel uhi. Voh zua chiang in alaw dan leh akanat dan Pa ten a theisiam pen uhi ua, hinanleh tampi ten “Voh khawi tambang a law ahileh, Hoi e kei innsung a papen hing kipan vang e” chi a kipan a theitawp sua apang getding aki um nai sihi. Mitampi ten Voh khoi in innsung poimaw T.V, Fridge leh sil dangdang kum chin in aneithei uhi. Tambang a kum chin a Rs. 8000/9000 lah ing lalut chiang in innsung khosah leh hinkho Mandan zong ahing nop tou zelding hi. Atangpi in ei Zou te Voh khawi ten khat leh ni kan aki khawi lou zia in alawna leh ahoidan I thei pha si uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Voh khawi hi mizawngte ading in kiningchinna leh khangtouna ahi a, mi hausa te ading in hausat kibelapna hoi mama ahihi. I Gam ah  Vohpi khat Rs.8000/- - 9000/- (Sang giat sangkua)lah aki khawng/zua thei a, Tua ahileh khatvei khawi in Vohnou 10 khawi in apiching chiang in zua talei Rs.80000/ -90000/-(Singgiat leh singkua) lah akhawh thei ding hi. Solkal nasep neilou leh nasep mumal neilou te adding in hausatna hoimama ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;VOH KHAWI DANDING:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou  nasep leh nehawlna det neilou a kilaw tawm leh nehawl tawm te adding in Voh khawi hi nahawlna hoitah ahiban ah hausatna ching ahi hi. Nupa in tuam tuungpan leh innsung piching nailou khat adding in Voh khawi a bulpat ahoipen hi. Vohnou khat leh ni hi ji ten a enkawl zou tangpi ua, tua ahileh pasal ten nehawl nalam buaipi in ji ten Voh nou khat ana buaipi in kum khat aching chiang in zua tah leh Rs.8000/9000 kikal lah a kikhawng/mu thei ding hi. Vohnou ni khawi kit in Pasalten hun awl kal ah buaipi in va etpi zel leh hasatna umsenglou in kumkhat sung in Vohpi ni anei ding hi. Tuchin Vohpi nilah ah khat nou neisah in khat pen zua tah leh Rs.8000/ 9000 anei ban ah Vohpi noukai anei nalai ding hi. A Vohpi in anou sawm lah nei in tuateng lah anou neiding in Vohnou 5 lah khawi in adangte azua kia thei nalai hi. Tua Voh leh anou nga teng khawi piching sawm in nupa in theitawp in pang uhleh hoitah in a enkawl zou ding hi. Vohpi khat leh anou 5 teng in nou ang nei kit chiang un Voh nou 30/40 lah ahing ching ding hi. Vohnou 30/40 vel leh Vohpi 5/6 lahvel nupa chau a etkhawl hasa sahten  mikhat Voh anhawl leh enkawl dingin guai in hakhat ah Rs. 1000/- 1500/- lah pia maiding ahihi.Naseppen leh buaipipen nei in Pasal khat ading in Vohnou 30/40 vel leh api 5/6 vel  etkawl hi sil hasa ahisih ding hi. Vohnou 30/40 lah a 10 lah khen in adangteng khat ah Rs.2000/-zua talei sum Rs. 20000/30000(Singni/singthum) vel ahing lut/mu thei ding uhi. Vohpi khat in kum khat ah nou 2/3 a neiman a, Vohpi khat in nou 10 lah anei tangpi hi. Vohnou 10 khawi piching in zua talei khat ah Rs, 80000/90000/- lah akikhawng thei ding hi. Rs. 15000/-lah I migawi pa law ah bei in Rs. 15000/- Voh ann man leh sil tuamtuam ah bei taleh, Rs. 50000/60000/- lah aki tangpha nalai hi. Vohpi khat in kumkhat ah 2/3 vei nou nei man ahi zia in atung a isutna/hisap sang in sum aki lalut/mu tamzaw thei nalai hi. Kumkhat a voh khawi a Rs.50000/60000/- mupha te hakhat law hi Rs.4000-5000/- lah a tung pha hi. Voh khawitu te taimat dan azil in asang a tamzaw amu thei nalai ding hi.(atung a voh man leh alaw zat I sut te hi alawzat tomtheibang pen a hisap leh etsahna maimai ahi a, atah abawl ten a theisiam pen ding uhi). &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Etsahnan: Zou khuo khat a inn 10 in Voh khawi chiat in kum khat ah innsuan khat in Rs. 50000 -70000/-lah sum ki lalut thei taleh tuami khua kum khat income Rs. 500000-70000/-(Lakh nga leh lakh sagi) kikal ahi ding hi. Zou khua 20 ah inn 10 chiat in Voh khawi in kumkhat ah Rs. 500000-700000/- chiat lalut theitaleh Zougam economy Rs.1 Crore  lahin a khangtou ding hi. Kum 10 sung Zougam ah in suam chin in Voh alaw thei bang pen in khawi chiat lei Atawm pen in Zougam economy Rs. 10 crore lah in akhangtou thei ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;KHOPI SUNG A VOH KHAWI DANDING:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Voh khawi hi singtang lam sang in khopi sung ah akhawi aki tam zaw a, Khopi sung a Voh khawi hi a ee anam sie in innsah innhang tetoh ki musiamlou na aum ut mama hi. Hinanleh tuachia Voh khawi ut ten a e kikhawlna ding a lei laih kua a tuami sung a luang lut sah a a uih lou nading a damdawi sungsel ding ahi.(Khopi sung a Eebu/Septic tank adimchiang in epai akilaw a um a, septic tank uihlou nading damdawi khat a um a, tua damdawite drop ni maimai in septic tank 10 sq.ft. sunga ee ui agimnam teng abei sah thei hi). Innmun leh huam nei hoi ten ataqm thei bang pen a khawi pung sawm ding ahia, Anei hoilou ten zong khat leh ni khawi sawm chiat ding ahihi. Etsahnan: Innsung a ineilou khat T.V. lei nading, Fridge Lei nading, Christmas/Phalbi nil eh puan lei nading, Naupang school admission bawl nading leh lekhabu lei nadingte hi mitampi te buaina ahi a, tuabang  innsung puagih dawn zangkhaina dinga Voh khat leh ni khawi ahoi mama hi. Voh khat leh ni khawi hi innsung a Pa te nasep gimna nuten apanpi theina hoitah ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;VOHNOU NE$ITAMNA (PIG A.I.)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tulai khovel ah voh khawi hi mizong te kitodelna leh ding khiatna ding a hoi tah ahi zia in India solkal in nasa tah in ma anala in, misiamten voh chanchin hazil in ana zil uhi. Misiamte sepgimna leh solkal in mipite akhualna zal mizongten a zou phana hoitah khat ahi leh Voh pi atal pawllou a damdawi a kap a gaisah ahi hi. Tuami pen Pig A.I. akichi a, Pig A.I.  kichi pen doctor siamten Vohtal chi/Bawtui(Boar cement) apat a lakhia in damdawi tawh enkawl in Voh tal pawl ngailou a Vohpi sung akaplut thei ding in a buatsai uhi. Tami Pig A.I. tawh kikap gai(Pregnant) Vohpi te hi a hisel in natna Vohtal apat akaisawn ding nasa tah a veng in anou zong apiang tamzaw hi. Doctor siam ten Vohpi atal pawl apat a gai leh Pig A.I. a akap gaite un nou anei zat kikhiatdan anuai abang in amu khia uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Type of breeding      …….. Vohpi gai zat………Vohnou piangzat&lt;br /&gt;Vohpi gaidan            ……(No of sows bred)…….(Litter size)&lt;br /&gt;Pig A.I                    ……….   396            ………. 3190………&lt;br /&gt;Atal pawl zat          ………..   236           ………..   240………&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam atung a table apat in Vohpi te hi atal in apawl sang in Pig A.I. dam dawi tawh akap gaite uh nasatah in apung zaw a, Vohpi 396 apat Pig A.I. damdawi tawh akap gaite Vohpi khat in nou giat neithei bang in akhai gual thei hi. Tuazia in eaten zong Voh khawi a kipan in misiamte silmu suah te kanatpi sawm in hapangf in pang lei nikhatni chiang in ikhangtou ngei ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;VOHKHAWI ETKAWL DAN:&lt;br /&gt;  &lt;br /&gt;Gan khawi te hasatna pen hi ganpul ahi a, I gan khawite pul in amat asih chiang in a it huai in apamai thei mama hi. Hinanleh gan khawi a nehawl te ading in Gan khawi te hi etkawl isiam leh pull eh natna tampi tea pat aven thei in gan khawi te adamthei in akhan ut mama uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1.Voh khawi ten Voh bu siang thou sah gige angai a a ee phiat zing a tuitawh sil gige hi Voh adding chau hilou in aneitu te leh innkim te adding in anam sia seng sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Voh ann apia hun apia leh agilva tah apia in Voh te akhangsah in athau ut mama uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. I Voh khawi te hi adam lou leh natna khat anei chiang ua, anat dan leh adamlou dan theisiam a, innsah inn hangte dawng mailou a gan Doctor te vadawh  ahoi pen a, tualeh a damdawi zong bazaar a lei sang in Gan Doctor te kung a pat aimuthei te hi nasatah in ahoi zaw hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. Vohbu hi buannawi leh mun tawpseng abawl lou ahoi hi. Ahithei leh sungpe / atuang bawl a a eel eh zun luang khiat thei nading abawl hi duthusam ahi. Vohpi nounei khat um nading in abu sung 6/8 ft.sq hithei leh ahoi pen hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. Vohbu hi nisa in direct a sun lou in asideu leh alimdeu ah um thei leh Vohte adam thjei zaw uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Gan khawi himhim hi etkawl pai angai mama a, hoitah a etkawl siamte adding inn pull eh natna dang te hi napitah in aven thei a, Tuabang a iventhei leh sumpi ngailou aamet/alawna ngen bang ahihi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Vohkhawi hi khopi leh sing tang atengte adding a nehawlna hoi mama ahi a, khopi sung atengte sang in singta a Gari tun thei na lah a Voh khawi hi akilem mama hi. Singtang ah haina louhing atam in mun leh gam awng  gan khawi te toh kitua thei ding atam mama a, Voh an ding haichi tuamtuam, Iskut, kawkai, hakai leh adang dangte hi huan ning leh loutul lah a atu thei hi. Khopi sung a Voh khawi ten Khopi sung a Vohsah poimaw(demand ) pe zoulou ahizia in singtang apat in Voh khawite adding in azuana(Market)  ding ah lungkham nading aum sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Voh leh Aa khawi hi ei Zou sumpi nei loute nehawlna leh hausatna ding a hoipen ahi a, Abul ipat apat a kum khat kumni sung kan nga ngailou leh tha gimpi nading umlou a ne muna hoipen ahi. Tuazia in Zou tate singtang leh khopi sung a genthei hasa tah a umten kilep nading leh suamlam ding suisui lou in kipan pai thei lei adei huai a, Tuachia kipan pai te hi aga lou masa dingte ahi zaw uhi.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-2846561969446978625?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/2846561969446978625/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=2846561969446978625' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/2846561969446978625'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/2846561969446978625'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/zougam-leh-gan-khawina.html' title='ZOUGAM leh GAN KHAWINA'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-3464377853867885104</id><published>2008-11-30T23:40:00.001+05:30</published><updated>2008-11-30T23:43:07.219+05:30</updated><title type='text'>SINGTANG LOUHAW  LEH ZOU MINAM</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Louhaw hi khovel mihingte nehhawlna masapen leh bulpatna ahi a, Khawvel a gam khangtou ichi Europe gam, America leh Japan te zong tudin muna adin nading un, louhaw in bul anapan uhi. Louhaw a abul anapat hoizieh un tuni tanin khawvel gam hausa leh sum leh pai lalut hoi pente ahi nalai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou te atamzaw (75%vel) singtang ateng leh singtang economic a kingah a, singtang louhou a nehhawlte akihi nalai hi. I singtang louhaw dan uhi Bu leibawl leh huan haichi eima neding khawp kitu in kum iki veisah uhi. I pu ipa apat singtang a bulei bawl ahausa aki thei kha nai sia, Bu hi ine pen uh ahizia in bulei bawl kan ingaitua sih ua, Bulei bawlten singtanglou a kumkhat khamding ahawkhiat thei uhleh lungkim kisah in sildang aki ngaitua nonsih a, mitamzaw ten kumkhat kham a houkhie zou sih ua, tuakhu isingtang economic khangtou theilouna leh nambang a izawnna bulpi ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tulai khovel ah nasep, nahawlna leh bang bangkim a kitai demna asang mama in, koiman hun amaw khawmang maimai sia, nasem ten nasep a thasen dan kibang chiat ah aga alawthei bang pen mu sawm a, bawl ding ahoi kigen leh ahoi athei bangbang uh taima tah a bawl hunlai ahita hi. Tuazia in ei Zou ta singtang lou hou a nehawl ten zong ilou nasep a agim huai dan kibang chiat lah a aga lawzaw leh ikanatpi zaw lam ingaitua ua I bawl uh ahun ta hi.  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;SUM SUATHEI HAICHI (HAISUM/CASH CROPS):&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I gam a singtang louhouten atangpi in bulei akibawl a, bulei bawl apat kumkhat ne khawm  hawkhiet nadingin  hun leh tha tampi akizang hi. Singtang louhou mitampi ten kumtawpa nasepgim man/ga muding neilou khawpin bulei bawl alawhsia, bulei bawlna a hun leh tha izahbei zatuh haichi dang bazara zuathei/sum suathei haichi (Cash Crops) lam bawlna hunin zang/mang talei tusangin nasatah in akikhangtou zawding hi. Singtang louhou tampiten bu/aan tang inehpen ahi chia bulei bawlkan I ngaituolou uhi I khantou leh masawn theilou na pen uh ahihi. I gam ah bulei bawl sanga lawzaw sum suothei haichi (Cash crop) tampi a um a, tuate ahileh: Siing, Vaimim, Mai, Anjang, Bohbuol, Malta, Tangmai, Bekan etc.te ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cash crops tehi bulei bawl bangin a lei a bawlin a zuoh hun chiengin mon/quintal 50/100 vel in, zuohkhie thei talei sum tampi mu/ lahlut theina ahizaw dinghi. Bu ineh pen uhleh ihinpi pen uh ahi a, hinanleh sum a lei thei ahiban ah leiding Bazar ah umzing ahiman in a sum a neitam nading ngaitua in buaipi zaw lei ahoi zaw ding hi. Tuazia in Isingtang louhou ten Haisum lam habawl lei eima khantou  na ahi ding a, eima ikhantou leh igam inam akhangtou ahi mai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Etsahnan: &lt;span style="font-style: italic;"&gt;Haichi khat kg khat ah Rs.10/-man a zua thei khat poupou alei (farming) in bawlin, azuohhun chiengin quintal 20 (kg. 2000) vel zuohkhie thei talei. 1Kg = Rs.10. Kg. 2000 into Rs. 10 = Rs. 20000/-(singni) alahlut thei hi. Bulei bawl apat Rs. 20000/-man sep khiat nading ahasa mama hi. I  Zou khokhat inn 20 in kumkhat a Rs. 20000/- chiet lalut taleh tuami khuo Economic kumkhat ah Rs.400000/- (lakh li)in a khangtou dinghi. kum 10 ah Rs.4000000/-(crore li) in Zougam Economic akhangtou ding hi. Khawvel a gam khangtou ichi USA, Russia, Japan, Germany te khankhietna bulpi pen ahileh, Agriculture and Farming anahi hi. Pasian namtel Isreal te  khantou napen khat ahile agriculture and farming ahi hi. Ei mi Manipur leh Mizoram apat a Israel alut, atam zawte zong louna (farming) leh huon nasem in akilaw tangpi uhi.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou ten zong Haisum (Cash Crops) lam a panla in lou leh huon (Agriculture and Farming) lam habawl in bawllei, Tuban kumsawm chiengin igam a eima nasep senglou ang umding a, Igam a nasem dingin midang/ gamdangmi igam ah ahinglut zutzut maiding hi. Tuachin tomloukal in Zougam hi khuaizu leh nawitui luanna gam ang hipai ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;SIINGLEI BAWL:&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Siing hi igam ah azahna umsih nanleh gamdangten haichi apoimaw pen uh khat ahi. Siing hi damdawi tuamtuam a kibawl leh Arab gama Mosolman ten a id (lungdam/festival) chieng ua a poimaw uh anahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Siinglei bawlhi I gam a haichi pieng laha lawhpen leh I gam a pata gamdang (state dang) a haichi I zuoh/thawtkhiet (export) thei uh um sun ahia, Siinglei hi igam a mi nautangte bawlthei pen khat zong ahi ding zong agingtat huoi hi. Siinglei bawl apat a hausa leh ding khie mitampi ana umta a, Mizoram state hi ei north east India a singlei habawlpen state ana hia, Siinglei bawl hi Mizoram state mi nautangte (singtanglamte) khankhietna pen zong ahi hi. Siing hi a man (rate) sanghun leh angiem hun nei ahia, hinanleh atangpi in a rate ngiem chiengin zong ase seng ahisih hi. Siinglei bawlhi sum tampi mu/lahlut (Income) theina leh hausat theina naipente laha khat ahia, a rate ngiem chiengin zong kg. ah Rs.5/6 lah ahipha, a rate a sang chieng in kg.ah Rs. 15/- lah atungpha thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Siinglei bawlhi ei Zoute ahoidan theilou I umding uh agingtat huai sia, hinanleh siinglei bawla khangkhia get leh mu ding akium nai sihi. Kumkhat ei Zouten siinglei akihawn bawla midawilawhten misiha a mu ut kichi bangin, vangsiat huoitah in aman tawm kum kituoh kha in, tuami apat koiman bawl akisawm nawn sih hi. Tuami kum apat ei Zouten siinglei bawl khat leh ni ki um nanlah atamzawten akihawn tawpsan ta hi. Unau Lusei leh Hmar ten kumchin in anabawl ua aman tawm hun um nanleh a man tam/sanghun chiengin nahpitah in alawhpi zel uhi. Hunhoimu nadinga hun hoilou tampi  paltan/thuoh ngai chi ina theilou zieh un hunhoi muding tampi ei Zouten Ina taan zel uhi. Unau Hmar leh Luseiten siinglei bawlhi hausatna a aneithei uhleh ei Zou ten I hausatpi theilou nading uh aum tuomsih hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Siinglei bawlhi singtang loubawl dang sangin anopzaw in alawhzawh hi. Siinglei bawlten amanhoi chiengin kg. khat ah Rs.15/-25/-tanin zua thei ua, kumkhat ah quintal 100 vel lathei talei Rs.15 x 100=Rs.150000/-(lakh khat leh singnga) amuthei hi. Zou innkuan 30 in siinglei bawlin kumkhat ah siing quntal 100 chiat zua khia thei talei I zougam economic kumkhat ah Rs. 4500000/- (Lakh sawmli leh nga in akhangtou dinghi. Singlei bawl nading a I singtang gamlei ahoilou leh zong haichi itenna gamlei tawh kituia ding bawl mai ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(3). SAPTHEI:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sapthei hi igam a haichi bazam khat ahi a, ei zou ten sapthei hi zuading leh sum muna tham ching in ingai ngai sih ua, huanning leh daining khat a kizamsah in aga hun chiang in akine zel hi. Ine laitah in tui kisa nanleh a koiman etkawl leh ngaisah et in aki ensia, aga hun zawchiangin awlawl a vulsuh in agahunkia chiangin ang poutha zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sapthei hi theiga tuitah leh hisel mama tahsah a vitamin tampi pethei ana hi a, Khawvel a nam khangtou ten ahoina thei in theiga lah a angaisang pen uh khat ana hihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tumai in Manipur ah sapthei tui hena khawl (Factory) hing um in dakal khat a sapthei quntal 10 leh heguai man leh intermational supply thei ding a kibawl hi in akigen hi. Tuachia dakal khat a quntal 10 heguai man ahi leh nikhatin quntal 100 lah heguaiman ding a hisap ahi a, tuabang ahileh hakhat a aheguai ding hi quntal tampi angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(a). FACTORY(KHAWL):&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Factory khat poupou a um ding chiang in a raw-material muthei nading mun ki en masa in agam climate(Lum leh vawt) tawh kitua na mun a kibawl pan hi. Factory khat a um chiang in a umna na a mitengten nasatah in akanatpi in  a khawl enkawl ding leh nasemding in akhuo mite akila (employed) tangpi a, tuachin nasep neilou mitampi ten nasep aneipha uhi. Raw-material hi akhuo mipi te ading in azuana (market) a buai ngailou azua thei ngal ahizia in summuna hoitah sua in migenthei tampi ten nehawlna det aneipha un, a khuo economic nasa tah in akhangtou zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(b). SAPTHEI HUAN BAWL DAN DING:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Haichi lei bawl lah ah Sapthei lei bawl hi a awlsam pen ding in agingtat huai hi. Sapthei lei bawl ding ten singtang lei amun ding a hun isah chia vat siang a, Sapthei phung I deizat suan mai ding ahihi. Ang khangkhiat masang a azaam nading laang bawl a zamsah maiding ahihi. Tuabanchu aga law hun nga ahi mai a, aga hunkia chiang in ama in angmeng a azaamna a hingzam in ang ga kia mai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(c). GUALZAWLNA SAPTHEI:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Manipur a sapthei factory um hi ei Zou tate ading in gualzawlna achin ding agingtat huai hi. Adia in singtang a teng a nagum sem theilou te ading in Sapthei lei bawl hi nehawlna ching chauh hilou in hausatna ching ahihi. Sapthei factory Manipur a ang um tazia in Sapthei leibawl te ading in azua nading umsa leh a rate itheisa uh ahi zia in Zou taten I huan emaw I loutuul a sapthei bawl a sum tampi mu sawmna chang ithei ding uh adei huai mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Agriculture and farming hi ei adding in siltha leh imu nailou sil zong ahi mai thei a, khpvel gam khangtouta(Devoloped country)  te leh khang-laite khankhiatna pen ahihi. Eiten zong igam leihoina te izah kanat siam ua, haisum lam ihabawl uh leh hunsawt masang in nam khangtou ihi paiding uhi.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-3464377853867885104?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/3464377853867885104/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=3464377853867885104' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/3464377853867885104'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/3464377853867885104'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/singtang-louhaw-leh-zou-minam.html' title='SINGTANG LOUHAW  LEH ZOU MINAM'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-3976505975723916870</id><published>2008-11-30T23:38:00.001+05:30</published><updated>2008-11-30T23:40:56.121+05:30</updated><title type='text'>Zougam leh ECONOMIC</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Economic kichi hi mihingte nelehta suina a summu dan leh izahdan sui leh zil chiangna ahia, khovela gam khangtou leh khangtou sutna pen zong ahihi. Mihing khat hinkhua ah economic hi sil poimaw mama ahi a, economic tellou in aki um thei sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mihingten I hinkhua a sil poimaw pen mama (Basic needs) akinei a tuate ahile: neding An, um nading Inn leh itahsa Khuna ding in Silh leh teen  te ahi hi. An, Inn leh Sillehten akinei chiang in Antui, Inn hoi, nop leh changkang, Puansil kilom leh mantam te akidei touzel a, tua idei leh poimaw beitheilou(Un limited wants) te atam theibangpen a neithei nadinga isum hawlna leh akining chingthei bang pen a I sum zahdan te uhkhu economic akichi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;ECONOMIC A KHATLAWNA (ECONOMIC AWAKENESS)&lt;/span&gt;;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Gam leh nam khantou nading in mimal chinte economic a khatlawna anei a poimaw mama a, nam economic a khatlawna kichipen nam sung a mimal chinten dinmun te thei siam a khantou nading a sum leh pai sui dan leh hinkhua a nasep poimaw dan ang thei a taima tah leh thanuam tah a na angsep chiang un economic a khatlawna kinei china ahi pan hi. Tuachia mimalten masep poimaw dan thei a kum tampi na angsep chiang um khantouna mel hing kilang in tuachin nam ahing khangtou pan zel hi. Ei Zou tate tudinmun in economic a khatlawna kinei nailou in, nemu nading leh henna ding chauh in na akisem tangpi hi. Mitampi ten nemu chauh hi hinkho man dan ahisia damsung a mikhat sua sawmna leh gualphana emaw/gualte kung a khut dawlouna chauh zong hilou in innsung khosah nop nading leh silmantam ideate, kholai a kicheina te leh an tuitui ine thei te hi changkanna ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;ECONOMIC KHANTOU/HAUSATNA  POIMAW NATE:&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hinkhua apoimaw mama thum(Basic needs) a um a, tuate ahileh henna ding in Ann/ne leh ta, tahsa khuh/phualnading in sill eh ten, tenna ding in inn leh lou aki poimaw pen hi. Tamteng nei nading in na kisemin sum akilaw in akinei thei chiang in siltha ki deitou zel in ann tuitui, puansil niten hoi leh mantam, inn hoi leh thupite kidei tou zel in dam sung in dei beithei lou in aki um hi. Tambang idei te neithei nading in na hasep a sep angai a, na hasep aing sep chiang in I innsung economy hing khangtou in mihausa aki hi thei hi. Mihing hinkhua a hasatna buaina leh vangsiatna tuamtuam hing tung thei ahizia in hausana leh sum angaia sum leh pai ing nei chiang in hasatna tampi aki pumpel thei hi. Hinkhua a sum leh pai nei a economic akhantou poimaw nate ahileh:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;MIMAL LEH INNSUNG AH: &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khovel eima leh I innsung apoimaw pen a eima ikhantou leh ei adding in gam leh nam khangtou aki hi mai hi. Mihing hinkhua ah ne leh ta apoimaw pen hinan leh ne leh ta ding inei zaw chiangin sil tuamtuam kidei in mite khantouna leh hausatna bang akidei tou del a, tuabang a mite neibang ing neitheilou a mite bawl bang ibawl theilou chiang in ilungsim neutuam zel in gual leh pailah a um zong nop akisa nonsia, gualphana ding in innsung economy akhantou a poimaw mama hi. Adia in nu leh pa te adding taten gual aphala ding hi sil zau huai pen leh I deilou pen uh ahi a, nu leh pa tampi ten atate uh gual phala leh gual eng ding lau in anei khawm khawm in apang zel ua, hinanleh mitampi ten aneizou votlou chiang un achi ngaina theilou in tate kung ah I hausat chiang in chi in aki henem zel uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang atate gual englou leh mineibang anei the3i nading un innsung economy apoimaw mama a, innsung economy ang khangtou a taten minei bang ang nei thei a bangkim a mi englouna ang nei chiang un nu leh pa te adding in zong khoda asang in alunsim a kipana leh limna alian ut mama hi. Tuabang a tate dei bang pe thei a innsung poimaw te hasatna umlou leh ji leh tate gual englou akoi thei hi Pachinna ahizaw hi. Tuazia in innsung economy khantouna/hausatna hi koipou in ipoimaw uhi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;2. KHOSUNG/VENGSUNG AH: &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mihingte hi ahawn a um leh khat leh khat kipoimaw tuachiat a kipanpi chiatte akihi a, Khat taasapna ivapan pi chiang in eima taasap hun chiang in mitten zong ang panpi thei uhi. Hinanleh mite kung apat panpina lam et a eima apat panpina piading a umlou leh koima apat panpina akimu thei sihi. Society a silbawl khat akinei chiang in sum leh pai kithaw khawm te angai a, tua hun chiang a mithaw zat ithaw theilou emaw ithaw zoulou chiang in gual leh pai lah a ilungsim aneu tuam in kisuanla ahuai mama hi. Tuabang hun a gual leh pai te lah a lungneu tuam lou nading in economic a khantou / hausatna lam a panla apoimaw mama hi. Tualeh Democracy Society sung ah um ihizia un asem hatpa in aneitam a, asemlou ten anei tawm ahimai a, society sunga nei leh lam ang kikhiat seng chiang in, society anop thei sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;HISELNA LEH DAMTHEINA AH:&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mihing hinkhua ah Damtheina(Good Health) hi apopimaw mama a, koipou adamthei chiang in nasem in na hoitah ang sep chiangin sum leh pai ang nei zel hi. Midam theilou ten nasem theilou in anasepna hunhoi te bangma lou in akhaw mang zel ua, hun sawtpi nasemlou a aum chiang un akum zawnlaw zel uhi. Sapthupil in “Damtheina hi hausatna ahi(Health is wealth)” ana chi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Damthei nadingin economic/ hausatna hi apoimaw mama a, mikhat adamlou a damdawi lei nading anei leh adam thei a, damdawi nei nading aneilou leh anatna zong adam thei sihi. Vangsiat thu a natna lian/ lauhuai dinmun a ding chiang in dam nading in sum tampi sen angai a, sum nei ten khopi leh damdawi munpi lam avazawt chiang un doctor siam ten hoitah a ana enkawl in damna atang zel uhi. Sum neilou ten tuabang natna anei chiang un doctor siam leh amunpi vazawt nading neilou in ashipi zel uhi. Sum leh pai nei hi hinna bulpi khat ahizia in damhoi leh hisel lai a asiepen tan ahing thei ahidan thei a sum leh pai nei sawm panla angai mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou sung ah sum leh pai neilou zia a hinna tan leh sina tua tampi aki um ta a, ei ten izawn zia a I shipi natna tampi hi mihausa sum nei te adding in natna lau huai ahisihi. Etsahnan: Lungnatna hi eiten I shipi tangpi uh leh lungnatna neite adding a lam etding umlou bang a ingai uh ahi a, hinanleh mihausa sumnei ten Delhi leh mun tuamtuam a Doctor siam umna leh a munpi lam a ava ki etsah chiang un sum tampi seng in damtah in ang tung thei zel uhi. Eimi lungnatna leh natna dangdang zia a shina tua te zong sum nei in a munpi lam vazuan thei hilei tusang in shina tua aki tawm zaw ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;4.  LAISIAM NADING IN KHANTOUNA/HAUSATNA&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Laisimna/laisiamna hi khantouna leh hausatna pulpi khat ahia hinan leh laisim a laisiam khat hi nading in economic a kining ching masat angai hi. Sum leh pai neilou ten lai asim/siam thei sih hi. Etsahnan: Pa khat in ka tapa school kaisah vang in lekha asiam a officer khat ang hi chiang in keizong nopsa navang chi in kinepna lian tah anei a,hinaleh atapa lekha siam a officer khat ahina ding in school hoideu akaisah angai hi. Atapa school akaisah a pawl sawm apass nading in sum tampi asen angai a, Pawlsawm alaw a atapa gamdang a laisim a akoi ut leh sum hachin a sang thum sangli teitei athawt angai hi. Sum athawt ding aneilou leh atapa hi officer lian ahizou sih mai thei hi. Tuabang a tate laisim nading in innsung sum leh pai din mun ahoi mama angai hi. Tuazia in Laisiam apat khantou sawmte ding in economic a khantou masat apoimaw / angai hi.&lt;br /&gt;Atangpi in ei Manipur gam a state solkal nasep/kham mu nading in sum tampipi sum angai a, sum sun ding neilou te adding in solkal nasep mu ding akinep huai sihi. Tate solkal kham nei ding deiten tate laisim apat a akham nei nading sum ngaitua pai angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;5. KHANTOU NADING IN SUM NEI MASAT &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mikhat in business bawl leh sildangdang ah summet bawl vang in hausa vang achileh sumpi anei masat angai a, kipat nading sumpi aneilou leh bangchiin business bawl in ahausa theisih ding hi. Tuazia in summu nading in sumpi angai a, sumpi nei nading in mimal/ innsuan chinten nasep angai hi. Mimal chinten na angsep a sum ang nei chiang un sum dawnna leh business tuamtuam ah ahing lut thei ding ua, kham(Job)lei angai leh lei a thau lei angai leh leithei dinga dinmun hoi ing nei chiang un khantouna lampi akizui theipan hI&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;6. GAN LEH NAM HUMBIT NADING IN&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal chi akiget thang uh I pu ipa ten Zou tate leh agam luana te uh humbit nading in British te ana kapna uh ahia, Ipu ipa ten Zougal ana kap zia uh ahileh nidang a tax ana piangailou uh peding a achizia uh ahihi. T^ax pia kichipen gamkhat amipiten solkal kung a khua leh tui hina kilah nading a kipia ahi a, ipu ipaten British te khua leh tui ahilou dan uhleh atung ua vaihawm dinga deilou dan uh kilah sah natawh ana dou uh ahi a, Ei khangtha ten tulai in ipu ipa gam humbitsa leh ipianna leisang ngei ah solkal a tax ipia ban uah ikimvel a thautoite kung chinteng ah tax ipia uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang a ipianna gam leitang a solkal phallou a thautawi te kung a tax ipia zing uhi inam chital na kilahsah na ahi a, mikhat nam khat ihi uhleh sol kal apat tax ipia ban uh koima kung ah pia angaisia hinanleh eaten ipu ipate gam leh nam itna  bang ineilou zia un amanman in tax angla uhi. Tax pia kichi ten minuai akun ihidan kilana ban ah mizong leh genthei te adding a sil hasa tah ahihi. Tambang a I tax pi ate uh leh ihasatna te uh beisah nading in mite neibang inei ua mite tawibang itawi uh angai a, tuabang inei ua itawi thei nading un mimal chinte economic a I khantou phawt uh angai hi. Kum bangzat sung ekhat kikhawl in, mimal/ innsuan chin in thau AK khat chiat leithei talei koiman tax ang chi ngam ding uh agiongtat huai sihi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;Economica khantou nahi bangkim akhantou napen ahia, eimi singtang leh khopi sung ateng a hin hasa tahtah a hing ten economic a khantou nading ngaitua a igam sunga sum leh pai mu thei na tuamtuamte apat eima dinkhiat nading a taima tah a na isep masat uh angai a, taima tah akum bangzat ekhat na ing sep chiangin economic a hing ki khangtou pan ding hi. Tuachia mimal chinten nasep poimaw dante sum nei poimawdan theite eima mazawn chiat a sum hawlding a ing kipatchiang un economic a khatlawna ki nei ahi pan ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt; ZOU TATE ECONOMIC A KHANTOU NADING IN&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate mimal leh nam banga economic a khantou thei nading in mala nading leh bawlding tampi inei ua, tuate bawl a lawchinna muna ding in Lamkaite leh mipiten kithu mang taha kal ingsuan uh angai hi. Mimal leh nam Kalsuana leh malana inei masang uh aki khangtou sih ding a gual ipha ngai ngai sihding uhi.  Tu dinmun ah inam sung ah mimal khat leh ni khangtou leh masawn ki um nanleh khat leh ni khantou leh hausat in nampi min apua zou sia, nampi khangtou hi nading in mipi tamzawte ang khantou phawt angai hi. Mipi khantou nading in lamkai ten mipite maban ding hoitah ngaitua a pan angla ua ,mipiten lamkaite getbang a taima tah leh thanuam tah bangkim ingbawl ua Fifty percent vel in khangtou chiang un nam khantou aki hi pan ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Namkhat banga I khantou nading un mipi kimkhat lah khantou masat angai a, ei Zou atamzaw te singtang a teng leh singtang louhou a nehawlte akizia in nam bang a khantou nading in singtang economy a khantou phawt angai hi. Singtang economic khantou nading in I singtang gam apiang (Natural resource) tuamtuam haichi, sing leh suang, ganta leh sildang dangte akana leh economic thei bang pen a zahdan isiam uh angai hi. Etsahnan: Singtang louhou ten butu a sih leh naang a kumkhat nekhawm mu uh pen bawl dantha in singtanglou ah a haisum(Cashcrop) lam habawl leih nelehta  a kining chinna abailam zaw ding hi. Louhou pailou ten gan khawi lam ah panla in Bawng,lawi, Voh, Kel, Ui leh Aa khawi in tampi pi zua khia leih kumni thum in ikitoudel pai ding uhi. &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-3976505975723916870?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/3976505975723916870/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=3976505975723916870' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/3976505975723916870'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/3976505975723916870'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/zougam-leh-economic.html' title='Zougam leh ECONOMIC'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-900839720590842569</id><published>2008-11-30T23:37:00.001+05:30</published><updated>2008-11-30T23:38:50.476+05:30</updated><title type='text'>TULAI  ZOUGAM</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tulai Zougam dinmun I et chiang un khangtouna leh hmasawnna akinei sia, I Inten louten te uh Zougaal masanglai a ipu ipa te hindan leh khosah tawh aki khiatna atam seng sia, sintang ah langva in ateng akitamsia, khopi sung ah building inn nei zong aki tam sihi. Zougaal zaw kum 1950 lah vela pat neukhat mala dan ana kithei in kum 1950- 1960 kikal in Zou ten khantou nading lampi ana kizui in United Zomi Organisezation(UZO), Zoimi Youth Organisation(ZYO), Zomi Sang naupang Pawlpi(ZSP) leh hattuam te kiphut in Nam khat khantou nading a khut leh keng kim in I socity uh adding hi. UZO,ZYO leh ZSP te hi midang tampite sangin akiphut masa hi. Tuachin kum hingpei zel in Zougam ah politic hinglut in Politic ah mit vana angki neitou kia hi. I Zougam a politic hinglut apat a kum sawmna vel apat politic in I lungsim pua dan te uh hing heikhia in gam leh nam khat bang in ahing khaikhawmtu politic ang hitah hi. Hinanlkeh politician te politic ah masawmna deihuailou tah hing nei in Nampi khantouna ding ngaitua lou in politic a mimal hamphatna ding in politic asaih uhi. Kum 1976 ah Zou sung ah hattuam kikhenna hing um in, Biana a kikhen chauh hilou in lungsim lam akikhenna chi liantah hingtu in tuami kikhenna chi bazam in Zou nam khantou nading nasa tah in adal hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Politic hi gam leh nam vaisaina khawlpi ahia, I politician te un mipi dinmun leh maban khual lou in politic siamtah in mipite tung ang kimawl khum ua, Khua sung/vengsung khat a upadi te houlimna hi khantouna hing piankhiatna bulpi ahi a, hinanleh I hattuam kikhenna in khua/vengsung upadi te innsah inn hang ki houlim thei lou aki um zia in inam sung ah khantouna thu ahing piang thei sihi. Tuachin ikimvel a iten khawmpi midang ten nei leh lam ah hing mualkhum san in koima akipha zou nonsih ua, lawi leh gual aneite un kithu siamlou ni chiang in a chin aha uh ang lakhum thei uhi. Tambang a inam uh ngaisahlou a aki um sawtseng tah zia in khantou leh masawn nopna, hoina, dei huainate thei pha lou in aki um ta hi. Mi tamzaw ten Hausatna leh khantou na kineppi ding nei lou in hausatna hi van a ga toh kibang khawp a gamla bang in aki ngaisiang ta uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Igam sung a buaina khat a um chiang in si tampen leh vangsietna tua pen in ipang zel ua, I khosung ah hina leh bitna kimu nonlou in I tapa itte uh khangdon lunggul zia a asilbawl khielte uh ngaidamna leh kilemna get umlou in ileitual tan uah hing kidel lut in, nu leh pa tampi ten itu ita te uh  siluang(Corps) iphong ta uhi. Khosung vengsung khata vangsiat leh tualsina tuakhat aki um chiang in kihutna lamthu sang in thukhentu(Judge) bang in mawpai nading I suipai uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougam chi a igetget uh I singtang gam leh I Zou hausatna khua teng Lawmni a kikhen in Tuining mual hawmsuh leh gungal lam teng unau Thadou te khut nuai a um in, Singat kimvel teng Unau Paite te khut nuai ah ki um hi. Tu in Zou gam sung ah Zou tate Pu ni(Two Master) nei in aki um a tuban kum sawtlou chiang in South Korea leh North Korea bang in aki um sihding chi aget thei sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou taten mimal leh nam banga ithuana te uh thei in puana kisah nanlei nambanga malana leh kalsuanna tuni tan a kinei nailou sia, gam leh nam lamkai leh vaisai (UZO Lamkaite) tenlah kami kasa te thuana bangchin abei thei diai chi ngaituana leh malana neilou in Politic kumtung tawn (Kumnga sung) ngaitua in election azaw leh politic atha angaitua kia in gam leh nam khantou nading leh mipha nading mongmong angai tua man sihi. Tambang a gam leh nam vaisaiten mipi khantou na leh masawnna ding ngaitua man lou leh panla na anei lopu zia un Zou mipi ten I hasatna thua uhi bang tan I thua tou nalai di uai ki get thei ahisihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Lelam ah I sakhua biana hattuaqm kikhen in gam leh nam masawnna sang in masawn nading nasatah a dalin mipite kikal a kingainatna nasatah in akiam sah mama hi. Khantouna kichi pen mipite houlimna apat hing piang ahi a, khantouna hingpiang nading mipite lungsim sung gil apa kihoulim na aum theisihi. Hattuam ki taidemna in igam a mun ningtong pen tan alutsua zaw in gamdang a laisim sangnaupang midang lah a um thom hau huai dan thei a lungsim siang thou tah pua a Biana khat a umte sung va phuke in kikhenna chi ava tu kia nalai uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam bang I Zougam mial tah leh tuantual na dinmun a pat a Zou tate I suatat ua nam khat bang a idinkhiat thei nading un Economic Policy  hoitah nei a ipei uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;LAMKAI HOI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khovel a lamkai hoi leh thupi mihingte ngaisang kichite hi lamkai gum leh gal bawl siamte ahisia, mipil leh siamna sangzil te zong lamkai hoi ahi tuam sih ua, lamkai sakhua ngaisangte zong ahi tuan sia, Amipi te dinmun thei a mipite khantou nading a kalsuam te ahizaw uhi. Mahatma Gandhi zong mipite India mipi ten angaisan ua anung azui zia uh khat ahileh British te Foreign Market Policy in India Local Industry te asuhsiat(effect) dan theisian a India Local Industry te hinkhiat(Survive) thei nading a Foreign Goods a Boycot zia ahihi.Tua hunlai a India Industry te hi atangpi in khutkhawl a kibawl ahi a British siam  silte Khawl thupi tahtah toh kibawl leh qualitry hoi tahtah ahizia in India Industry te adding in demzaw gual ahi sia, mitten Goreign siam sil hoizaw leh man tawmzaw te adeizaw zia un India khut nasemte adding a nehawlna hasatdan thei a Foreign goods a boycott in mipite patat alaw mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou tate nambang a I khantou ua mi ipha nading un Lamkai zudawnlou leh numei a kimawllou, Politic siam leh mipite kipa nading a thugen siam  leh melhoi I poimaw sih ua, Lamkai gam leh nam ngaina a vision nei, mipite khantou nading ngaitua leh theisiam a mipite dinmun niam tah apat tungding a nampi dinmun sangtah akhangtou ding a ngaituana zang leh lampi thei amipi mapui thei lamkai ahi Zougam leh mipiten ipoizmaw pen uh. Tuabang a gam leh nam tundin nading a policy nei lamkai khat ang dinkhiat himhim leh mipi ten amapa adding in henna leh luphal in aki pang ding agingtat huai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;KHANTOUNA/CHANGKANNA:&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tulai khovel (Modern World) ateng ihita ua, hindan, tawndan leh ngaidan lui te koikhiat a, hindan tha, tawndantha leh ngaituana tha tawh tulai khovel hinkhua zah hun ahita hi. Etsahnan: Sa hi mihingte ann n etui pen ahi a sa ahipou leh chi a mawl tah a chi leh malta toh ne sang in, sathau toh kang in ahalpi tuamtuam ,ai eng, louthul, sing masala, marung marang leh nim pati te ing hal chiang in agin nan hing tui in atui dan atuam in alungkim huai mama hi. Innsung hind an ah zong neding aum pouleh chi te hi mi khangtou loute ngai dan ahi a tulai khovel ah, Inn hoite, nal leh kilom aki dei a, puansil ah zong itahsa akhuzou pouleh kichi nonlou in ahoi, mimitla leh aman tam te aki dei hunlai ahita zia in, ngaidan lui,tawndan lui leh ngaituana luite paihkhia a, silbawl leh nasep dantha leh alaw zaw lam a nasep dan ngaitua a thatha toh kipat hun lai ahi ta hi. Tuabang a sillui te paikhia a lungtha toh kithuam hi changkanna bulpi ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khantouna/changkanna kichi hi I umna apat a umna dang amasang sang a sangzaw, nopzaw leh hoizaw a umte, sillui khat siltha a heng khiata, inei ngailou silkhat neia, amasanga ibawlngailou silhoi ingbawl a, hamkam kilom zahdan ingthei chiangin khangtou akihi panhi. Etsahnan; I singtang bi inn a um zing pa’n kum bangzat ekhat na ang sepa a Bi inn apat langva inn a ang heng khiatthei chiang in tuamipa ading in khangtou nakhat ahihi. Langva inn pen midangten sawtpi apat intung khuhna anazah uh ahizia in bangma in angaisih maithei uhi, hinanleh amapan hunsawtpi Bi inn nuai a ana umzing ahizia in langva inn nuai a um hi lawchinna leh khantouna liantah aching hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khantouna pen khovel mihingte deipen leh mimal, nam leh gam bang a kibuaipi pen ahi a, khantouna hi kipana leh hinkho nopna te, ki ningchingna te leh hindan sangzaw a hin na, neingailou sil neitheina ahizia in koipou in akidei hi. Nambang a khantouna in mimal chinte silbawl leh nasep a awlsam sah in midangte zaa in aki um a, ne hawlna ah mimal chinten phattuampi in akanat pi mama hi. Khantou dei huaina dangte ahileh mimal a I khantou chiang un inn hoi leh thupi tahtah inglam khie ding uhi. Mimal chin ten khovel silsiam changkang leh mantam tahtah ingnei thei ta ding ua, itu ita ten gamdang ah lekhasim in ang potkhie ding ua, mite siamna leh thaina te hing zil khia in inam sung apilna leh theina hoi tahtah ang pualut ding uhi. Nidang a zingkal an neding lungkham zingten kining ching leh hasa lou in atuitui ang ne thei tading ua, Taten koima nei englou leh kisuangtah in na angsep tading uhi. Tuachin khantouna ahing kibelap zel ding hi. Amasang a gari nei nailou ten gari ang neithei tading ua, cycle nei zing pan scooter/ Bike ang nei tading hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Changkanna ideizia uh ahileh khangtha ten milah a a umchiang ua midangte sanga niamzaw banga kingaina(Inferiority mind) ana nei zingte uh ang beidinga, mite abawl bang bawl thei a ahidan te uh ang ki thei khie dinbg uhi. Tuabang lungsim a kingaitawmna a umlou chiangin silbawl bankim ah ang lamzang tou zelding uhi. Mihing lungtang a “Mikhat kahi/ mikhat kavele” chi a tupna lungtang nei hi misua nading in apoimaw mama a, tuabang lungtang nei a koima musit leh nuaisia utlou a bangkim agual pha sawmna lungtang nei hi tulai khovel a din khiatna khat ahihi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;ZOU TATE KHANTOU NADING:&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Gam leh nam khantou a gualpha nading in mimal, gan leh nam bang a economic akhantouna apoimaw masa pen hi. Ecinomic a khantou nading in mimal chinten itha(Man power) iza khiat ua, I gam apiang haichi leh ganta tea pat summu theina umte atamthei bang pen a sepkhiat/khuatkhiat uh angai hi. Igam leilung apiang haichi leh ganta te sum sah ua, mimal chinten sum ing hau chiang un khantouna ahing um pan hi. Gam leh nam khantou nading in amasa in nam lamkai leh mapui ten Economic Devolopement Policy hoitah a guan khiat ua, tuami policy zui a mipite hattah a kalsuan ding a thusua angbawl ua, mipiten thanuam leh taima tah a ing bawl chiang un  nambang a khangtouna ahing um pan ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khovel gam tuamtuam te khantou na hi Industry leh Investor tea hi ua, State khat a Industry leh Factory lian khat a um chiang in a state mipi nasep neilou nitampi ten nasep leh nehawlna det nei in lou nasem leh khutnasem ten alou ua amasang nekhawp mu ham ham ten tuami Industry Raw-Material te alou ua ang tu/tawi chiang un anasepga(Income) napi tah in ahing sang zel a tuachin astate sung a sum kilumlet(Circulation of money) ang tam/pung mama hi. Tuachin state economy nasa tah in ahing khantou zel hi. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang Industry, Factory leh Investor te adingin igam uhi gam lau huai ahizia in anglut ding getlou a ums ate zong apot mang bei ta hi. Tamte umlou zia in igam azong mama a, khantha lekha silsang leh siam tahtah tampite nasep neilou in a um uhi. Tuazia in  Zougam economic a khantou nading in I gam apiang haichi leh gamta tea pat khantouna ihawl uh angai ta hi.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-900839720590842569?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/900839720590842569/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=900839720590842569' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/900839720590842569'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/900839720590842569'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/tulai-zougam.html' title='TULAI  ZOUGAM'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-2980403472548313508</id><published>2008-11-30T23:35:00.000+05:30</published><updated>2008-11-30T23:37:07.303+05:30</updated><title type='text'>MANIPUR GAM NEITU TE IHI UHI</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;- T. K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate tu a I pianna gam Manipur sunga I hindan uh leh I lungsim pua dan uhi zin leh leng lungsim kipua in, bangkim ah atahtah tung ngamlou leh lungsim a laugu na kinei in ineisa uh zong I vangbit/humhim zou non sih uhi. I Lungsim a midang lauguna inei uh mitten thei in kamsiam leh kamdam in hing hou nanleh isilnei /neiding deigaw khat anei chiang un imuna uah ilau nading in aki aqha uh tat in aw khau tahtah a sua zel ua tua te lau na zia in mitampi ten idihna uh leh isatan ding uh tampi itaan zel uhi. Tambang din mun tua khaten lamkaite ichi zel ua lamkaite mawpuana tan um nanleh eima mimal hangsanna nei angai mama hi. Etsahnan: mikhat ainngei pa tawh kihau in aingei pan khut aha pen lamkaite va maw mawpua thei ahi sia, A ingei pa tawh ahi hauna uh sangpi angtung uhleh lamkaite kigawl angai pan hi. Tambang a lamkaite bil tun/za phalou a hasatna tua tampi aki um hi.  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Manipur state sunga ipu ipa ten British sipaite ana kap lai uhi India gam pumpi in British sipaite khut apat a independent asual lai tah ahi a, Manipur state sung ah zong Meitei ten nasa tah in ana dou uhi. Ei Zou ten Zougam sung ah nasa tah a British sipaite ana kidou a henna leh sisan tampi ana kiseng ahizia in Manipur gamsung apat a India Zalenna sual tute lah a nam khat ihi ua, Adia in singtangmi lah a ei Zou te kan a Manipur gamneitu koima dang a um sihi. Tambang a ipu ipate sisan leh hinna anasen te uh athawn a beisah mai lou a khangtha ten a manphatna mu isawm ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate hi Manipur gam sung ah zin leh leng ihisih ua, ipu ipa te silsan zal a gamnei tute lah a namkhat ihi zaw uhi. Gam leh nam khat sung a midangte anglut chiang un kisuanlana leh khualmi hina kithei in agam leh nam neite aza na ape zel uhi. Tuabang kisuanla na leh kiklang koina neilou a zalen tah a igam tattheina uh khu neitu hi manphatna/nopna pen ahihi. Nasep silbawl ah zong neitute(Owners) koima  akithatda ngaisia, neitu hina apat mite sanga tahpanna, taimatna leh kukalna akineizaw tangpi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuazia in hunpeisa a Manipur gam neitute ihidan uh ina kitheilou zia un bangkim ah kithatdana leh ngai poimawna/ngaisah lou ina na lungsim te uh paikhia in Manipur singtanggam neitu te ihina uh ikithei a neitu lungsim pua a bangkim a neitu tan ikitansah ua alithulam(Deeper) I lutzaw ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;ZOUGAM ZALENNA HUMBIT NGAI HI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zalenna kichi hi mimal, nam leh gam khat hina bang a ideibang a na isep ibawltheia, ideibang ua vaikihawm theina ahia, Zalenna umlou na ah nasep leh silbawl atheina tan(Limited) aum in kivai saina te anei thei sihi. Zalenna nei a mitten danbang a na angsep theichiang in khantouna ahing um a, tuakhu zalenna manphatna pen zong ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate hi Ipu-ipate hunlai a pata singtang vum a tenga koima solkal suhbuailou in zalentah in ana ki um a, khua sung uh sahang gaal hang ahinlut chiang in pasalphaten ana dou in akhua uh ana humbit in, khosung ah numei naupang leh koipou zalentah in ana um sah uhi. Khosung mikhat in sapi vompi tunga tuasiatkhat atua chiang in sapi/tawpi khu azalenna uh daltu angai in pasalphaten kho sagi tan ana nua del zel uhi.  A khosung ua sahang galhang alut chiang in patauda sat in khozaang in galvan mat thei thei man in a del zel ua, khovel galhang Britist sipaite zong a zalenna uh lasah sawmte ahizia un anadou uhi. Tuachin akhosung uah sahang galhang lutsah lou in khomipite zalentah leh hamuang tah in ana um zel uhi. Ipu ipate sulnua I sui chiang in singtang mualvum ateng leh laisimna ana neisih nanleh uh a ZALENNA  uh ana ngaipoimaw un hangsan tahin ana humbit uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ipu ipa te humbitsa sung ah kum bangtan ekhat sung zalentah a I um nua un, tu in I zalenna uh nasatah a palzam a um in I singtang khua uah mite hing lut in I anbel mebelte kisuanlana neilou in a hing saw sah ua, itu ita itte uh tobal hing sat sah in, itanu it te uh a ut athei un zut un azut uhi. I tapa it te silkhiel neukhat zong ngaidamna umlou in I kholai I leitual uah mikhut thua in a luang(corps) uh idomta uhi. I nam lamkai te uh zong ami isa la a bit kisa nonlou in midang bel in a um a, midang bel in a um a, tuanah zong thasawm a beina nasa tah tua nalai nasatah in mipiten aki buaipi nalai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou khangtha ten tambang mipi leh mimal a I kaleh mau nate lah a pat a hamuantu leh henem a, numei naupang leh mi nautang te humbit dingte ihidan uh iki thei ua pan ila uh ahun ta mama hi. Tu leh tu in gam leh nam zalenna humbit nading in chitna, theina leh hatna nei sih nanlei tuban kum bangzat chiang ekhat a I hunbit thei nading ua Policy leh plan hoitah a inei khiat uh anga ta hi. Tuazia in khangtha gam leh nam lamkai kichi ten pan angla ua, mipiten thanuam leh taima tah a I lamkaite uh malana te ithuap  uh ahun ta hi. Gam leh nam lamkai kichiten mipi makhual a pan ahing la ua mipiten I thuap hoi pai uhleh kumsawt kivei masang in gam leh nam I um bit thei ding uhi.&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;HANGSANNA; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;         &lt;br /&gt;Hangsan kichi hi hamkam dei huai, koipou in midangte kam apat iza ut uhleh zaanop huai isah mama uh khat ahi a, hangsanna hi mihing thupina  khat ahia, Hangsan hi aneu alian, anu apa,  ate akhang in akideichiat hi. Mihangsan kichiten jau/launa leh khosahna aneitawm un, lungmuanna leh mani kimuanna anei tam ua, asilbawl uhleh anasepna uah a lamzan tangpi uhi. Mihang hangsante hi koipou in aki ngai in aki it a, akung ua um zong nop akisa tangpi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ipu ipa hunlai in tawpi leh sahang kapte mihangsan leh pasalpha chi in anangai sang mama ua, tuabang pasalpha te umna khuaten ana hamuanpi mama uhi. Tulai in gamva leh sabeng umseng nonlou ahizia in mihangsan kilahna a um seng nonsihi. Tulaiin mihangsan leh pasalpha kilahna tawhpi leh ngaltang kapte hinonlou in tangval khangual khat maia tailou leh hasatna kilepsanlou a maitua ngam, mani nasep leh sil bawla  atawptan a pang leh lawchin masang tawp sanlou a bawl pau paute mihangsan akichi a, Atangpi in milawching kite hi mi hangsante leh pasalphate anahi zaw zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mi hangsanten lawchinna leh deisahna zong atang ut mama a, Hangsanna hi mihingte’n I tanvou/ineisa humbitna diinga ipoimaw pen uh ahi. Sap thupil in “Mihangsante vangneina /hamphatna in abaw hi” (Fortune favour the brave) anachi uhi. Mahatma Gandhi India gam zalenna thagum zanglou a “Non Violence” toh anasuol(Fight) lawchingtu in “Hangsanna leh dawilohna (Cowardise) tel diing hileh hangsanna katel diing hi, mi dawiloh te’n adihna uh a humbit zou sih uhi.” Ana chi hi. Gandhi thupil khat “Mi khat in a hatlouna/chitlouna zieh chilou in sil bangma ataan/chan sih hi’ (A person lose nothing but eccept on his own weakness) achia, Ama (Gandhi) zong mihangsan leh pil mama khat ana hi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hangsanna neilou ten mihangsante sangin asil neiding leh aneisa tampi ataan(lose) zaw uhi. Mihangsante a damsawt un ahansan un suna lah apat ana humbit zel uhi. Khovel kidoupi nina(2nd world war) lai a America te longkhawlna munpi (Pearls Harbour) vanleng tawh bomb khieding a thupia Japan sipai generalpa kidou tawp a UNO court in siamlou atansah lai un Si ding a thutawp kibawl nua in, Amapan hangsan tah in “USA in atom bomb kagam(Japan) a akhiat zia a civil mi si teng nathei uai koi thupia ahiai” chi dohna hangsan tah a abawl kia ziain sina apat asuata  a, tua khu ahangsanna ahinpi china ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougam leh Zou nam I humbit theinading un Hangsanna nei hi apoimaw mama a, hangsanna neilou in mimal leh nam bang in bangma tan itung zou sih ding uhi. Hangsanna kichipen mimal chin kung apia ahi a, eiten hangsanna ihinkhua ua ihinzaw/ dinkhiat(survive) nading a apoimaw ahidan theilou a ina ningkhin zia un bangmatan itung nai sih uhi. Tuazia in mimal chin in eima khawm a hangsanna tempai bang a ipua zing uh angai hi. Mimal hangsan thei nading in lungsim leh tahsa hisel angai a, lungsim lam hisel nading in:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Dihtatna,thudihna leh tahpanna nei angai hi.&lt;br /&gt;2. Thutah get leh silhoi bawl lam a kisumlou a kilepsan sawm louding ahi.&lt;br /&gt;3. Gun umna tudet zing hi hang kipatna ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tahsa hiselna hi hangsanna bulpi leh bangkim a masawnna ahi a, mikhat in tahsa hisel anei thei nading in:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1.  An tam neseng lou a, igilva hungiap a ne ding ahi.&lt;br /&gt;2. Tahsa hoi nading a nasep leh exercise I ne tawh kitua a la zel ding.&lt;br /&gt;3. Tahsa hisel nading insa netam sangin ante louhing lam netam ahoizaw hi.&lt;br /&gt;4. Tahsa sesah thei sil e.g. tep leh nuam,Zu leh Khamthei tuamtuam khoilou/ bawllou ding ahi.&lt;br /&gt;5. Teirawl lai a nungat tangvalna(Sex) lam a kizah seng lou hi tahsa hoina bulpi ahihi. &lt;br /&gt;6. Kisum theina(Self Control)nei ding.&lt;br /&gt;7. Mibawl thei bangbawl thei ihidan kithei ding.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atung a te hi mimal a hangsanna neithei nading a poimaw mama tea hi hi. Tulai Zou khangthaten ipu ipate gamluasa leh I zalenna uh humbit nading in a hangsanna tawh mimal chinte iki thuam tha ua, igam leh nam humbit a khantha leh khangsawn te adding a gam nuam a isiam zaw ding uh ahi. &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-2980403472548313508?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/2980403472548313508/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=2980403472548313508' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/2980403472548313508'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/2980403472548313508'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/manipur-gam-neitu-te-ihi-uhi.html' title='MANIPUR GAM NEITU TE IHI UHI'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-6708639623788609587</id><published>2008-11-20T15:32:00.001+05:30</published><updated>2008-11-20T15:35:58.312+05:30</updated><title type='text'>ZOU LITERATURE SOCIETY (ZLS)</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Zou Literature Society(ZLS) te hi kum 50 sunga I nam leh gam adinga kalsuan pawlpite lah a lawchingpen leh masawn pen ahi ban a pawl kilungtua pen leh pangkhawm pen ahi uhi. I Zou sung a pawlpi lah a naupang pen e chilou in akum naupang dan tawh kitualou chithei khawp in gam leh nam adingin asem khia uhi. Zou Literature Society malana in Zou taten Manipur Board of Secondary Education (MBSE) nuai ah, Class 1X apat Plus 10 + 2 tan Zou sangnaupang ten I Zou ham a exam gelthei ta uhi.ZLS te malana leh kalsuanna hi Zou tate ading a literature lama khangtouna liantah leh chiamtena (Mile stone) hoitah ahi hi. Tuban kum 10 chiangin Zou literature rate nasatah in ang santou ding agingtat huai hi. Tambang a I Zou nam ading a Zou laisai pawl in nam GOU ching khawpa lawchinna a nei uh koipou ini kipapi un patat huai isa mama uhi. ZLS ten tambang alawchinna ikipapi gual in amalana uh leh alaw chin nate uh kiletsahpi leh hunsah mailou in theitawp hingsua tou zel ding in Zou mipiten ingen uhi. Tami lawchinna hi abulpat chauh bang a ngai a, masawnna ding leh mala nading maban tampi anei te uh taima tah a ma ang latou zel uh zawng mipiten aki lam-et zing hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I Zou ham ah tunitan in laiteng zah dan a akibanglou a izah uh tampi a um nalai a,Tuate azah dan dihtah mipi te theisah apoimaw mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Etsahnan; Zou or Zo, Zougam or Zogam. Zi or ji.zang or jang chite hi hoipen zah ding e. Zang/jang hi I zou ham a ki hahzah pawl ahi ding hi. Zang/jang=zunthahna, gihlou/light, koilou /straightline, phawl/kenlou/plane, silbawlna/used ,hamkam tengkhat a khiatna hizat aum hi I zou lai sai pawl in hingsai uh leh a dei huai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tualeh mi khenkhat in I Zou ham a inazah sahsah uh heng/ (modified) I bawl zel uhi, nam za louna bang in angai thei dehdeh hi.Etsahnan:tunai a Delhi lam a kisun I Zou kam a kigel khat a ‘CH’zah nading a ‘C’chauh ang zang a.’Ch’zah nading a’C’ zang hi Burma lamte ahi a,ei Manipur lam ten ‘CH’ ki zang ahi. Tuaban ah tulai khangtha khenkhatten “SINGTANG” chinadinga ZOUDAWN achi uh zawng hi sildih ahisia. Singtang chi a khang hitan kizang a hi a. Tambang a I zou ham uh ututa Ihei danglam thei ahi sih hi. Sing tang I chi chiang in khawpi sung hilou in khawpi pulam a khua neu neute get na a Zou ham um a pat a kizang anahi hi.Zoudawn ichi chiang in singtangkhua mualvum a um leh khawpi a pat a gamla ma ma Gari(Motor) tunlouna tengte china abang zaw hi. Tambang sil neu nounou bang a kilang hinanleh I nam gammang (lost) theina khat ahi ziain Zoulai saipawl in a ngai pawimaw ding a kilom ahi hi. Tualeh I Zoukam manphatna suiding zong tampi a um nalai hi. Etsahnan: Zouten “VALONG” ichi uhi mitten demna a ang nanei uh hinanleh Valong chipen akhiatna dihtah ing et chiang in ‘Silkhat lamdang isah, thakhat thu a ilungsim hingkhawih khat a um chiang a hamkam izah uh khat ahihi. Tuapen Grammer lam ah “exclamatory” akichi hi. Tambang a I Zoukam zah tampi te suikhiatlou a umte suikhie ding in ZLS pen pan hingla tou zel leh uh adei huai mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou te ikhangtou theilou zia khat uh ahileh lekhasim ipeilou zia uh ahia, lakha simtam ten a theitam uh chi thudih umsa ahi hi. Lekhasim peilou tehi lungsim mawltah a um a bangma ngaitua leh lungsim a vei/puanat neilou, mitten bangteng genleh kei adingin kanatna leh poimawna neiphasih chia khangtou leh masawn sawmloute ahi tangpi hi. Khenkhat ten lekhasim pei leh thanuam mama hinanleh I Zoukam a lekhasim ding tulai khawvel thutha lam muding umlou zia a lekhasim peilou sua zawng aki um hi. Nambang a khangtou nading in I Zoukam a lekha simding atam zoulou zia zong ahihi. Lekhasim ichipen school kaite chauh sim ding akoiding ahisia lekha bu sung ah mihing ihina bang a ihinkhua a hasatna buaina tamp0i itua thei te uh leh tua hasatna te pumpeldan leh ana maitua dan te hinkhua a sil poimaw tampite hi lekhabu a kigel apat a theiding ahi zia in lekhabu sim tam angai mama hi.Etsahnan : Nu leh pa tampi ten tate hi Pasian apat a igoutan uh ahidan I gengen ua, hinanleh tate etkhawl siamlou zia in Lungkhamna hingtuttu tea hi thei uhi. Tuaban ah koipou in tate laisiam in mi lian leh thupi hing hi leh akidei chiat a, Tate ideibang a miliam leh mithupi ahgingsua nading a etkawldan laibu ah kigel in tuami laibu sim kha ten tate etkawldan atheisiam uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou kam a sim ding a umlou zia in eimiten tate etkawldan ahi ituan tual mama uhi. I Zoukam a laibu simding umlou zia ahileh I nam sung a laisiam leh zilsang ten inam sung a laibu siam leh zua hi a lawlou dan thei in koiman laibu bawl akisawm sihi. Tuazia in ZLS in ei zou sung a Laibu simding ahing tam thei nading in Laibu gel ut te adding in Book commission bang in alaibu bawl utte manphatdan en in ZLS in sutsah in Book grant te delpi in azua lam ah zong hing buaipi te I Zoukam a laibu simding ahingf tam pai ding hi. Tuaban ah I Zou sung a laisiam leh silsang ten asiam apilna uh mipite zah kanat nathei un pen ahi leh laibu bawl ahi chi thei in Laibu gel in mipite khovel peidan hing ziltir zel leh uh adei huai mama hi. Laibu bawl thanuam ten zong siltha khat iva thei zia emaw eiman hoi isah zia mai mai in gel lou in inam in akanatpi thei ding lam laibu te hing gel tam leh uh nam in nasah tah in ikanat piu mama ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuaziain mipiten lekha asimtam thei nading un eiham a lekha simding a mutam uh angai hi.tuabanah thuthalam simding atamdeu zawng angai hi.Mipiten lekhasim I thanop a I simtam nading un, I nam sung a lekhasiam leh zilsangten lekha gel leh lekhabe sut lam a pan a la uh angai hi. Ei Zouham a lekhasim ding atam thei nading in Zou Literature Society in mipite panlading a nget a,a hasatna ua kithuapi leh panpi ding a kimansa a umzing ding uh ahi.&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-6708639623788609587?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/6708639623788609587/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=6708639623788609587' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/6708639623788609587'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/6708639623788609587'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/zou-literature-society-zls.html' title='ZOU LITERATURE SOCIETY (ZLS)'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-8465738818198939789</id><published>2008-11-20T15:31:00.002+05:30</published><updated>2008-11-20T15:32:03.854+05:30</updated><title type='text'>UNITED ZOMI ORGANIZATION(UZO)</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Zou ten nambanga kikhaikhawmna ina nei masat pen uh ahi leh Dated 23/5/1954 ni in Phaipi(Imphal) a lekhasim a um Zou taten JOU NATIONAL COUNCIL (JNC) ana phut khia uhi.JNC office bearers Pu.S. Semkhopau, President. Pu.Kaizakham,Vice President. Pu T.Khup Grace, Chief Secretary. Pu T.Thonghang, Jt.Secretary.Pu T.Gougin,Trrasurer. Pu Khamzadou,Office Asst. anahi hi.Tualeh Tuaitengphai ah Dated 4-5-1956 ni’n JNC memberte kikhawm in Unites Manipur Jou Oranisation (UMJO)an phutkhia uhi.Dated 24/1/1959 ni in “First Zou Annual Celebration”chi thupitahin anaki mang hi. Tuami ni a Chief Guest dingin Pu J.M.Raina,Manipur Chief Commisioner a kichial pen Churachandpur SDO.Pu Baruah thubawlin a khawmpi naah ahingtel theisia,Zou mipite kilungkim louin Kiphinna Lampizuina(Protest March) Tuaitengphai apat Lamka tam an kinei in,Lamka Police Station bulu anaki sawm hi.Tuachin Dated 22/2/1961in Singtom khua ah “The 3rd Zou Annual Celebration kinei in UMJO apatin “United Zomi Organisation (UZO)” a kihengin UZO ahing piangkhia tahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;UMJO leh UZO President ding anuai a bangin ana kitelching hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;President list&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1.Pu S.Semkhopau , President (UMJO –1956-57 )&lt;br /&gt;2.Pu M.Saipu,………… “ ……(UMJO –1957-61)&lt;br /&gt;3.Pu T. Gougin……….. “……( UZO –1961-62)&lt;br /&gt;4.Pu Suohdou………….”…… (UZO –1962-66)&lt;br /&gt;5.Pu P.Lunkap…………”……(UZO – 1966-70)&lt;br /&gt;6.Pu Thangkhanlal……..”……(UZO –1970-98)&lt;br /&gt;7.Pu Thangkhenkhup…..”……(UZO –1998-2001)&lt;br /&gt;8.Pu Hangkhanpau Taithul…”…(UZO –2001-Till today)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou tate nam banga iki huikhawmna uh UMJO kiphukhiat atam tuni tannin Kum 50 akiching ta a, UZO kiphu apat kum 45 ahi ta hi. Zou te nam min a I kikhaikhawmna uh leh kipawlkhawm nading in United Zomi Organization (UZO) inei ua. UZO in Nampi ading a nulehpa dinmun/tan tang in, gam leh nam adingin theitawp ana sua uhi. Nampi minpua ahina bangin koipou in UZO min izaa (respect) un ingaisang mama uhi. UZO gen siat hi nam phatsan na leh nampi zaa louna bangin I ngai hial uhi. Nampi kikhai khawmna ahi zia in izaa siam leh I tawisang ding mawng uh zawng ahi hi. UZO haza nuai aleng Zou tate tunitan a UZO thukal leh deidan pel agamtah leh UZO nialkal lou a I um uhi nam bang a iki thutua dan uh leh Inam ingai nat zia uh leh inam Ingainat zia uh ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate UZO thu leh dal kal ki umlou a thumang leh getnuam tah a kum 45 val I um sung ua, nam khangtou lou pen leh masawn lou pen a I um uhi koi pen dihlou atadiai. UZO President te siamlou adiai, UZO vaisaite siamlou ata diai ahilou leh mipite siamlou chi zilchian a amawpuate kisiamtha angai mama ta hi. Mipite siamlou chiding in mipite kung a thupia leh bawlding a UZO in achi ibawllou uh a zia ahidiai chilei lah UZO apat mipiten bawl ding sepding leh peidan ding a kivaisaina thuhoi thupha kiza kha nailou ahi zia in mipite siamlou na a um sihi. Agulang (Phualgu leh zepgu neilou) khawp in gen talei Zou tate tambang a ikhantou theilouna uhi UZO President te MLA chin ut seng zia leh UZO vaisaiten UZO President te MLA a kaisah a tuana pat solkal apat MLA te zal a sum leh pai mu thei nading angai tua seng zia ua Nampi khantou nading angaitua lou zia uh ahihi. I Nam khantou theilouna leh igual phala na uh I etleh UZO lamkai leh vaisai mi tawmnou khat ten ama uh mimal lawna/hamphatna (Advantage) ding a UZO nim siamtah a zanga mipite ang nuainet zia ua Zou tate tuni tan a khangtou theilou leh masawn theilou a gual phala a ki um zing ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate nambang a ikhangtou ua mi ipha nading un UZO lamkai leh vaisai ten I Zou gam dinmun leh maban ding hoi tah a ang et ua, igam leh lei lung toh kitua a mipi economic leh education a khantou nading ang zil ding ua, tua a zilkhiette uh NAMPI POLICY a ang nei ding uh ahi. Tuami nampi policy lawchin nading a plan hoitah a ang duan khiat ua mipite kunga angpuang khiat ding uh ahia, UZO lamkaiten mipi khantouna leh masawn nadinga a policy bawl te uh lawchin nading a thei tawp suah dinga mipite an gnaw/fui ding uh ahi. Tuachia UZO policy zui a mipite kum 10/20 lam ing pei chiang un Zou tate nam khangtou leh masawn ing hi pan ding uhi.Tuabang hilou a UZO in mipite masawn leh khantou nading ngaituana neilou a mipite tu8ng a MLA chin theina Policy ang zah khum zing uh leh tuban kum 10 kum 100 chiang in zong I khangtou ngaisih ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I Zou nam khantouna leh masawn nading nam ngaina leh itna lungsim tah tawh I ngaitua chiang in tam anuai a bang in inam tawndan uh ki heng leh gam leh nam bang in aki khangtou bai zaw diai chi ngaituna ah a lian mama hi. Getsa bangin UZO in mipite makhual manlou a kum tung tawn a MLA chin nading abuaipi pen uhi inam in atuantual law ahia, MLA nei hi hoinanleh nampi in buaipi pen a inei uhi adihsihi. MLA hi nam min amimal khat tawisangna mai ahi a, MLA ineichiang un zong mipiten azal aki zou pha seng sia, I MLA te uh zal zou hi eimi tawmnou khat te leh midang tamzaw te ahihi. Tuazia in UZO lamkai leh vaisan ten mipi khantou nading leh masawn nading ngaisah manlou a MLA abuaipi ua, nam pum thuneina ahoilam a zahlou a hunsawtpi asambu ching khai zing sang un ZOU INNPI chi in inam vaisai leh vaipaw a politic asailou ding mongmong in pawltha khat nei uhlei hoizawlou ding ama chi mipite thukupna ahihi. ZOU INNPI vaipua leh vaisai ding in I Zou sung a Miluih leh Migunte ahiding hi. Inam sung a I migun te uhi Mipil leh zilsang tatah tea hi bang uah gam leh nam ana vaisaisa tea hi zia un angaituana uh leh atheina te uh agil in a gun a, midangte adding in zong aza um zaw dinghi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tu dinmun a UZO lamkaite leh vaisaite hi kum lama naupang tahtah leh innten lou ten ah zong miza um seng a umsih ua, laisimna leh tha lam ah zong metal lang ahisih uhi. Tulai khovel thautang thauvui tawh kide nagam ahitah zia in Politic saiding in kifit in ching nanleh uh Nampi vaisai leh vai pua ding in anaupang nalai deu ua, tuaban ah a politic uhi nampi politic hilou in mimal hamphatna politic ahizia in Nampi hamuanpi achingla deu un akilang hi. Tuazia in Zou taten inam sung ua mipil leh migun ten apilna atheina uh leh agilna uh mipi adding a azah thei nadinga avaisai nading uh Platform(ZOU INNPI) hoitah ipia ua I thuap(Back-up) siam uhleh I Zou nam sangtah ah ahing khangtou thei ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou taten Zougam hi itu itate tuallen ahidan leh khankhiatna ahidan ithei ua, hinanleh tudinmun in koiman itu itate uh khanglet in ilungtung zou nonsih uhi. Tu a Zougam a um kichite hi gamdang zawt nading thei lou leh alou theilou a umte akihi ahi. nading a gamnop leh hamuanna a isiam thei nading un, gam leh nam siamtha hi midangte bawlding akoilou in eima ngei in eima theina khawm a pan ila uh ahun ta hi. Mikhat kahi, Pasal khat kahi nakichi leh Na pianna Zougam dinmun sut inlen, zun in len na tu natate adding a tenna ta, nunnopna mun leh hamuangtah a a tuallen theina mun asiam ding in napil na thei nate tangkoupi in, Zougam in nang ang poimaw pen hi.&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-8465738818198939789?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/8465738818198939789/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=8465738818198939789' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/8465738818198939789'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/8465738818198939789'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/united-zomi-organizationuzo.html' title='UNITED ZOMI ORGANIZATION(UZO)'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-8017806357949596100</id><published>2008-11-20T15:20:00.000+05:30</published><updated>2008-11-20T15:24:42.239+05:30</updated><title type='text'>ZOUGAAL MEMORIAL HALL</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Zou taten igam leh nam I get chianga (Adia in state dang a umten) I lungsim leh ngaituana mit a kilang masapen chithei khawp a I ngaisang uh leh inganat uh unsum” ZOUGAAL MEMORIAL HALL” ahi chilei I genkhiel tam sih ding uhi. Zougaal memorial hall hi Zou taten I kanatpi/phattuampi mama ua,function leh mipi kikhawp khawmna leh hunpoimaw zahna leh sil dangdang bawlding chiang in Zougal Hall chi in I zuan uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal hall chi min hing kipat khiatna ahi leh kum 1917-1919 sung in ipu ipa ZOMI PASALPHA ten I singtang gam ‘Zougam’ leh a zalenna (Freedom) humbit nading in Khawvel galhang British sipaite tawh ana kidouna uh ZOUGAAL ana kichi hi. Zougaal lai in Zougaal kapten Zouthau, Pumpi(canon)savun a bawltawm leh suangthangte zang in a galte uh British sipaite tampi ana that ua,ana kihakap nadeu mun a luituite sisan in ana luang hial hiin ana kigen hi. Tambang a thauhoi leh thaukap zawng ana kizil (Training )lou a gam leh nam zalenna humbit nading a, khawvel nitunlou nagam lua thei khawp a namthupi British sipaite anakap ngam ipu ipa te hi Pasalpha(Warrior)min pia lou thei ahi sihi. Zomi pasalpha ten gam leh nam ana ngainat dan uh theizing nading in Zouveng ah hall khat ana kilam in amin dingin “ZOUGAAL MEMORIAL HALL” chi inana kipua hi.Tuachiin a kawt tung ah tambang in sign board ana kita hi. ”ZOUGAAL MEMORIAL HALL” (Zou war of Independence) ‘war between zomi warrior and british in 1917-1919’.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZOUGAAL HALL LEH ZOU TATE KIZOPNA:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal hall in Zou tate a dingin danglam tahin kanat/phat tuamna (unique) tampi anapia hi. Tuate ahileh&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Function leh committee tuamtuam neina mun in aki zang hi.&lt;br /&gt;2. Singtang apat a khawpi sung a sina leh manna tuate luang zalna inn.&lt;br /&gt;3. Nam min a kimukhawmna leh thupi lapi vaihna inn leh mimal leh pawl min a sil tuamtuam bawlna inn ahi.&lt;br /&gt;4. Zougaal hall kanat leh danglam napen khat ahi leh Zougaal hall hi hall maimai leh tawmtah (Simple) bangnanleh ZOU tate lungsung ah ki pumkhatna leh ki itna liantah apia hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang Mosalman ten khawpi siangthou MEGA anei bang ua, ei Zou taten nam lungsim munpi a inei uh Zougaal hall ahihi. Tuaziain ZOUGAAL HALL hi ei Zou tate adingin GOU (Legacy) manpha a hi a, ahi zing ding hi. Tambang a I nam Gou manpha nei sun uh Zougaal hall hi Zou taten ittah leh deitah a I enkawl ua I kep hoi zing ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZOUGAAL HALL LAMTHA APOIMAW HI:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal hall hi bang chi kum ekhat apat siamtha dingchi in a hall tual lai teng a cement khuam phuh nading a foundation kitung zia in Zougaal hall zah theilou in a um hi. I nampi kikhai khawmna hall I neisunuh zah theilou a a um apat Zou tate gualnop leh function bawl a, Nam sil a ki mukhawmna leh thupi lapi vai nading mun inei lou nonsih uhi. Tambang a Zougaal hall mipi punkhawmna mun a izah thei lou zia un inam khantou nading nasapi in adal hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal hall hi Zou ten bangkim a izah pen uh leh thuhoi thupha getkhawmna mun ahizia in Zou tate White House chithei khawp a poimaw ahi a, Nam bang a hing khaikhawmtu pen leh lungkitua leh lungsim khat a tuibang a hinggawm khawm pen ahiman ei Zou tate leh khangsawn te adding in GOU manpha dihtah ahi hi. I Nam GOU manpha neisun uh Zougaal hall hi eite dingin bang chi bang in manpha in ngaisang huai nanleh midangte a ding a hall neu noukhat leh hall changkang achinlou zia in ei Zou taten I nam GOU uh Zougaal hall I puatha/lamtha ua I kep hoi ua I vengbit ding uh angai hi. Zou gal hall hi ei khangtha pen ikep hoi ua izah siam uh leh nam thupi tah hingtun thei Goumanpha ahi thei a, I ngaisah lou ua, tulpaan ikaisah uhleh inam za umna adewisah thei hi&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZOUGAAL HALL SIAMTHA DAN DING:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal hall hi I nam gou uh ahi chi ithei ua, siamtha angai dan zawng I thei ua, hinanleh tunitan in koima Zou gaal hall siamtha leh keliet(Extention) ding thu aki gen kha nailou hi igam ingaisah loud an uh kilah na ahihi. Khatvei Zougaal hall puatha nading in Rs. 2 lakh(Lakh ni) sanction ahi a hinanleh duthusam atung sih mama hi. Rs. 2 lakh a puatha ding ahi leh amel ki danglam deu ding a mipiten aki ngai lai in rong kinu tha chauh ahi giap hi.( Ei Zou te adding in rong man tam mama dan in aki gen hi).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate khopisung leh singtang a kipung deudeu leh pipungtou zel ding ahi zia in siamtha a kelet angai ta mama hi. Zougaal hall siamtha danding ahileh thupitah leh suam um leh gou ching a lamding hi mipi koipou dei dan ahia, hinanleh sum leh pai neilou akihi zia in apoimaw dan leh akizah kanat theidan ding pen a siamtha dan ingaitua ding ua poimaw ahihi. Tuabang a lamtha dan ding ahileh Tua inn lamsa(Building) pen phelkhiat a alian thei bang pen a lam ding ahi. Tualeh tu a Zougaal hall lamtha sawmzia a a khuam(Foundation ding a sitawn(Iron rod) ki phumsa te hi abawn apaikhiat a a liantheibang pen a kelet ding ahia, A building thupi lam hi getpha ahilou zia in hall sung a mipi atam theibang pen a kileng nading leh simple deu ahi leh zong ineitawh kitua a lamtha ding ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZOUGAAL HALL LAMTHA NADING SUM MU DAN DING:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal hall lamtha dandingte ingaitua chiang un inam economic a iniam dan uh apuanat huaidan lungsim ah ang kilangtha zel a,mipite kidawng khawm ding chilei lah bangma zat kimulou ding ahizia in khangtha lamten pan ila deu uh angai ding hi. Zougaal hall lamtha nading sum anuai a bang a hawl khiat ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. M.L.A nei hi ahoidan leh poimaw dan koipouin I theisa uh ahi zia in Zougaal hall lamtha nading in Zou ten MLA inei uh a poimaw ma ma hi. I gam a Community hall kichi imute uhi Central govt.in devolopment scheme sum tuamtuam state govt. apat mipite ading a apiehte toh kilam ahi hi. Ei Zouten MLA ineilou jieh un central scheme tuamtuam I muding uh tampi MLA leh ministers leh silbawlthei ten ahei danglam zel jieh un I mu dingbang uh I mupha ngai sih uhi. Tuabang I Zou quata te ahina bang a Zouten imuthei nading uhleh silbawlthei te khut apat humbit ding in ZOU ten MLA inei zing uh kul leh poimaw ahi jieh in Zou mipite MLA nei nading a I pang khawm zing ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tualeh I Zou sung a silbawlthei kisa a nam mipite deidan kal a gamta leh nam masawmna ding dal theiten zawng, Zou ten MLA inei ding uhi mimal a bang a enlou a nam a ding a poimaw ahi dan theisiam a MLA election chiang a Nam min a kiniemkhiat angaina a kiniam khiat ngam hi nam ngainat na liantah ahichi I theichiat ding ua hoi ahi. I nam sunga mikhenkhat nam mina kalsuan kichia nam lamkaite tunga lungkim louna neia midang vabel tenzong Tuazieh in I nam I gam zuohlou ham ham I sawm ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Zougaal hall hi I nam ading a GOU manpha ahijieh in, a lamtha nading mipiten inei bangbang itlou a I kithawkhawm uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Zougaal hall siemtha ding a panla pawl/committee kiphu a, ama un charity, lottery leh sum hawl dan chi tuomtuom a pan anglah ua bul angpat ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. I Zou sung a MLA a telchingten Zougaal Hall siamtha leh puaphat hi ngai poimaw masat pen a nei ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal hall siamtha apoimaw dan I thei chiat ua, hinanleh a lamtha/puatha na ding sum leh pai a um masang a lamdan ding aletdan leh asan dan dingte get masat thei ahi sia, iget masat thei umsun ahi leh Zougaal hall lamtha sawmna a um leh avaisai ten tuhun mai en lou a dachiang a khangtha leh khangsawnte a dinga gouching leh maban kum tampi hing tung ding en a bawltha hithei leh chi tan igen thei uh ahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Bang chi kum ekhat apat in Zou Youth Organization(ZYO) min a hall khat neiding in mitawmngai khenkhat ten pan la in tu in bang tan ekhat atungta ua, lungdampi leh kipapi ahuai mama uhi. Hinanleh gam leh nam economic dinmunte, I population leh apoimawna ban ah Hall location te et in anuai abang in ngaidan ahing piang thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zougaal hall hi hall maimai leh kipumkhawmna hall maimai ahisia, ipu ipa Zoumi pasalpha ten gam leh nam humbit nading a khovel galhang British sipaite ana kapna uh theizingna min pua leh I hall neisun uh ahi a, Zougaal hall zong tunitan a puaphat zoulou leh akanat nading tan a zah kanat theilou khawp a ngaisah alaw zoulou lai a, Hall tuam nei isawm uhi akilawm lou natan a um hi. Hall ichi pen mipi leh nam sil a bangkhat bawl khat nei chiang a ki mukhawmna mun ahizia in tu a I Zougaal Hall uh zong lualum lou a hun sawtpi um ahizia in Hall tuam vanei hi ahoipen ding a gingtat huai sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZYO hall atuam a vanei sang in tu a malana ums ate leh fun ums ate Zougaal hall lamtha nading in kisunglut henla achingtou ten chin nading mitawmngai ten hing hawl sunzawm uh leh Zougaal hall tu sang a hoizaw, lianzaw leh kanazaw theibang pen in kilamtha leh Zou mipi leh Khangsawn te adingin Gou aching zaw ding hi. Tu a Zougaal um na mun hi Zou ta khopi sung leh singtang a pat in a center in, Tuibuang lam leh Lamka lam a umte adding a center ahiban ah Free zone a um ahizia in koilamkoilam a ding in a hamuan huai in azawt zong abailam zaw hi. ZYO hall hi mimal minphatna leh law nading(Advantage) ngaituana lungsim zia ahilou leh nam adding in Apoimawna seng a um sia, apoimaw lou anampi sum zahbei na maimai ahi kha ding alau huai hi. Tuazia in mimal kingamna a silbawl ahilou leh nam min pua leh nam makhualna ahileh zong nam itna leh nam makhualna tahtah lungsim gelna tawh ZYO Hall neisawm a mitawmngai ten hoitah in hing ngaitua tha leh uh adei huai hi). &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-8017806357949596100?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/8017806357949596100/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=8017806357949596100' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/8017806357949596100'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/8017806357949596100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/zougaal-memorial-hall.html' title='ZOUGAAL MEMORIAL HALL'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-1090663103191362532</id><published>2008-11-20T15:19:00.000+05:30</published><updated>2008-11-20T15:20:31.792+05:30</updated><title type='text'>BE LEH PHUNG</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Zou nam hi ham tuomtuom zang leh be leh phung tuomtuom kigawm a pata hing pieng ahia, Be leh phung khat umlou in Zou nam akimsih hi. Ipu ipa khanglai apat Zoute be leh phung a ki latuam sawmna lungsim himhim akinei ngai sih a Zou min pua in lungkim tah in ana ki umzing hi.Ki lungtua tah in “Si lehguam khat ah dam leh mual khat ah” chi in Khovel gal hang British sipaite ana dou ua, tua khu tunia Zougaal chi a iget mangmaw uh khu ana hihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hun bangchi ekhat a pat vangsiethuai tahin I Zou sung ah BE leh PHUNG a ikihui khawmtuam utna lungsim kinei in phungpi min tawisang sawmna ang lian mama hi. Tambang a be leh phung a iki huikhawm sawm zieh un igam inam khangtou theilou in aki um hi. Be leh phung a ing kihuikhawm chiangun kingainatna leh ki deisah tuamna aki nei ut mama a, Nam sil a vaisaini leh silbawl ni chiangin mi tampi ten bang e thu dihbang e thuhoi chi ngaitua lou in be leh phung mina a an nehkhawmpi pa thugen khat ngaitua kia umlou in a support mai zel a , tuachiin thuhoi leh thudih sangin be leh phung tamte thu apeizaw ut mama hi. Tuami khu I nam ading a masawnna daltu liantah khat ahi. Zou ikichi ua Zou ham izah uh leh Zou nam ah lungkim mai lei ahoi pen ding hi. Be leh phung tuam tuam tampi kigawm a Zou nam min pote ihi ua, kikhen leh kituamlahna umlou a Zou nama I um ua zong mi kiphala a, tawmnou khatte be leh phung a iki lahtuam nalai uhleh I Zou khangthate maban ding getngam zong ahuai sih hi. Tuazieh in be leh phung a ki huikhawmna tawpsan a Zou nam khangtou nading a ipankhawm zawh ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Be leh phung a um ihi leh zong kilahtuamlam sangin eibe leh phung ten siamna leh pilnalam, nei leh lam lamah I Zou min bang chin itawisang thei ding uai, ei be leh phungte Zou sung a bangchin lekhasiam I tampen theiding uai chi ngaitua hizawleh a hoiding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Be leh phung tuomtuom kigawm a Zouham zang a Zou nam kichite ihi zieh un be leh phung a kituomkoi leh ki latuam a I um ding uh ahi sia, be leh phung khat mising tamkisah zieh ahilouleh bawlthei deu akingaizia a nampi deidan kal leh nampi jalou a kal suan te hi bawllou hamham ding ahi. Kilatuam a sil tuombawl (Nampi ading a siettheina leh nampi khandal) aki um leh phungdangten pangkhawm a, ki lemna bawl ding a lungsim piching tah a bawl ding ahi. Tua leh Nam lamkai dingin mihoi leh fel tuomtuom hing piang khie zelding ahi zia in I zou nam sung a be leh phung tawm leh niem (minority) apat ahi emaw be leh phung tam apat zong ahi maithei a, mipiten be leh phung a enlou a, ama mimal a chitna anei pouleh lamkai dinga telching maiding ahi. Be leh phung tawm zieh a musitna leh thangsietna lungsim koiman puohlou hamham ding ahi hi. Tuachia I nam sung a kikhen leh ki et tuamna umlou a lung kituoh a I peitou zel uh leh I Zou nam I tungding thei ding uhi.&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-1090663103191362532?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/1090663103191362532/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=1090663103191362532' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/1090663103191362532'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/1090663103191362532'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/11/be-leh-phung.html' title='BE LEH PHUNG'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-4428593635892331644</id><published>2008-10-31T12:08:00.000+05:30</published><updated>2008-10-31T12:09:36.438+05:30</updated><title type='text'>ZOMI YOUTH ORGANISATION (ZYO)</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;Zomi youth organization (ZYO)hi Zou khangtha te kipawl khawmna umsun leh khangtha te mel kilahna pen ahizia in angaisan huaiin a za um mama hi. ZYO te hi gam leh nam khut leh kengte bang a kizang in kipani dani chiang in ma ala uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou lah a sina leh manna, nopni leh kipani a um a, damlouhna leh zanhah ngai, sikou leh luang thah ngai leh hantaw ngai a um chiang in ZYO in hoitah in mawpua na azou zel hi. Tambang a Zou khangtha ten ZYO min a tawmngaina tawh lam-et leh mukit neilou akalsuan nate uhi athupi in a ngaisang huai mama a, ZYO zal mitampi ten mualphouna leh mangbatna aki pumpel hi. ZYO hi mitampi ten aki hamuanpi mama hi. Nopni leh siatni tua khanailou ten ZYO manphatna atheisiam pha sih maithei ua, Hinanleh Siatni dani tua kha ten ZYO thupina leh manphat dan I theisiem ding uh agingtat huai hi. ZYO te hi Zou nam hi sunoptu te leh Zou society kingah na khat zong ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZYO LAMKAITE;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Theisa bangin ZYO hi Zou khangtha te mel kilah napen leh nampi khut leh keng pen ahizia un Lamkaite a poimaw mama uhi. ZYO lamkaite hi Zou khangtha te puihuaitu leh mapui tute ua, Khangtha te hinkhua lampi dih a puidingte ahizia un gam leh nam lamkaite poimaw te lah khat ahi uhi. ZYO lamkaite a pil ua khangthate mapui dan a siam uhleh nam sung ah mihoi leh misuan um tampi a siam khie thei un, ama uh zia in mitampi in amisua thei hi.Tuazia in ZYO lamkaite apilvang ua khangthate adding a ettawn ta a ma apui uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Etsahnan: Shina a lengkhawm atawp ni chiang a ZYO min a thugenna hun kihawng chiangin ZYO lamkaite thugen hi a poimaw mama a, athugen un khangtha te thanopna tha leh mipi vantang nasep lam a kipum piana tawmngaina liantah anei thei ua, thuget asiamlou uhleh khangthate lungnualna apethei in, khangtha tampite hinkhua tan in a siam tha thei hi. Tuazia in tambang hun a thugen ten khangtha te a chitla leh fellou nalam gen masalou a, afel dan uh leh tawmngaina nei a panpi ngai leh mi henemna lam a akipia zawdante uh phatleh kipa ahuaidan lam haget masat a, a hoilou leh chit lou nalam pen hantawh na a nei zaw ding ahihi. I Zou society in siamtha nalam thu haget ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;AIDS &amp;amp; HIV AWARENESS:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khovel pumpi a solkalte leh NGO tuam tuam in tulai a a buaipi pen uh natna lau umtah HIV leh AIDS ahia, Koipouin HIV leh AIDS lau umdan Ithei uh agingtat haui hi. HIV positive natna mihing ten akikai chiangin, mihingte tahsa a natna lutding dalru (Protected cell) khu HIV natnahit (virus)in anesie zel a, tuachin tahsa a natnahit dalru hatlou deudeu in atawpah nasemtheilou in a um hi. Mihing tah sa a natna hit daltu cell a umnonlou chiangin natna hit neunoukhat a lut chiangin damtheilou in hima/maima suain akhang zelhi. Tuachin tahsa HIV hit in a hanesiet chiangin AIDS natna hingsuain mihing ten aki sipi zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou sungah zong AIDS natna a si I nam dinmun tawh kitualou khopin I tam ta uhi. Tambang natna lauhuai hi numai leh pasal kipawlna/lupkhawmna apat leh drug bawlte kikapna phin (needles) kitang/zakawp zia ahi tangpi hi. Tambang natna lau huai khawvel misiamten zong a damdawi amu zounailou uh HIV+ leh AIDS natna lah a kiven dan ding a hoipen ahi le:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;&lt;br /&gt;(a) . Nunga leh tangvallai a SEX lam thanghuaitah a zahlou leh siengthouna(Virginity)kephoi a, kisumtheilou vawt chiang a kivenna Condom/Nihrod zah maiding ahi.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;(b) . Khamthei/Drug bawllou hi HIV+ leh AIDS lah a kivenna hoipen ahia, abawlten zawng kikapna leh aphin (Syringe and needle)zapawlh/kitang a zahlou hamham ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;(c) . Samheu/samtam chiang a samneng kiatna blades kitang leh mizah luizah te hi natna kikaisawn theina khat ahi zia in, Satan/samheu chiang a a bladeste atha zah ding ahi .Igam a samtan te (Adiain kolten atha zangding bangin a lui a zang zel uhi.Tuaziain samtan/heu ten imuna a atha a thualou uh leh atha thuasah ding ahi hi.I samtan man ah blades tha manding ipia ngal uh chi thei gige ding ahi.Adia in singtang lam unau ten khawpi sung a gamtat ding chiang a pilvang mama ding ahi.)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuaziain ei Zou sung a HIV leh AIDS natna hitkai mitampi aki umta maithei a, Akainailou te kaiding ven leh kivendan (Awareness campaign) mipite kunga atamthei bangpen a zirtir ding leh theisahna bawlding a Zomi Youth Organisation (ZYO) ten nam min a ma ila thei nading uh lamkai ten ang ngaitua ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZYO MEMBERSTE:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZYO hi nambang a Zou khangthate mel kilah pen ahi zia in khangtha ten ZYO min phat nading a theitawp isua ua, tusang a masawn danding I ngaitua ding uh ahi. Hun peisa I et chiang in ZYO ten kizilding poimo tahtah I nei ua, tuami ahileh tusang a tawngai sua a,sina leh dani a taima zaw a, Hanhai leh lengkhawm nate ngai poimaw zaw sawmding ahi hi. Tambang hunte hi innsung umthei leh ki changkangsah zia a ki kangkoi theina ahisia, sina leh dani in mihausa leh mizawng khenlou leh koipou tunga tung thei ahizia in khawsung/veng sung mikhat ihina tawh ngai poimaw hamham ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZYO min emaw khangtha min emaw a miding te tawh kalsuan khawmna nei a thugen nahun ki hawng chiang a lamkaite a umlou kha leh zawng lamkaite tang a thugen thei I umlou zel uhi ZYO mualphouna khat leh I nam pichinlou dan kilah nakhat ahi zia in, tambang hun a ahun leh mun zil athugenthei ding a pasal khat pou pou kizil ding ahihi. Tuazia in tambang hun a ZYO mualphou lou nading a mumal deu a kivaipua leh kikai huai dan ngaitua tha angai mama hi. Mimal a siamna leh talent neiten zawng bangchi laipou a nam nim a dingthei zingding a kiging gige a um ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Etsahnan: Nunga/tangval khat lasa siam leh mipi mai a lasa ngaiten lasa ding byheart sakhat nei gigi a ding ahi a, tualai in lasa siam track kizang tamzaw ta ahi zia in ahithei leh track siamsa nei gige ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tualeh ZYO members ten bangkim lamkaite khuta bangkima kingah loua gam leh nam milehsa khat ihina banga khangtouna leh masawnna ding ngaitua a ahoileh poimaw isate lamkaite kunga tun a lamkaite tawh mala dan ding ngaitua khawm ding ahi. I nam lamkaite uhi mipilam ten i phut hat uh angai mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;MIPI LAM APAT:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atangpi in ZYO zal zou kichite hi mipi sina leh dani tuate ahi tangpi ua, tuabang ni hoilou tua chiang ahing hamuantu leh bangkim amala te hi ZYO tea hi ua, tuabnag tuani chiang in ZYO te manphatna leh uapna theite leh ahing theitou zel ding mipite akihi zia in Nu leh pa ten ta nunga tangval neaten anop ahasa a ZYO kalsuanna kilepsan ahoilou dan thuhil mun angai a, ZYO kal suanna theitawpsua ding atate sawl ding ahihi. Tualeh Mipi ZYO zal zou khate le4h azou tou dingten itheiding ua poimaw khat ahileh ZYO malana himhim hi amna umlou athawmngaina ahi zia in akipa huaina asang in athupi mama a tuazia in kipa thugen hun chiang a ikipana mai genlou a khanglai te phatna ding ahi a, tuabang a ZYO seinoute kung a kipa thu leh a felna n ate , akipiazaw zia ua I hamuan thu lam gettam hi ZYO te hanta petu pen ahizia in tuabang ki patatna thu get manghil lou hamham ding ahi. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-4428593635892331644?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/4428593635892331644/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=4428593635892331644' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/4428593635892331644'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/4428593635892331644'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/10/zomi-youth-organisation-zyo.html' title='ZOMI YOUTH ORGANISATION (ZYO)'/><author><name>ZOLENGTHE</name><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='23' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_zi6ZeAe0XNE/ST4QAwHbFPI/AAAAAAAAX_o/lDoHtENzQGc/S220/pupu.jpg'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-3789010341932243348</id><published>2008-07-31T13:41:00.001+05:30</published><updated>2008-07-31T14:00:17.333+05:30</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='ZDV'/><title type='text'>ZOU DEFENCES VOLUNTEER (ZDV)</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;"&gt;- T.K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kana thei dan in Manipur Churachandpur a unau Paite leh Kuki gal lai a Zou ta khielna neilou a si sawmthum val ki um in, galzaw apat Kuki lam a um ten Kuki te kung ah tax kipia in Paite lam a umten Paite te kung a tax tunitan in akipia nalai hi. Tuachia unau Kukite thuneina nuai a umten tax sangtah kipia ban mipite tunga chintaw neilou leh lusuang tah a agamtat uh kithuala mama hi. Tambang a gaal lai a izou mona bei a siteng leh mite khut nuai a ki um thuala kisa in gam leh nam ngaina khangtha ten I Zou khuate vengbit leh imi isate humbit nading in Zou Defence Volunteer(ZDV )chi ang phut khia uhi. Meitei te khut nuai apat training nei in a thei khawm khawm in I Zougam ang veng bit ua, mipiten zong ki support in sum leh pai neibang bang imi isa ading chi in ana kipia hi. ZDV um kichi apat Zou tate ilungsim uh hinghang in gualphana khan bang a kingaina leh kouzong mi kanei ve uhi china lungsimte ang kinei man hi.Tuachia ZDV ten igam leh nam ading a sil hoitah angbawl khiat ding mipiten lam etna(Hope) liantah tawh aki ngazing lai in, vangsiat huaitahin ZDV general secretary Pu. Thangkhochin in sina ang a, Pu. Thangkhochin sithu akiza in Zou tate ki ngui in lungkhiatna liantah akinei kia ta hi. Thangkhochin pen kei kana za dan in Migum leh hangsan Zou te thautang aakoilen tuan sih ding hi chi a, midingkip khat ahi zia in ithuai kasa in Zou tate ading a Tanna liantah(Great lost)in kana thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuachin President pu lamkaina nuai ah ZDV ten masawnna sang in beilam manaw in, kholai kam a kiza dan in ZDV te mithum chau ahi chite ahing ging in mipiten ZDV aginna leh lametna liantah kineipen meilum bang a hing theng in, ZDV thawm leh gamsua thu akiza nonsia. Thusua khat leh ni hingbawl zel nan leh uh mipiten ZDV umnonlou a Lamkaipa leh anungzui khat leh ni maimai um leh bangma bawl thei nonlou bang akingai in koiman thusim leh thula lou in bang in ngaidan aki nei tahi. ZDV apat bawl leh malana( activity) kiimu lou leh kiza lou ahizia in athusua uh koiman angai poimaw nonsia, Volunteer tampite Aapi sanga in amat a anoute lingkom daikawm a lutmang bang in akitheza ua, hunchikhat chiang in ZDV te kikap lum chi thu akiza zel hi. Tuachin ZDV mi leh sa ten mun tuamtuam ah sina tua in Zou khangtha tampi ten kanatna leh sepkhiat neiloi a sisan leh hinna tampi atan law ua, volunteer tampite atunna gam uh kitheiphalou a mang in, tampite mani pianna khua a zong kia(return ) ngamlou a umzong uhi.&lt;br /&gt;Tambang a Zou taten i hamuanpi leh ikisuampi mama uh gam leh nam humbit leh veng bit ding a lam etna sangtah tawh igaldawt zing laitah ua ZDV te kesiat tungtang I thei chiang un Zou taten na isa un I sinlunglai sung uh gubang in ang zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZDV te hoitah a akiform lai ua gam leh nam a ding a amalana ding un keima khawm in lampi kana ngaitua zing a, hinanleh ZDV beita ang kichi kaza in beidawn huai kasa mama hi. Miten agam leh nam ading a thau a tawichiat lai ua, eimiten zong kitawipan in gam leh nam in bangtan in akinatpi diai ? bangchi in pan hing la leh uh ahoidiai chi a ka ngaitua lai a ake siat thu kaza in kalungsim ana sah mama a, Zou tate ading chaanna liantah(Great lost) bang hial in ka ngai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tunung a thu kanaza kiadan in ZDV founding President dam nalai leh ZDV min tuzing nalai hi in ka thei a, ka lungsim ah kipa guna liantah kanei kia hi. Hinanleh ZDV bangchibang a peipi asawm e, Bang tupna nei a bang chibang a ma latha asawm e, mibangte khutlai a pan maimai ama ahilou leh Politic a kigawl sawm maimai zong ahithei hi. Hinanleh ZDV akiform tunglai ua amala dan te uh kathei dan apat leh akiform ziate uh ka naitua chiangin tuabang maimai a masial leh du am ding in kagingta thei sihi. Sum leh pai zia a buaina ana neikha uh ahileh zong angai dam thei hi. Sum mu ngailou in sum ingmu chiang in ginumna aki tasam ut mong ahia, Hinaleh , gam leh nam min suanlam a mimal law nading del emaw be leh phung khat tungnun nading ahilou leh politic a kigawl sawm ahileh abawl fuh ding kaging ta sihi. Azia chu ama lamkaina nuai a Zou tangval sisan tampi luang in ,mi tampiten henna ana tan ta ua, mipiten sum leh pai tampi ana kithaw khawm ta ahi. Tuaban hilou a ZDV reformation anei a tupna leh ngaitua natha anei a gam leh nam a dinga pan alatha leh mipiten full suport ipia ding mong uh ahi. Ama ZDV President mimal in kihoupi(Contact) thei sih nan leng tami Web site apat gam leh nam khangtou nading a ZDV te mala nading a kathei leh kadeite ka hing talang hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZDV President in Zou tate gentheina puona leh gam leh nam ngaina tahtah nahi leh tam anuai a na panla tha dan ding a hoi kasha bang te in nalungsim leh ngaituana ahei danglam a, ngaituana leh thatha(New strength) tawh igam leh nam ading a pan nangla tha ding kagingta in ka lam et hi. Zou ta nahi a Zou sisan kai nahi leh na mileh sa mualliamsa te hagau kipana ding leh Imi nasate ading a nakalsuanna in ga hoitah ang sua nading in anuai abang in thu kupna kang pia ut hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Economic: Zougam economic niam dan leh economic poimaw dan keisang a theisiam zaw ngen ihiding uh ka gingta hi. Tambang a Zou tate economy niamtah a I umzing uhleh Nam pumpi in Volunteer in lut nanlei bangma kanat na leh masawnna I nei ding uh agingtat huai sihi. ZDV ten economic a Zou tate khantou nading nangai poimaw ua ma nangla uhleh Zou tate tuban kum bangzat ekhat chiang in aki khangtou pan ding hi. Zou tate economic a khantou nading in Singtang lou nasemten haisum(Cash crop) lam a panla ding a ZDV in thusua abawl ding a, Singtang Aa atamthei bang pena khawi chiatding a singtang kho mipite thupia ding ahi. I singtang gam piang te kg khat a Rs.100/ man a zua thei ding singtang AA chilou sildang a umlou sia, Innkuan khat in Aa pumkhat Rs. 150/- lah in zua thei in kumkhat ah AA pum 100 zua thei taleh Rs. 15000/- sum alalut thei hi. Singtang khaw khat ah inn 20 in kumkhat sung in AA pum 100 chiat zua thei taleh tuami khua economy Rs.300000/- (Lakh thum) in akhangtou ding hi. Rs. 300000 ah ZDV ten gam leh nam ading in Tax 3-5 percent lataleh uh Rs. 3000-5000 lah a ching thei ding ah. I Zou khua 20 ah atung abang in singtang Aa khawi chiat thei talei kumkhat sung in Zougam economy Rs. 6000000/-(Lakh sawmguh)in a khangtou ding a, Tuachin Tax a lut Rs.60000/- apat Rs.100000/- aching ding hi. Tambang a mipiten na angsep chiang un mipite nasa tah in ang khangtou ding ua tuachin ZDV ten zong ma ang sawn zel ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang a ZDV ten a thuneina uh azah ua, ma angla chiang un mipiten full support akipia ta ding a ZDV lamkaite hi Zou tate Robin hood akichi hial ding hi. Tua hilou a kithau tawisah leh mipite tung a aki lulaa seng uhleh nampi in support aki pe thei sih ding hi. Tami AA khawipen I singtang khua apat mimal leh nam bang a I khangtou thei nading uh umsun leh lampi naipen ahi ban ah lampi nop pen ahi a, hinanleh Zou tate hi mi luhlul leh minial kal hatte , mite thuhoi thupha gette zong nialkal nading suite kamdam a kigensung nialkal sawmte akihizia in ZDV lamkaiten ten hoitah a ngaitua a, Gam leh nam khangtou nading ahilou leh chi a force zah angai leh zong zah mai ding a hoi ahihi. Etsahna: Singtang khua khat bulpat nading a tel(select) a bulpan ding a thupia mai ding ahi. Tuami khua a Aasa ne leh Aa zua dan et a, Aa khawi pungna lam a mala lou a Aasa nete tung a action la a, ahithei leh kumkhat sung Aasa koiman nelou ding chi khop a Aa pung nading a panla phawt ding ahi. Tuami khua a mite Aa khawite hi etkawlna damdawite leh azua dan tan a Volunteer ten pan lapi a, Tuami khua Aa khawina khua Model a siam sawm phawt a alawchin dan a zil a khawdang a bawltou zel ding ahihi. Ahilou leh Kumkhat a innkhat in Sum tuazat tax apia teitei ding chi a, Tuami tax pia thei nading a Aa khawi hoipen ahidan leh Aa khawite hasatna leh malana theitawp akithuapi leh ahasatna tua theite uh panpi thei theina a panla pi ding ahihi. Tambang a kumnikhat in bawl chiang in singtang mipiten Aa khawi lawdan ang thei ding ua, ZDV kigawl ngailou in ama un theitawp ang sua paiding uhi. Tualeh ZDV malana himhim hi gam leh nam khantou nading ahi dan mipite kung a hilna/tangkouna(Briefing) nei zing ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZDV Lamakiten atheiding ua poimaw kia khat ahileh Tu leh tu in Zou ta ten koima subuai thei leh koima tawh kidou thei ding ihinai sih ua, mi khutnuai a umleh mite halim bel a kalsuan te ihina lai zia un Tuban kum bangzat ekhat chiang a Zou tate eima a ikitoudel thei nading ua, lampi umsun ahileh atung a bang a Aa khawi leh haisum bawl lam a plan leh policy hoitah nei a ipei uh angai hi. Etsahnan: ZDV te malana nuai a singtang Zou khaw chin ah Aa khawi leh Haisum lam ah panla in tuban kum nga zaw chiangin insuam chin in innsung sumpi(Budget) buailou in AK 47 (Tulai kamzah dan in)khat leh ni chiat nei thei talei Zou taten koi e ilau ding uh, koita e Zou tate simmaw leh musit ngam ding.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Ahi thei leh ZDV in I Zou sung a be leh phung min a committee um teng hing beisahleh adei huai mama hi. Be leh phung min a committee nei chiang in kingainat tuamna leh ki thupisa sawmna lungsim akinei ut a, tuabang lungsim inei uh thei in midang ten, khat leh khat kihuatna siamtah in ang nei sah thei uhi. Etsahnan: Lamkai ching mama khat mapuina nuai a silkhat ibawl ding chiang un mitten tuami phungte lamkaina nuai ah nahichi uh hingchi leh ama phung sang in kei phung alianzaw china lungsim akinei ngal thei hi. Tuazia in midangten ikilungtuana uh suhsiatna ding a angzah uh leh eite kal a ki ettuamna lungsim hingpiantheina ahi zia in be leh phung a kihui khawm leh Committee himhim inam sung ah umsih henla Zou ihina ah lunkim chiat thei lei ahoi pen ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZDV / ZPA President leh lamkai dangte hi gam leh nam lamkai dangte (UZO/ZYO / Hattuam ) bang a gam leh nam ading a lamkai poimaw mama te ahi ua, Galvan tawite ahizia ua mipiten etdang leh hingging leh ettuam ding ahisia ua, Ama uh zong galvan tawi ahizia ua aki tung a lulaah/ kithau tawi sah a dankal a agam tat ding uhi ahi sihi. ZDV/ZPA lamkaiten mipite masawnna leh gam leh nam khantou nading a ma hoitah a angla uhleh Zougam lamkai kichi tampi te sang in gam mipiten aki kanat pi zaw thei hi. Tualeh ZDV leh ZPA ten Namkhat Chikhat ihi dan uh kithei siam a kigalmuna leh kihuatna lungsim neilou a, tuabang lungsim neitheina ding a kamka leh thubawl te dou khawm a, Zou tate Nam khat Chikhat bang a idinkhiat thei nading uh ngaitua a aki thuza zing ding uh ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tua leh inam leh pawl sung a kimu siam louzia, thukimu lou zia leh lungkim louna neizia a midang leh pawl hatzaw te kung a tai lut leh vazawm ten, ami vabelh te uh suanga imi isate tung a khut ha na lungsim aneilou uh Zou mipiten ibeisei ua, Kami kasa tung a khut ha(That) sang in ka hina apat ka kiningkhin ding hi chi ngam ding lei midangten zong angza deu ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Tam atung a ZDV te Gam leh nam ading a mala leh kalsuan nading a ka thukupte hi keima ZDV ah katui in ZDV kapanpi china ahisia, ZDV te kana theidan in Zou tangval te gam leh nam ngainat zia a mani innlum taisan a hasatna leh genthei tampi thua leh lu phal a lut tea hi ua, tua a thuana te uh leh Zou tangval hinna leh sisan tampi luangte athawn ahilou nading a amala nading ua hoiding a katheite kagetna mai ahihi. Tuaban ah ZDV te chau hilou in I Zou sung a pawldin himhim in gam leh nam khantouna ngai poimaw masatpen ainei uh apoimaw pen ahi chi kagen ut sawn sawn hi. Tua leh ZDV/ZPA Presdent/ Leaders ten athei ding ua kadei ahileh Galvan tawi leh mipi ten tung aleng bang akingai a sum leh pai ama uh mimal hamphatna leh bal eh phungkhat koisang/ tungnun nading a lungsimgu anhei uhleh gam leh nam lamkai ching ahisih ding ua, Khangtha te sisan leh henna tawh nehawl bang in mipiten akingai ding a, Ama uh leh a volunteer te ading in I Zou khua leh I Zou mipite ahim(Save) sih ding hi.)&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-3789010341932243348?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='related' href='http://zolengthe.net' title='ZOU DEFENCES VOLUNTEER (ZDV)'/><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/3789010341932243348/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=3789010341932243348' title='1 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/3789010341932243348'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/3789010341932243348'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/07/zou-defences-volinteer-zdv.html' title='ZOU DEFENCES VOLUNTEER (ZDV)'/><author><name>Zoukhankhual</name><uri>http://www.blogger.com/profile/06556538018782032748</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='http://img2.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-2683829467124874623</id><published>2008-07-30T20:41:00.000+05:30</published><updated>2008-07-30T20:42:04.179+05:30</updated><title type='text'>HATTUOM KHAT A UM A I NAM KHANGTOU NADINGTE</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;"&gt;- T.K.Lama&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zoute hattuom khata ium chiengun Hattuom hausa leh sil bawl thei akihita dinga, tuachiin hattuom in gam leh nam khangtou na dingin anuai a bangin ma ang lading hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Singtang khua school umlouna ah hattuom in school angphut ding a, singtang naupangte ading in lekhasimna hunhoi ang ki hawng ding hi. Tuachin singtang naupang laisiam a officer hiding utvehvaw te leh laisim lam a tupna tahtah neia pianna in azillou zia a laisimtheilou tampiten laimna ang nei ua ang pichin chiang un gam leh nam ading a mikhana tah ang hithei ding ua, Zou literacy rate nasatah in angsang tading hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Singtanga school ginaloute puatha ang hidinga, middle school te high school ah khangsang ang hiding hi. Lekhasiem nasep neilou te a dingin, teachar na sepding ang um tading a, mimal economy ang khangtou paiding hi. Singtanga teng sum leh pai hasat zieh a school kaizoulou tampite a dingin hattuom school apat mikhat suohtheina leh guolphahna lampi leh hunhoi (Chance) lientahin ang kihong ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Hattuom hausa ingnei chiangun singtang ateng mihasate kung ah hattuam in panpi na tuamtuam ang pethei ding a, mitaima leh mi ginum te kitunding thei nading in sudsidy leh loan ang pie theiding hi. Tuachin hattuam apat mi tampiten khangtouna angmu theiding ua, Hattuam milehsa ahina bang ua sawm akhat hoitah in angpe ding uhi. Amauhte sawm akhat pia apatin Hattuam sum nasa tah in ahing pung toukia ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. Hattuom kizoppi nei hoidana zil in leh lamkai/vaisaite chitdan a zil in hattuom hospital leh training centre te ang ki hawngtou zelding a, mitampite a dingin tahsa leh hagau damna ahi ban ah siam zilna mun (Institution) hoitah ang hi ding hi. Zou tate a dingin nasep senglou ang um tading hi. Adiehin singtang lama sumleh pai hahsa tahtahte a ding in Pasian leh hattuom zal a damna mu theina ang hi ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. Hattuam khata um a hoinapen leh deihuaina pen ahileh I Zougam hattuom mite lah a Hagau siangthou halna (revival) hingtung ding ahi hi. Hattuom khata uma lungsim leh nam a kipumkhatna ing nei a hattuam mite lah ki huphulnate, aguh a kihuatnate, kiletsahna, kithangsiatna lungsim ipuoh leh I chapouna te uh ang beichiang in ilah uah Hagau halna nasatah ahing tung pai tading hi. Tua hunchiang in ilah uah Hagau nasepna thupitah hing um in thumdamthei leh kilana mute ang ki um tading hi. Mi tampiten hagau damna chauh hilou in tahsa natna lau huai leh damtheilou a ingai uh T.B, Cancer, HIV leh AIDS natna neiten damna kidanglam tah Hattuam kikhen zia a ina mu ngailoute uh ahing mu tading ua, tam hunchiang in Hattuam lamkai tampi ten Hunsawtpi tah Pasian thupina kilah nading daltute ana hidan uh kimutha in kisia in mittui tawh ngaidam ngen in kap ngut ngut in a thumta ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Gam leh nam ngaina kichi leh Zou tate vengbit ding a liphal a kal suan inam sung ah ZDV leh ZPA tea hi ua, hinanleh bangchibang a gam leh nam vengbit asawm uh e chi koi nam aki theipi sihi. ZDV leh ZPA ten gam leh nam ngaina a Zou mipite vengbit nading a thau tawi leh galvan zang hinanleh ama uh sang a galvan zang masa leh kipan masate lah a getthan zong ahi nai sih ua, mipite ading in hamuanpi ahasa mama hi. Hinanleh mipite khantou nading a ma ala siam ua, mipi makhualtah ana asep uhleh mipiten ama ua ding in kanatna liantah ahing pekia thei ding hi. Tuazia in ZDV leh ZPA ten mipite khantou nading buaipi leh ngaitua masat pen a anei uh anai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZDV leh ZPA te hi gam leh nam lamkai(UZO/ZSP/ZYO leh Hattuam) dangte bang a nam mipite ading a lamkai leh kanatah tea hi thou uhi. Mipite adinga plan leh policy hoitah anei ua ma alasiam uhleh gam leh nam ading a lamkai poimaw pen te zong ahio thei uhi. Tuachia ZDV leh ZPA ten gam leh nam ading a amala dan ding ua hoi mama akatheidan in Zou tate hattuam kigawm nading in anuai a bang in ma hing la leh uh dei huai kasa hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. ZDV leh ZPA ten gam leh nam khantou nadinga hattuam kigawm na apom ule, a thunuai ua um singtang khuate hattuam min khat (Zou Re-Union Church/Zou Union Church/Lamkaite lemsah dandan)phua a tuami min a Bia inn khat a kikhawpsah ding ahihi.Tuami Bia inn a Hattuam lamthu get mongmong aphallou ding uh ahi.&lt;br /&gt;Hattuam(Synod/Lutharian/ZCBC) Pastorten Bia inn a Pasian thu a ut ut un agenthei ding ua,hinanleh hattuam thu get awilou ahi ding hi. Tuachin mipiten hattuam khat a um anopdan ang thei ding ua, Singtang khua dang ten ang zop pai ding uhi. Mipiten hattuam zawp pen neilou a singtang khuakhat a um ten Bia inn khat a Limtah a Pasian ang Bia chiang un Hattuam lamkaiten mipite deidan thei in Kawmdan ngaitua in koima sawl ngailou leh force zanglou in ang kigawm pai ding uhi. Tuachia hattuam lamkaiten kigawmna ang nei chiang un Hattuam min ding in hattuam lamkaiten pha asah napen pen uh mipiten zui mai ding ahia, Tualeh Hattuam zoppi ding tungtang a lamkaite phasana penpen mipiten lungkim tah a ipom uhleh Pasiam thu awina khat ahi ding hi. Mipiten idei uh ahileh Hattuam min leh Hattuam hausa kizoppi nei lam ahisia, hattuam tuamtuam umlou a inam sung leh isingtangkhua sung a hattuam khat aum a Bia Inn khat a kikhawp ahizaw hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambang a ZDV leh ZPA ten mipi leh hattuam tung a kigawmna ding a force neukhat azah kha uhleh zong Pasian lungthana ahisih dinga Adeilam ahizaw dingin agingtat huaizaw hi. Tambang a ZDV leh ZPA ten mipite makhualna tawh malana angnei uhleh amalana uh doudal leh deilou te Pastor hi in lamkai lianpen hileh uh zong gam leh nam melma ahiban ua, Setan mizahte ahiding uhi. Tualeh ZDV leh ZPA ten tamban a ma ala lou uhleh keima ngaidan in gam leh nam anaina tahtah zou sih uhi. Keima naidan in ZDV leh ZPA te hi gam leh nam ngaina a, gam leh ading a si leh man khosalou a mani inlum taisan a kalsuante ahi ua, Hinanleh Lou a lawi leh bawng lut venga gimleh thatawlna tampi thua a aven alou a haichi bangma apianlou leh aim thuate athawn mai ahi ding hi. Lou a haichite in hoitah a ga angsua a louvengtu in alouvenna thagim man amu thei nadinga Hai chite angpi chion nading a buaipi hi ahoipen hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tuabang hilou a ZDV leh ZPA inam sung a galvan toi a kalsuan ten mipite khantou nading a malana neilou ua, mipite kung a khut adaw uhleh mipite ading in pua gi belapna ahimaimai ding hi. Aziapen tu a Zou taten I thuala pen uhleh I puagih pen uhi igam ua galvan tawi a tax hingngente ahi ua, mipite deidan in tuachia tax ipia thouthou uhi midan khut alutlou in imi is ate khut ah lutthei leh chi ahia, midangte dal zou tuamlou a eimite ikipat kit uhleh mipite ading in puagih aki belap china ahihi. Tuachi midangte dal zoulou hinanleh kipan ta vangla akichi uhleh Atung a houlimna Hattuam kigawm ban ah economic a mipite khantou nading in plan leh policy hoitah hingbawl uh henla, alawchin masang thawm neilou in agu in ma hingla uh henla policy leh plan lawchingta e chi chiang in hansantah in hing kipankhie leh uh ahoipen ding hi.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-2683829467124874623?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/2683829467124874623/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=2683829467124874623' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/2683829467124874623'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/2683829467124874623'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/07/hattuom-khat-um-i-nam-khangtou-nadingte.html' title='HATTUOM KHAT A UM A I NAM KHANGTOU NADINGTE'/><author><name>Zoukhankhual</name><uri>http://www.blogger.com/profile/06556538018782032748</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='http://img2.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-608758459324256591</id><published>2008-07-30T20:40:00.000+05:30</published><updated>2008-07-30T20:41:26.475+05:30</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Sakhua'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Christian'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Tapidaw'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Religion'/><title type='text'>SAKHUONA (RELIGION)</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;"&gt;- T.K. Lama&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zoute hi ipu ipa apat a sakhuo mumal neilou leh singzung sutzung bie, kithoi leh pusa biete a zune sa ne a lamtangkai nam ana kihi hi. Kum 1954.apat in Christian sakhua ah hinglutin in zougam mial hing tanvah a, chritian sakhua ana kipom in zu le sane society apat Christian society ah ki um in, tuin kum 50 chinna I lawmthei ta uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;HATTUOM:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hattuam kichihi Christian sakhua zuia Pasian ginga Ama bieten Mang nasemte kitup taha apeithei nadinga kikhaikhawmna leh A nasem dinga Pasianin ahatte umna mun ahi hi. Pasian nasemten mumal leh kitup taha kal asuan thei nadinga min neia kiphut khia a, Pasian kung akilan siangthou ahi hi. Hattuam hi mihingte phukhiet hinanleh Pasian nasemte adinga Pasian kunga kilan siangthou leh Pasian theipi khat ang hitah zieh in aja um mama hi. Tuachin hattuam in thuzui (doctrine) hoitah nei in Pasian leh mihingte kal lemna leh thupha puankhiatna na semin kichuptah in apei a mimal Pasian hatna mu a kithei a Pasian nasem dinga kalsuan ding akipie ten hattuam khat bel in tuami hattuam kaihuaina nuai ah Mang na asem zel uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khovel Christian te lah a hattuom tuomtuom tampi umin Pasian nasem chiet kihinanleh thugin, ngaidan leh pawmdan (doctrine) tuom tuom tampi akium hi. Ngaidan leh thugin kibangte lah ah zong hattuom min tuomtuom aum nalai a, ei Manipur gam ah zong nam chinin hattuom kinei chiatin Namkhat sunga zong hattuom thum leh li tanin aki umthei hi. Zou sung ah zong Hattuam li ki umin tuate ahile: Presbyrian, Lutharian, Catholic leh Seven day te ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZOU SUNG A HATTUAM KI KHENNA:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou te kum 1954 ah Christian a kilut in kum 1954 Feb. 20, ah I Zou hattuom masapen JOU CHRISTIAN ASSOCIATION (JCA) Tuaitengphai Khua ah ki phut in, kum .January 22,1956 ah Manipur Christian Conference (MCC) hattuam akizawm hi.Tuachin kum 1959 ,22 february ah Presbyterian Church of Manipur (MPC)ah kilut in Kum 1959,11 October ah Manipur Gam Presbyterian (MGP) ah aki um kia hi. Zoukam a Holy Bible nei a kidei zieh in Zou sung a Roman Catholic te toh Bible sutkhawm lem akisa a, hinanleh vangsiat huaitah in Holy Bible kal a Aprocrypha tel dingthu zieh in kum 1976 ah Zou hattuom sung a kikim khenna liantah hing um in Zou tate hattuam lian ni ah aki umta hi. Tuami kikhenna in Zou society ah hattuam kitaidem na liantah siam singtang khawlian leh khawta khenlou in Zou umna khawkhat a hattuam ni umzel in, hattuam vaisai/lamkaiten lungsim ah Pasian thu leh Hagau lam sang in hattuam kitaidemna in munsang tangzaw in Manipur sung ban ah shillong tan ah hattuam avaphut ta ua, tuachin sang naupang lung kituatah a munkhat/minkhat a Pasian phat khawm te lah a kikhenna chi avatu uhi. Delhi ah bangchi chiang in alutding uai chi ahettheisia, hunsawt akivei ding zong aging tat huai sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;HATTUAN KIKHEN GASUA TE:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sap thupilin “United we stand, devived we fall” anachi uh ei zou tate tungah adihdan akilang chiang mama a, kum 1976 a Zou tate sunga hattuam kikhenna ahing um apatin michinte lungsim ah kikhen na nasata hing piang in, Zou khua khat khawta leh khawlian ah hattuam ni ding zelin, Hattuam lehlam lehlam husalum zoulou in thawmhau tah in aki um chiat hi. Mipiten kigawma ahawn a umleh khat leh khat kitawson tua a khantou na lampi zuidingte akihi dan thei in kigawm ut nan lei, lamkaite lam apat silhithei ahilou ziain mipiten sialpi guathua in ithua uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate hattuam kikhen apat kum 30 avalta a, kikhen ziain hagaulam leh khovel sil ah bangmatan itung zousih ua, mimal chin Hagau, gam leh nam khangtou nading nasatah in adal hi. Hattuom kikhen zia in Zouten Hagau leh tahsa lamah mi iphala mama un tuni tan in crusade, rivival leh camping nei chiangin midang ila/guai nalai uhi. Tambang hun poimaw a midang igoi uhi Hagaulam leh Ginna lama ikhantou loudanuh kilahna khat ahi a, ihattuam kikhen ziehin khangtouna leh masawnna mel mulou a hunsotpi ina um ua, khangtoulou leh masawnlou ihidan uh zong ikithei pha lou in, niamtah leh mawltah a um nop isagawp ta uhi. Khan touna leh masawnna kichi bange anopna leh akanatna chizong aki theipha nonsia, khantou leh masawnna dinga panlahi kisuh buaina chikhat bangin ingai ta uhi. Michinten eima mimal neding buaipi in eima buai buaiin ibuai chiat ua, Siltha leh panlatha tehi buaina chiin ihinglau ua, buaina umloua iumdan ngaia um nopzaw chiin masawnna leh khantou nalam&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ingaisah phasih uhi. Khantouna thu kigen chiangin tha nuamhuai sananlei zawng bulpan leh lamkai a mala ding umlou in leh mawpuohna ilah ngamlou zieh un aki ngaisah sihi. Tamteng hoitaha ingaitua chiang in I Zou hattuam kikhen zieh anahi zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hattuam kikhen zia in mi tampiten ka hagau dinmun bange chizong ngaisah lou leh thei phalouin, lungsim mawltah leh puanatna neiloua um hi Pasian deilam banga ngaiin lungsim a vei/puanat leh lungkhamna neilou in akium hi. Hattuam lamkai tenlah ka belam noute banglampi ah kapui ei, a Hagau lam uh bang dinmun ah ading uai, mipite Hagau dinmun ah mawpuohna kanei ei chizawng ngaitua lou in mani hattuam adingin gin umtah pang in Pasian deilam zong theiphalou chithei khopin hattuam feeling inei uhi. Pasian mina kalsuan tenlah lungsima veileh puohnat neilouin amawpuohna/duty uh zoutah in apua ua(Halaw/Salary muthei nading a bawlbang in), Hattuam mipite inlah I hattuam lamkai khat ahipouleh achitna leh chitlouna zong aki ngaisiam zelin Pasian deidan leh hattuam dan zuizoulou in aki um hi. Tamteng hoitah a ietleh I hattuom kikhenna gasua anahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hattuam kikhen ziehin vengsung leh khosungkhat a upa/papi te insah inhangpa zong kihoulim theilou in akium a, mipite zong Biehinn kaina hattuam kibahlou zieh in, kingainat leh kikhotuana a umthei seng nawnsihi. Hatuam kikhen ziehin mitampite lah ah ki ettuam naleh kikoi tuamna a umzia in khantouna leh masawna dinga kihoulim thei aki um aki umseng non sihi. Khangtouna ichipen mimal khat leh khat houlimna apata hing pieng ding ahia, lawita khat (Nulepa/upa/ pastor/khangthate) ang houlim a thuhoi thu pha a getkhiette uh khatin ana pawmpi a, tuami thu ang kiget sawn sawn chiangin thutah hingsua in tuachin khangtouna a hing um pan hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hattuam kikhenzia a bangkim a ikhantou theilou dan uhleh Hagau lamtan a I masawnlou dan uh koipou alian aneu ate akhang in kithei in ipua na chiat ua, hinanleh koima tawmngai a kigawmna ding leh masawn nadinga mala leh kal suan aki umlou ziain tunitan hattuam kigawm theilou in aki um nalai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;HATTUOM KHAT A UM A HOINATE:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;“Pankhawm hi hatna ahi” (Unity is strengh) chi thupil koipou in I thei chiet ua, hattuom kigawm hi khantouna ahi chizong thudih um sa (Universal fact) ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou te hattuom khat ah um talei bang kimah hawnching leh husalum tahin Pasian ipahtawithei tading ua, a masang a silhoilou ihawnching louzieh ua ina ngaizam te uh ngaizam maimai thei anghi nawnsih ding hi. Tuachin thudih, silhoipen leh atahtah mimal leh pawl sung apat ahing pawtkhe tading a, I society leh Hagau lam ah khantou na lientah ang pieng tading hi. Hattuom Hausa leh silbawlthei hattuom inei tading ua, koipou adingin kingahna ching leh hamuanpi tham hattuom ing nei tading uhi. A masanga zudawn, laithaikap, khamthei bawla hinkho beidong leh hagau dangta asilbawlte uh tawpsan in hinkho tha(New life) dei leh kisiamtha ut in Bia inn lam zuan in tampi ten hutdamna ang mu tading uhi. I Mangpa Jesu khovel a migilou leh mikhielte hundam ding a ingkum ahizia in ei Ama ginga anua zui A lei Hattuam ten migiloute, mikhial, mi beidong leh Liangvaite musitlou a Hutdamna lampia ipuilut thei nading uh kingaitawm tah a pam ila uh angai hi).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Nu leh pa tampi taten akinepna uh atate un Pasian angaisah lou leh Bieh inn kai ngailoua kholai a va maimai khangtha guolten Pasianni leh kikhopna chianga nalta a kichei a Bible leh labu kenga Bieh inn lam angzuon chiang un asanga munop leh etlawmzaw khovel ah a um non sihding hi. Nungah leh tangvalten zi leh pasal dingin hattuam a mi kizang leh Pasian theimi ang hawl/zawng ding ua, nu le pate ading in kholai a vahmaimai khat sangin tuabang mite mou leh mapa dingin adeihuai zawding hi. Amasanga Biehinn sunga thawm hau taha kikhawm zingte husalum leh hawnchingtah in ang kikhawm tading ua, thamopna,kipana leh lim in Pasian phat leh pahtawina la akisa tading hi. Khangthate lahah pilna leh siamna a kitaidemna liantah ang piang dinga, nunga tangvalten hagau mangthang vei in missionary in theingailou nagam tanah kal ang suan ding uhi. Hattuam khat a um apoimawna leh ahoina khat ahile a masanga Upa leh Pastor kihoulim theilou leh kituam et zingten lungsim leh hagaua pumkhatna in Hagaulam khantouna thugen leh tahsua ding kitu in ang kihoulim tading vua, Hattuam Upa leh Pastor dan bawsie kikhen thawmhau ziaa kingaizamte ngaidam ahinonsih dinga, I gamah thutah leh thudih ahingpiang tading hi. Tuachin tomnoukal in inam sungah mite lam dangsah khawpin Pasian gualzawlna hing kilangin bangkima khantou na liantah ahing tungpai tading hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;( Koipou hattuam milehsa gingtu leh piangtha kichiten Mangpa loupi nadinga hattuam kigawm nading a lei hattuam lamkaite deidan sanga Mang Jesu deidan en a pan ladingin ikingen uhi). &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-608758459324256591?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/608758459324256591/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=608758459324256591' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/608758459324256591'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/608758459324256591'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/07/sakhuona-religion.html' title='SAKHUONA (RELIGION)'/><author><name>Zoukhankhual</name><uri>http://www.blogger.com/profile/06556538018782032748</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='http://img2.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-5844529275865990135</id><published>2008-07-30T20:39:00.000+05:30</published><updated>2008-07-30T20:40:19.377+05:30</updated><title type='text'>ZOUGAM NUTE</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;"&gt;- T.K. Lama, Aizawl&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Nu leh pate hi gam leh nam siamtha nading ami poimaw pente ahi a. Nulehpa umlou na innsung hi insung dettah a um thei sih hi. Nausen khat ang piangkhiat apat in nu ang sung ah um in ang piching masang nuleh pa etkolna nuai ah a um uhi. Pate hi insung nehhawl leh nasem ding a inn apat potkhia ahizieh in nu in tate a etkawl angai a. Naupang khat in anu te kung a aumsung in nute zirtirna leh hilna te hi a sil zil masatpen leh adam sung a amang hil nawnlou ahizieh in Naupangte a ding in nute hi a poimaw dieh hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Gam leh nam siemhoi nading a nute poimawna dieh ahi leh khovel mipil leh mi thupi ten tambang in anagen uhi. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;"&gt;&lt;br /&gt;French gamin bang apoimaw pen ei chi dohna Nepolean in hi chiin ana dawng hi.”French gam in a poimaw pen ahileh NUHOI (good mother)ahi ana chi hi. St.Augustine in”Nute (Mothers) hingpia un ama uh sil bawltheina toh khovel kahei danglam ding hi” anachi hi. Timothy Dwiright, mithupitah in nu hoi aneizieh a lawching ahi in a gen hi. H.Benson in’Nu hoi hi gam ading a galdoute sang in gam leh nam a ding ina manpha zaw hi anachi hi. Thugentu minthang D.L.Moody inzong “Miteng in kanu banga NUHOI neileh Jail um angaisih ding hi” achi hi. Abraham Lincoln in “Nu sakhomi inkuan genthei a um ngaisih hi”anachi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;“Numei pilten ama innding akilam a, hinanleh numei maw in ama uh khut in a kausie hi” (Proverb14:1.)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam atung a milian leh mi thupiten nu te poimawdan ana muchieng mama uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei zoute zong I khangtou nading un nute a poimaw mama uhi. Nu khat in innsung a tate etkawldan hi hazil akizil ding ahi hi. Zougam nute poimawnate ahi leh:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Tate etkolnaah pate sangin nute apoimawzaw ua. Nute hi tate a dinga a loi hoi penleh a teacher masapen ahi uhi. Nute leh taten kizopna hoitah anei uh apoimawdan theisiem a nuten tate hi ki pumlausah sawmlou a aloi hoipen hinatoh control a lampi dih apuisawm ding ahi. Taten silkhat a bawl khel uhleh mawh hankhum maia vua leh satding ahisih a. A sil bawl khel uh a hoilou dan get a bawlnawnlou ding aget/hil ding ahi hi. Nu khen khat in taten sil khat a khel leh a bawl chiang ua, Lungtha a ivua leh sat a kilau sah a I deiloulam bawlsahlou I sawm ua hamkam kilawmlou a hamkhum hi anglau sung uh bawlsih nanleh anglaulou chiang un a sang a khohzaw a bawlpha thei hi. Tuazieh in a kit chiang a abawl dan ding hil hi ahoi pen hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Etsahnan:&lt;/strong&gt; Natate uh heng/ankuang sildan siemsah na ut a, hinanaleh a tudetdan leh a nawtdan a siemlou zieh in a kesah zel hi. Mingol huchin khachin bawl ve chi a han khumlou in, hichia tuh a lelam a hichia nawt ding chile chin adam sung in a mang hil nawnsih ding hi. Na tate kamsiam ding a nadei leh houpi mun inla nugualte nu chidan leh piteh puteh gualte pulehpi chi dan leh kisuanla nakamtengleh kipathugenna kamteng zang mun lechin ang kamsiam mai ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Tate hi I gila ga Pasian gualzawlna ahidan I thei chiat ua, hinanleh Pasian gualzawlna hi vangsietna leh lungkhamna suohthei ahijieh in gualzawlna dihtah asuoh nading a apei nading a idei lampi a peiding a thuhil ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Etsanan: Tate lekhasiam a officer hiding I deileh a school kai apat lekha a simchiang a agei a toupi a lekhasim bang e atheiloute hil a, i hiltheiloute awza/teacherte dong ding a hilding ahi. School kai angtawp chiang ua school ah bang a zil uai chi doh a, a zillaite theisiemlou aneite uh leh teacherten bang agen uai chite leh school a loi anei uai, half suty/break anei chiang un abangchi um uai chi a doh zing ding ahi. Tambang a school a a umdan uh doh in a ngaituana/lungsim a hatsah thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Tate hi lekhasiemte tanchin lam getpi leh houlimpi gige a, lekhasiam hoidante getpi mun ding ahihi. Tambang a houlimpina in a lungsim uah tupna liantah a pe thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. Tate hi gam sung leh nam sung sil umdante houlimpi a gam leh nam ading a miphatuom leh lamkai ahi theidante uh leh gam leh nam ngainat dante hil gige ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. Tate hi lekhasiam a officer ahi ding uh I dei pen hinanleh tate lekhasim atuitheilou a pichinpi zoulou ding a I theileh khutsiamna khat zilsah a apichintan a anehhawl theina ding a hoikhat sepsah ding ahi hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;6. Innsung kikhop leh Bieh-inn kailam ngai poimaw a aneu uapat kikhoppi gige ding ahia, Innkuan kikhopna te neipi zing a,innkuan kikhawp chiang a hunzahsah zing ding ahia, Hun azah chiang a Bible a sim uh leh a Bible sim uh innsung a umteng jah ding a simsah a/awki gitdante hun pangai a hamging bang ahi nai, A simdan uh muhphun maimai a sim uh leh simging sah kia a agindan hungiap a simdan kizilsah ding ahi. Muhphun mem mem a leh gangtah a Bible simte hi sil kilawmlou leh mizumte bawldan ahi. Bible sim leh thum na nei chiang a aw (voice) kithing leh ama za ding khawm a muphun leh gang/kinawtah thumna neite hi kizelna nei ngailou leh ngaisahlou te bawldan ahi zieh in Innsung kikhopna a nu leh paten tate mipi mai a ding chiang a zumna leh nervous te a neilou nading ua kizilsah a hil/zirtir(train) zing ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;7. Tate hi I zawng inzong I hausa inzong dihtatdan ding hil gige a, Zuau thugente leh silguh chite hi silhoilou ahi dan hil a, tuabang bawl mawng mawnglou ding a thuhil zing ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;8. Pasian ging leh Pasiana kingah mite ihizieh in bangkim a Pasian thei gige ding leh Pasian muang a bangkim bawlding a thuhil zing ding ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;===================&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ZOU TE LEH LAMKAITE SOISEL&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou ten lamkaite soisel hi I sil deilou leh utlou pen uh khat ahi a, lamkaite khenkhat ten lamkaite ahihi hisah I sawm uhi pilna bangin ingai ua, adih natan soisel hi isoisel te sangin mite huat akilaw utzaw hi. Hinanleh Gam leh nam ngaina a khua leh tuihoi(Good citizen) khat hi a, bawldan leh peidan ding hoizaw dei leh theite adingin lamkai te dihlouna soisel loua etliam maimai ahasa zel mong zong ahihi. Ki soisel ichi chiang in athu a zil in huat ding leh huat lou ding a um hi. Eiten Lamkaite I soisel uhi huat a lading ahisia, I lamkaiten lamkai ahina bang ua abawlding akilawm abawllou leh angaisah lou seng chiang un aki soisel giap hi. Tuazia in I lamkaiten ki ettha leh kisiamthana a alading uh ahizaw hi. Khovel politic ah opposition (Soisel lamte) te hatna gam khangtou lou a um sihi. America leh Indiate hi opposition hanta gam ahizia in khovel gam khangtou tea hi uhi. Opposition umlouna leh hatlouna gamte gam khangtou a unsihi.(Burma ,Pakistan).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bangkim ah thunei thuneina neiten sawiseltu aneilou chiangun athuneina uh a mangkhial zel uhi. Thuneina khat poupou soiseltu te a hat chiang un thuneina neiten lal loukhading lauzia un a thunei na uh a dih leh mipite deibang pen a angzah chiang un khangtouna ahing um zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atangpi ei Zou taten Lamkaite soisel ichi uhi ama mimal huatzia, muda leh thangsiat zia ahisia, lamkaiten alamkai hina uh mang hil a bangma bawllou a aum seng chiang un ipla leh deikhawp lou zia a isoisel uh ahizaw hi. Tualeh lamkaite soisel chi a um mun a gengen lou in lamkaite silbawl leh malana danding asanga hoizaw itheite uh leh mute uh lamkaiten abawl ding ua ideate uhi News leh midia tuamtuam ah mipite theiding leh lamkaite zapha ngeiding in suathei lei ahoi ding hi. Lamkai ten zong mipi lam apat soiselna leh kithuhilna amute uhi kisuh minsiatna banga angais ding uh ahisia, kisiamthana leh panlatha na a anei sawm zaw ding uh ahi. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-5844529275865990135?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/5844529275865990135/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=5844529275865990135' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/5844529275865990135'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/5844529275865990135'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/07/zougam-nute.html' title='ZOUGAM NUTE'/><author><name>Zoukhankhual</name><uri>http://www.blogger.com/profile/06556538018782032748</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='http://img2.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-727080192675458184</id><published>2008-07-30T20:37:00.000+05:30</published><updated>2008-07-30T20:39:21.235+05:30</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='customs'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='culture'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='customery'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='tawndan'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Zou'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='traditional'/><title type='text'>U-PA GOULUA LEH I ZOU TAWNDAN</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;"&gt;- T.K. Lama, Aizawl&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Khovel a nam tampi um in tawndan leh zuidan tuamtuam chiat akinei chiat hi. Ei Zou ten zong nampeidan tawndan leh dan zui (Culture and customary law)hoitah akinei a, tuate ahileh Ji leh Pasal a kineidan te, man leh mual kipia dante, tapa tapen goulua dante, numai tung a khut khial dante leh kikhen leh kikhul dan akinei hi. Inam tawndan leh ipu apatsa a ina zui uh hinanleh khenkhatte tulai khovel tawh kitua nonlou a um a, tuate hi hoitah a entha in tulai dinmun tawh kitua in aki heidanglam zel hi. Tambang a pupa tawndan kizuite tulai khovel changkan tawh heitua dan theite hi nam khangtou leh chang kangte anahi tangpi ua, nam changkang lou leh khangtoulou ten ipu ipate tawndan chi in a sumkhuang singkei zel uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ei Zou ten zong mimal leh innkuan khangtou nading a ipu ipa apat a ina zui uh U-pa goulua hi entha theilei ahoi ding kagingta hi. U-pa gaulua leh innpi nga hi khantouna mit a gal etleh in ahoina tampi um nanleh hoitah a zilchian a I etchian chiangin ahoilou na tampi ana um hi. Tam anuai a bang in U-pa goulua hi gam leh nam ading in ahoi tahtah nai chi zil vai:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. U-pa hi tapate lah a upapen leh nulehpa te adinga tapa mel mu masatpen ahi zia in nulehpa itna akidang mama hi. U-pa hi nu leh pa adinga kinepna leh hamuanpi pen ahizia in nu leh pa dingin a it huai dan tadangte sangin asangzaw hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Nu leh pa te tha hengpen leh bangkim a padinmun a dingtheipen ahi zia in adia in nute ading in a hamuan huai dia hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. Pa ten vangsiatna thu a sina khat atua kha chiang in upa in pa dinmun ading in innsung a enkawl zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. U-pa kichi hi a naute sang a nileh ha mu masa ahizia in lungsim pi chin baina khat anei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. U-pa ten nulehpa te nasep leh sil bawl ah panpi in nulehpa te ading in puagih a zangkhai mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;6. U-pa in nulehpa te ate avuai tan a enkawl in ana vui zel a, nu leh paten u-pa zal in hamuang leh lunggimlou in ahuntawplam azang thei uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;7. U-pa innpi ngana dan nuai ah nauzaw te ading in nulehpa vangsiat sil a angbeisan kha dinga zau huai seng sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;8. U-pa in thuneina angla chiang in nauzaw ten upa pansan in ama uh ma aki khual thei uhi. U-pa vaisaina nuai ah nauzaw ten nu lehpa a suhbuai ngam sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam atunga te hi tapa tapen(u-pa) goulua dan hoina te hi a, inam un kum zatam ina zui uh leh ahoina leh hoilouna theilou a nam tawndan a ina pawmdet uh ahihi. Tapa tapen goulua a innpi ngana hi a hoina atam gual in a hoilouna zong atam thou a, tuate ahile:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Mihing dam kum et in u-pa apichin chiang in pa tampite athahat un deibang in na asem thei nalai ua, u-pa ang pichin chianga nasepte ang nei chiangin pate nasep aki thatda(Neclect) thei uhi. Pate nasep ang ki thatda chiang in nauzawte ading gou a umnon sih tangpi a, Tuachin nauzawte avavai ut mama uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. U-pa khenkhat ang pichin ua patetawh bantha kikim angnei chiang un khenkhatten pa thuneina thagum a tusawm in innsung ah pata buaina tampi aum thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. U-pa in nulehpa gou aluading a a unau dangte a enkawl ding chi ahi a, hinanleh u-pa khenkhat innsung hindan leh khosah dan hasa deuten anaute aningin ama ua kitoudel ding in asawl gumsan thei ua, nauzawte adding in a beidawn huai thei mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. U-pa khenkhat nulehpa goulua ding ahi kithei in ahinkhua ah kithatdana anei thei a, tuate hi nulehpa adingin puagihtah leh sihun lou a sina tan atun thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. Nulehpa te ta itdan leh u-pa in a unaute a itdan tong leh laam a kikhia ahizia in u-pa in innsung a thuneina alabai seng chiang in unau dangte ading in hin ahasa ut mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;6. U-pa in jilehta angnei chiang in aji atate a khual ngai ahizia in a unaute khualna aneithei sia, a unau dangte ading in mualsuana ding lamet avang ut mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;7. U-pa in ji hoilou aneikha a ajiten anulepa leh asanggamte anuda khaleh unau dangte getlou nuleh pa adingin damsung gentheina khat aching thei hi. Nulehpa ten ata dangte lungsiat in khotua mama nanleh bangma abawlthei seng nonsia, Tate genthei hasatna lungsim natah in agal et zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;8. Innsunga upapen amitmaw sim a sep leh bawlkhiat aneilou leh pate adingin lungkhamna ahi a, Unau dangte lah akikhual uh angai zia in nulehpa adingin vangsiatna liantah ahithei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;9. U-pa ten innsung a pa dinmun ading thei ding leh pate thaheng dingte ahichi kithei in lungsim nei leh kithatda theilou ahidan uh thei in na asem uh upaten lawchinna anei chiang un unau dangten kimuanpi in aki thatda thei uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;10. I nam sunga milawchinglou leh nasem lou a um maimai kitam zia u-pa hing enkawl ding um chi thei a kithatda akitam zia ahi thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tam atung a u-pa innpi nga leh goulua dan tehi michin tung atungthei leh tunglou thei sil ahi a, Bangdan zui in khovel adan hoilou pen zuilei zong unau ki itna leh kingainatna nei hi apoimaw pen hi. Mihingte du amna khovel ateng leh anopthei bangpen a um utchiat aki hizia in Innsung a nulehpate (Adia in pa in) tate tung a itna kilahsah dante siama, gou tate hawmtham ching nei ten adamlai ngei a siamtah tate tung a deisah tuam neilou hawmsa a koi masat hi paching leh mipil hina khat ahihi. Pa khenkhat in anei alam teng upa ading a nuasia a anauzawte ngaisalou aki um thei a, tuabang hi Pa chitlana leh mani nopsat nading chauh ngaituate ahi hi.Inam khantou nading in u-pa innpi ngana dan nuai a um ihina bang un u-pa te hi nulehpa ten tate akikim a etkawl dan siama thuhil zing uh angai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I kimvel a iten Unau Hmar, Lusei(Mizo), Meitei te hi eite sang a nam khangtou, pil leh changkang zawte ua, Namkhat changkang leh khangtou ten silpeidan ana musiam un atu atate dinga dan zuiding in ana bawl ua khangtha ten ang zuitou chiangun ang khangtou zel uhi. hoithei bangpen ding a dan anabawl a ana zuithei ziauh ahi uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Nautum innpi nga leh goulua dan ahileh Innsungkhat a ta pasal teng a lianpen apat ji leh ta nei masate ana in tuan zel un nautum in innpi(Nulehpa tenna in) nga in nu leh pa gou analua a, tuachin anu leh pa te enkawl in ana vui zel uhi. Nautum innpi ngana dan nuai ah Pa in chitlana leh sina atua a kha leh u-pa in pa mawpuana la in thupi lapi vai ding chiangin u-pa in aki zang hi. U-pa inntuansa hinanleh zong nautum inn ah padin mun in ava ding thei hi. Nautum innpi ngana dan zui ten nautum innpi nga a hoina ana mu te uhleh akhangtou na bulpi uh hiding a gintat huaipen ahileh:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. Ipu ipaten atate uh tung a anathei(Experience ananei uh) hoi mama khat uh ahileh atate lah ua upatdan azil in lungsim nei dan kikhiatdan leh U-pa/upazaw te Lungsim naupang zaw ten aphaloudante, nauzaw ten u-zawte adem zawlou dan uh getna in “Khup in Kha khel ngaisih” chileh “U-pa leh lamtou kidem zoulou” ana chi uhi. Nautum innpi ngana dan tuiten ipu ipate ngaidan bang ananei ziaun u-pa u-zawte hi bangkim ah nulehpa te ading in angaitua huailou zaw leh ama ua dingkipthei ahizia un ana indang sah uhi. Tuachia u-zaw te a indan chiang un u-zaw hina lungsim in pichinna apia zel zia un akitoudel thei tangpi uhi. Tate lah ah nautum ten nu leh pa te lungsiatna alaw mama un nuleh ten angai tuam mama ua, nautumte ngaitua nazia in nulehpa tampiten thei leh theilou in na asem vevaw zel uhi. Nautumte a lungsim uh anou in apiching ha ua, hinanleh nulehpa etkawlna nuai a um leh nulehpa neisa tawh bulpan ahi zia un a ute bangin lungsim neisih nanleh lungpiang kua chiang un nelehta hawlna ah alawching pai uhi. Tuachin U-zaw te a u-zaw lungtang tawh a inntuan ua angkitoudel chiang un nam sung ah mikitou delthei atamlaw zel a tuachu gam leh nam khantou leh changkang na bulpi khat asua hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. Nautum inn pi nga na ah u-zawte aki thatda(neclect) thei sia, inntuan zaw ding ahi kithei kawm in lungsim neitah a a um zia un inn kuan khawsa/ um thei a sua tangpi uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;3. U-pa te hi khovel mu masa zaw tea hi zie un nauzawte kung a vakun ding sil hitheilou bang a angai zia un tupguna/tahpan na khat a anei tangpi un, tuamin sangpi atut thei zel uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;4. U-pa goulua nanuai a siltung dei huailou tapain nu leh pa thunei na thagum a lasah leh thu neina kitu abuaina nautum innpi ngana innsung ah a um thei sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;5. U-pa gouluana inn sung ah u-pa in ji leh ta ang nei chiang in a lungsim ngaituana aji leh tate tunga umlou theilou ahizia in anaute angai sah thei seng sia, Nu leh pa pilvang louzia leh chitlou zia in nu lehpa tampi ten tate vavai gentheina mu in lungsiat mama nanleh bangma bawl thei neilou in lungsim na kawm kawm in a enliam zel hi. Nauzaw innpi ngana a nu leh pa damsung nu leh pa in tate khem tuam neilou a enkawl in a nei bang bang aki lawm dan a a hawm chiang in lungkimna a um zel hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;6. Inn sung a U-pa in ji leh ta ang nei a innsung khawsah hasat chiang in nunei(U-pa ji ) agilou ut mama in unau dangte leh nu leh pa huatna a neithei a, U-pa ji ngamlou deute innsung ah buaina leh hasatna atung ut mama hi. Nautum innpi ngana innsung ah jinei masa inn tuan zel in moute thuala na a um man seng sih a, nautum jite agitlou a nuleh pa alungkimsah lou leh u-zaw ten nauzaw innsung ah thunei liantah aneithei zia uh leh nulehpa ten gouluana u-zaw te kung a pekhie thei ahizia in nautum ji agilou thei sihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Unau Hmar, Lusei leh Meiteite te tawndan nautum innpi nga hi I Zou nam tawndan U-pa goulua dan izah sang un innkuan sunga mimal chin te khangtou nading leh changkan nading in ahoizaw in nuleh pa gousum nei sunsun tezong aki homgual zaw hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mi changkang leh khangtou te sil hoibawldan entawn a bawlte hi mipil ahi a, Mibawl ahizia a bawl sawmlou a silhoi ning khinte hi mimawl akihi hi. Eite zong mimawlte um bang a um sawm teitei nonlou in eima mimal, inam leh igam ading a changkanna leh khantou na ding ahi pou a silsia ahisih pouleh mite silbawldan hoite entawn in kibawl pailei mimal, gam leh nam bang in I khantou pizaw ding hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;( Tami U-pa goulua leh nautum goulua dante hi inampi in zui vai china ahisia mimal chinte, gam leh nam khahtou nading mit (Eye’s) a et in ahoizaw chizia a kang talat ahizaw hi). &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-727080192675458184?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/727080192675458184/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=727080192675458184' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/727080192675458184'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/727080192675458184'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/07/u-pa-goulua-leh-i-zou-tawndan.html' title='U-PA GOULUA LEH I ZOU TAWNDAN'/><author><name>Zoukhankhual</name><uri>http://www.blogger.com/profile/06556538018782032748</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='http://img2.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-8448256915083391077.post-5433865909596267915</id><published>2008-07-30T20:35:00.000+05:30</published><updated>2008-07-30T20:37:39.529+05:30</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='ZYP'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='UMJO'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Zogal'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Zougaal'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='ZNC'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='UZO'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='ZSP'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Zougal'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Zou'/><title type='text'>ZOU TATEN PAWL THA I POI-MAW UHI</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;"&gt;- T.K. Lama, Aizawl, Mizoram&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate zougaal zaw apat kum zaa(100) ching ding ahita a, UZO(UMJO) kiphu apat in kum 50 aching kia tahi. UZO kiphu apat tunitan a I Zougam leh I Zou nam din mun I et chiang in gam leh nam khangtou na leh masawn melmu ding a um sia, singtang a I innten lou ten dan te uh zong Zougaal masang a ipu ipa te innten louten dan tawh kikhiatna anei seng nai sihi. Zougaal zaw apat tunitan (1917-2008) tan a Zougam hun kihei danglam dan mun ni ah akhenthei hi. Zou tate khovel um chil apatin kum 1954 tan hi khomial nuai a umlai( Dark period) achi thei a, kum 1954 apat in tunitan khova neu khat kimu pan ahi zia in (Simi-dark period) achi thei hi. Kum 1954 apat Zougam a Christian meiva hing lut in Zou tate himdan zune sane a dawi leh kau biatna leh sutpi zung a kithawina culture te kitawpsan in Christian culture a kizui a, Christian culture apat nam kikhaikhawm dan te ki theitou in UZO, ZYO leh ZSP te hing dingtou in tunitan in I Zou society tami pawlpi thumteng kaihuaina nuai ah aki um hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;UZO in nam pumpi huap in gam leh nam adding in nuleh pa tan atangin nam sung ah thunei na pumlum anei a, ZYO in khangtha te nunga tangvel te kaihuai in gam leh nam khut leh keng a pangin si leh man na a um chiang khangtha ten ZYO min in kal a suan zel uhi. ZSP ten sangnaupang te laisim nalam buaipi in Laibuan( Matric-Exam) aum chiang in laibuan buan dingte tat hiamnan free coachingte anapia hi. I Zou nam kivai puadan I et chiang in Nausen khut leh keng bukim(Perfect) a piang bang in society khantou nading a poimaw teng (UZO,ZYO,ZSP) inei kim ua, hinanleh tunia Zou tate gual phana ki neilou leh nam banga gual nung deldan zong akinei thei nai lou hi tasa lam ah bukim nanlei lungsim lam a piansualna khat inei uh ahi nai thei hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou taten nampi kikhaikhawmna leh vaisaitu a inei uh UZO in ma hingla henla, nam khantou nading mipite kung ah hing tangkoupi uhleh chiin mipiten kinepna leh lam etna lian tah tawh ingazing ua, hinanleh tunitan a UZO lamkaite kan apat khantouna thuhoi thupha iza nai sih uhi. UZO kiphukhiat apat vaisaiten mipite khangtouna lam ngaitua / ngaisah manlou in Singngaat constituency a Zou taten MLA nei nading a buaipi ua, MLA nei hi silhoi mama hinanleh gam leh nam khantouna aching sia, mipi tamzaw khantouna hi gam leh nam khantouna ahizaw hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tudinmun a UZO vaisaite hi laisimna lam a mitallang leh suan huai ding a umsih ua, Innsung hindan ah zong gualpha leh tal langzou zong umlou in kum lam ah lah naupang leh khang dong tahtah kholai a tangval te tawh kihau thei dingte khenkhatte adding a tawbal sat ngam ding khawp a naupangte ahizia un gam leh nam vaisai ding in amuan umzou seng naisih un, gam leh nam ngainatna leh puanat nalam sang in politic a hamphatna delte hileh aki lawmzaw uhi. Tambanga I gam inam vaipuate pichinna akitasap deu zia in igam inam leh mimal adding in kisuanpi leh hamuanpi ngam ahasa mama a, Gam leh nam lamkaiding leh vaisai ding in upadi, milaw chingte leh pension ma hing hithei leh adei huai hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hun hingtung zel leh khovel kiheidanglam zel a Zou taten mi ipha ua nam bang a I dingkhiat thei nading un, I Nam sungah milian leh tallang, misuan huai tahtah tam kuamkhat aki umtah a, ama uh te pen siamna lam leh nehawlna lam a zong midang nam dangte sang a simmaw huaizaw lou, upadi leh kumlam zong upaseng nailou gam leh nam vaisai dinga lungsim giltah neite leh mipite ading a muan huai leh suan um migangte ading a zong zaa um khop a upa leh piching tamkuan tah akium tahi. Tuate laha tallang deute ahileh Pu. Thongdou, amahi Zou tate laha India sipai a tungsangpen colnel(Sipai Officer lal mama) ahi. Pu.T. Gougin amahi Zou tate laha M.A. Master of Arts) pass masapen leh Zomi National Council(ZNC) phutkhetu ahi hi. Pu. Dr. Lachinkhai ama hi Zou tate lah a Surgeon Doctor pension masapen ahi. Pu.Kamkhozam ama hi Zou tate Hagau lam a makai leh Zou Synod mu nading a lamkaipen anahihi. Pu. Kaizakham ama hi Zou tate ading nambang a dingkhiat nadinga sulsutu/Phutkhietu poimaw tah ana hia, Jou National Council JNC (Dt.23/5/1954). a founding President masa pen leh Zou tate Kristian sakhua a hingpuilut te lah a mi poimaw mama khat ana hihi. Tamteng ban ah inam sunga migil leh UZO a kumtampi ana kizang leh khosung veng sung a upadi a kizang Pu. Thangchinsuan leh midang tampi a um nalai hi. Ama uhte hi pilna leh siamna giltah nei, gam leh nam ngaina tahtahte, sing hileh agillaitah hidingte ahi ua, khangtha ten sing unlouna ah gua kizang chibang a, gam leh nam vaisaina khawl(Machine) apat ipai khiat leh ningkhin uhi inam khanmaw na pen ahihi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou taten mi ipha nading un atung a imigil, leh upadi pension ten gam leh nam adinga apil asiamna leh atheinate uh mani makhual na neilou(Selfless) taha sunkhawm thei nading uh mun/pawlpi (platform) khat mipiten ipia uh angai hi. Pawlpi minding in Zou Innpi/Zou Tribe Development Committee/Zou National Front. Etc . (Ama uh deidan) chi ahiding a, Tuami pawlpi mintoh Government bangin Zougam leh mipite ang vaisaih ding uhi. Inam sunga nampi kikhai khawmna UZO inei ua, UZO in Sildang saiman lou a politic abuaipi zia a UZO dawn zangkhai/tha hengdingte ahizia un Politic a pawlpi/nam min a kigawl(Interfare) louding uh ahi. UZO inzong pawltha tunga kigawlna aneilou ding ahia, hinanleh Nam khantou nading leh nam sil(Issue) himhim a thuneina liantah UZO toh aki thukup ua khut leh khut kitu a apei ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tambanga gam leh nam lamkai ding a pensionte ichi zia ahileh ipu ipa ten Ni leh Hah mu masa ana chibang un amauh mimal lawchin nadinga hasatna tampi anatuasa(Experience) te ahi ua, Siamna pilna lam ah zong khangtha te aphazou aki umnai sihi. Amauh te siamna leh pilna beilou in asiamna leh pilna te uh ama uh mimal adding a azading teng zangzou a gam leh nam a ding a azah uh hunlai tah ahi zaw hi. Tuachia inam upaditen a siamna leh apilna uh asunkhawm thei nading uh platform mipiten ipia ua izah siam uhleh igam inam dinmun sangtah a hingtut thei nei ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;I nam sung a pawltha um chi vanga UZO ning khin leh etdawng ding china ahisia, UZO pen Zou tate political party khat banga koi a politic a zalenna neisa ahina bangin politic chauh abuaipi tou zelding uhi. Hinanleh nam sil(Issue) a UZO leh pawltha ten tami nou/kou bawl ding kichilou a, join meeting anei leh khut leh khut kitu kawma pei a, Sil khat poupou aki thuap zing ding uh ahi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Unau paite leh Kuki gal zaw apat isingtang khua a bitna kimu lou in Zou taten khopi sung akibaw pan in, tuin lamka khopi kimvel ah veng tuamtuam minpua in vengtampi aki umta hi. Singtang lam a pat a hingpem ahizia un khopi hindan leh tawndan theilou zong tampi aki um ding a, tualeh nehawlna leh nasep hawlna ah hasatna leh buai na tua zong tampi aki um ding hi. A khen khopi sung a kitengsah a um dan leh hindan pel agamta zong aki um naithei a, tuabang mi leh khopi sung hindan leh khantou nalam a puihuai a lampidih kawmu ding amu uh pen pan ahingla ding uhi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Zou tate kagam kanam ka it, kangaina/ka puana chi ten tami thu hoitah a ngaitua a pawltha hingpian nadinga lampi sialtu ihithei nading ua eima khawm a aw (Voice) isua uh angai hi. Ikim ua I unaute uh I et uhleh Kuki ten Kuki Innpi nei in, Hmarten Hmar Innpi anei ua, Paihte ten Paite Tribe Council leh Paite National Council (PNC). anei ua, Ei Zou taten UZO inei ua, hinanleh politic kan a buaipi manlou zia un Pawltha inei uh a poimaw mama hi.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;( Thu kanaza dan in Chandel district a Zou taten UZO tung a lungkim zawlou zia in UZO against ding in Zou Peaple Council (ZPC) a ki huai khawm in Galvan tawi(Arm Wing) Zou Pueaple Army(ZPA) akichi uhi. Tambangte kangaitua chiang in ZOU taten Innpi khat ipoimaw dan uh leh UZO in Nampi a huapzalou kilahna leh a gasua hi in kathei hi. UZO ichipen Nampi huapzou min ahi a, hinanleh a lamkaite leh vaisaiten mipite lam et leh deibang a malana aneilou seng zia uh ahizaw hi. TUazia in UZO min ngaipen koiman ki dou sawm leh ki musit sia hinanleh Lamkaite vaisai dan a kilungkimlou ahizaw hi in ka thei hi). &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8448256915083391077-5433865909596267915?l=zougam.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://zougam.blogspot.com/feeds/5433865909596267915/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=8448256915083391077&amp;postID=5433865909596267915' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/5433865909596267915'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/8448256915083391077/posts/default/5433865909596267915'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://zougam.blogspot.com/2008/07/zou-taten-pawl-tha-i-poi-maw-uhi.html' title='ZOU TATEN PAWL THA I POI-MAW UHI'/><author><name>Zoukhankhual</name><uri>http://www.blogger.com/profile/06556538018782032748</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='16' height='16' src='http://img2.blogblog.com/img/b16-rounded.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry></feed>
